زندگی 2 دلاری؛ چند نفر در ایران زیر خط فقر مطلق هستند؟

بررسی ها نشان می دهد که تخصیص یارانه منجر به کاهش جمعیت زیر خط فقر مطلق می شود. جمعیت زیر خط فقر مطلق کاهش یافته و در سال 1401 و 1402 به ترتیب 347 هزار و 230 هزار نفر محاسبه شده است.

افق میهن به نقل از اکو ایران، سال گذشته جمعیت کشور زیر خط فقر مطلق جهانی 230 هزار نفر برآورد شد که نسبت به سال 1401 کاهش داشته است.

آمارها نشان می دهد که با شروع پرداخت یارانه نقدی در پایان سال 89، تعداد افراد زیر خط فقر مطلق (2 دلار در روز) بر اساس استانداردهای جهانی کاهش یافته است. بنابراین آمار این جمعیت در سال 2019 به کمترین میزان خود رسیده است.

خروج آمریکا از برجام و افزایش تورم و نااطمینانی فزاینده در اقتصاد این کشور باعث کاهش ارزش یارانه ها و در نهایت افزایش مجدد افراد زیر خط فقر مطلق شده است.

اختصاص یارانه از سوی دولت سیزدهم در نتیجه سیاست جراحی اقتصادی باعث شد تعداد افراد زیر خط فقر مطلق نسبت به چند سال گذشته کاهش یابد. بنابراین قدرت خرید خانوارهای کم درآمد افزایش یافته و توانسته اند کالاهای اساسی مورد نیاز خود را تا حدودی تامین کنند.

به طور کلی در ایران، پرداخت یارانه نقدی، تنفس مصنوعی را برای جمعیت در معرض فقر فراهم می کند و در کوتاه مدت موثر است، اما به مرور زمان تورم این اثر حفاظتی را از بین می برد.

تعریف خط فقر مطلق بر اساس استانداردهای بین المللی

در سال 2022، بانک جهانی خط فقر مطلق جهانی را بر حسب برابری قدرت خرید (PPP) کشورها 2.15 دلار در روز تعیین کرده است. به عبارت دیگر افرادی که مخارج روزانه آنها کمتر از 2.15 دلار است در فقر مطلق به سر می برند و در تامین نیازهای اولیه خود با مشکل مواجه هستند.

خط فقر مطلق به حداقل سطح درآمدی اطلاق می شود که برای رفع نیازهای اساسی یک فرد یا خانوار کافی باشد. این نیازها شامل غذا، آب آشامیدنی سالم، مسکن، آموزش اولیه و خدمات بهداشتی ضروری است. هزینه مسکن معمولاً بخش عمده ای از این نسبت را شامل می شود. به همین دلیل قیمت مسکن به عنوان شاخصی برای تعیین خط فقر مطلق در نظر گرفته می شود.

با استفاده از این شاخص مطلق می توان نشان داد که کدام کشورها از منظر بین المللی زیر خط فقر زندگی می کنند. البته ممکن است فقر در کشورهای در حال توسعه یا توسعه یافته متفاوت تعریف شود. بر اساس آخرین آمار منتشر شده از سوی مرکز آمار، سال گذشته ۲۳۰ هزار نفر از جمعیت ۸۵ میلیون و ۳۲۹ هزار نفری کشور زیر خط فقر مطلق جهانی زندگی می کنند.

روند جمعیت زیر خط فقر در ایران

در سال 2004، 527 هزار نفر از مردم کشور در فقر مطلق زندگی می کردند. این روند تا سال 2008 صعودی بود و در سال 2008 با 688000 نفر به اوج خود رسید. با روی کار آمدن دولت دهم، پرداخت یارانه نقدی از پایان سال 92 آغاز شد که یارانه 45 هزار و 500 تومانی قدرت خرید دهک های کم درآمد را به میزان قابل توجهی افزایش داد. به طوری که در سال 2019 تعداد افراد زیر خط فقر مطلق به حداقل 61000 نفر رسیده است. البته این روند ادامه پیدا نکرد و با افزایش چشمگیر نرخ ارز و تورم، تاثیر مثبت یارانه ها بر معیشت خانوارهای کم درآمد کاهش یافت.

با روی کار آمدن دولت یازدهم 92 هزار نفر با فقر مطلق دست و پنجه نرم می کردند. تا سال 2016 با وجود توافق برجام و وضعیت خوب اقتصادی، تعداد افراد زیر خط فقر مطلق در حدود 200 هزار نفر ثابت بوده است. دلیل این امر در ثبات وضعیت اقتصادی و نبود تورم در این مدت نهفته است.

در سال 2017، با خروج ایالات متحده از برجام، تضعیف اقتصاد و افزایش شدید نرخ ارز، افراد بیشتری به زیر خط فقر مطلق سقوط کردند. به طوری که جمعیت زیر خط فقر مطلق از 219 هزار نفر در سال 1395 به 418 هزار نفر در سال 1396 رسیده است که با ادامه این روند و شروع بحران کرونا، این رقم در سال 2019 به 659 هزار نفر رسید. بالاترین رقم ثبت شده پس از سال 2008

جمعیت زیر خط فقر مطلق در سال های اخیر

جمعیت کشور زیر خط فقر مطلق پس از تجربه افزایش شدید در سال 2019 کاهش یافت. همانطور که گفته شد در سال 2019 تعداد افرادی که کمتر از 2 دلار در روز خرج می کردند به نزدیک به 660000 نفر رسید.

اما در سال 1400 تعداد این افراد تا حدودی کاهش یافت و 605 هزار نفر برآورد شد. در سال 1401 دولت سیزدهم با اجرای سیاستی موسوم به جراحی اقتصادی، ارز 4200 تومانی کالاهای اساسی را حذف کرد. دولت برای جبران فشار اقتصادی ناشی از این سیاست به مردم، 300 و 400 هزار تومان یارانه اختصاص داد. به همین دلیل جمعیت زیر خط فقر مطلق کاهش یافته و در سال های 1401 و 1402 به ترتیب 347 هزار و 230 هزار نفر محاسبه شده است.