سفیدی چشم یکی از ویژگی‌های کلیدی ماست؛ اما فقط انسان‌ها صاحب آن نیستند

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

زومیت: قدرت “نمای جانبی” منحصر به انسان نیست. تحقیقات نشان می دهد که شامپانزه ها حرکات چشم ما را نیز دنبال می کنند. اما راز این توانایی در سفیدی چشمان آنهاست.

قدرت “نمای جانبی” منحصر به انسان نیست. تحقیقات نشان می دهد که شامپانزه ها حرکات چشم ما را نیز دنبال می کنند. اما راز این توانایی در سفیدی چشمان آنهاست.

نقش کلیدی صلبیه (سفیدی چشم) در ردیابی نگاه انسان همیشه مورد توجه دانشمندان بوده است. اما پیش از این تصور می شد که این توانایی فقط مختص انسان است. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که شامپانزه‌ها و بونوبوها می‌توانند جهت نگاه یکدیگر را تشخیص دهند. حتی با صلبیه تیره تر. اگرچه سفیدی چشم در انسان شایع تر است، اما حدود یک ششم از جمعیت شامپانزه ها نیز درجاتی از این ویژگی را دارند.

در دنیای مدرن، حرکات ظریف جانبی چشم به یکی از موثرترین ابزارهای ارتباطی بین انسان ها تبدیل شده است. نشانه های بصری که می توانند بسیاری از معانی پنهان را آشکار کنند به دلیل ویژگی منحصر به فرد چشم انسان یعنی سفیدی چشم به راحتی قابل تشخیص هستند. سفیدی چشم یا صلبیه سفید در انسان بسیار شایع است و به ندرت در پستانداران دیگر دیده می شود. این امر نقش آن را در تعاملات اجتماعی ما برجسته تر می کند.

شامپانزه‌ها و بونوبوها، نزدیک‌ترین خویشاوندان نخستی‌های ما، صلبیه قهوه‌ای دارند. در شامپانزه ها، رنگدانه قهوه ای تیره تر از عنبیه نسبتا روشن آنها است. اما در بونوبوها، عنبیه تیره‌تر از سفیدی چشم است. وجود چنین تفاوت هایی سؤال مهمی را مطرح می کند: چرا انسان ها از این قاعده پیروی نکردند و صلبیه های آنها از هم متمایز شد؟

دانشمندان مدت‌ها گمان می‌کردند که تفاوت در رنگ صلبیه به چگونگی تکامل چشم‌ها به عنوان وسیله‌ای ارتباطی مرتبط است. آنها معتقد بودند که کنتراست زیاد بین سفیدی چشم و عنبیه رنگی تشخیص جهت نگاه همسالان را تسهیل می کند و امکان تبادل اطلاعات حیاتی را فراهم می کند.

به عنوان مثال، در یک سخنرانی یا کلاس معمولی، حرکات چشم یک فرد بی تفاوت یا بی حوصله به راحتی قابل تشخیص است. پیش از این تصور می شد که اگر وضعیت مشابهی برای گروهی از شامپانزه ها اتفاق بیفتد، نشانه های خستگی و بی حوصلگی آنها پنهان می ماند یا حداقل این فرضیه غالب بود. با این حال، تحقیقات اخیر نشان داده است که پستاندارانی مانند شامپانزه ها و بونوبوها نیز قادر به ردیابی حرکات نگاه یکدیگر هستند.

در سال ۲۰۱۹، یک تیم بین‌المللی از محققان چشم‌های بیش از ۱۵۰ انسان، بونوبو و شامپانزه را بررسی کردند و نشان دادند که اگرچه صلبیه نخستی‌ها تیره‌تر هستند، اما تضاد بین نور و تاریکی همچنان امکان ردیابی حرکات نگاه را فراهم می‌کند. یافته‌ها این فرضیه را که سفیدی چشم انسان محصول میلیون‌ها سال تکامل اجتماعی است، رد نمی‌کند. بلکه ثابت می کند که توانایی نخستی ها در برقراری تماس چشمی بسیار بیشتر از آن چیزی است که قبلا تصور می شد.

پر آگارسیا، محقق دانشگاه ملی سنگاپور، پس از انتشار مطالعه ۲۰۱۹، در بیانیه‌ای توضیح داد: «انسان‌ها از بسیاری جهات منحصر به فرد هستند». زیرا هیچ موجود دیگری قادر نیست با زبانی به پیچیدگی زبان ما ارتباط برقرار کند یا ابزارهایی با این سطح از پیچیدگی بسازد. ردیابی چشم بخش مهمی از بسیاری از رفتارهایی است که قبلاً تصور می شد منحصر به انسان است. یافته ها نشان می دهد که میمون ها نیز ممکن است چنین رفتارهایی داشته باشند.

بنابراین، تشخیص حرکات جانبی چشم انسان معمولاً به دلیل کنتراست بالای سفیدی چشم آسان‌تر است. با این حال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ همچنین نشان داد که تصور قبلی مبنی بر اینکه سفیدی چشم در میان نخستی‌ها، مانند شامپانزه‌ها و بونوبوها، نادر است، دقیق نیست و صلبیه‌های سفید در آن‌ها بسیار شایع‌تر از آنچه قبلا تصور می‌شد دیده می‌شود.

محققان مطالعه ۲۰۲۳ توضیح داده اند که سفیدی چشم (صلیب) اغلب در منابع علمی و رسانه های عمومی به عنوان یک ویژگی منحصر به فرد انسان شناخته می شود، اما این تصور درست نیست. از هر شش شامپانزه Ngogo یک نفر حداقل در یکی از چشمان خود سفیدی کامل یا جزئی دارد. به طوری که این ویژگی در هنگام انحراف نگاه بیشتر نمایان می شود. حتی مقدار کمی از سفیدی یا روشنایی در صلبیه می تواند جهت نگاه را آشکار کند.

در نهایت، می توانید با خیال راحت از سفیدی چشم خود برای برقراری ارتباط با اطرافیانتان، حتی میمون ها استفاده کنید. زیرا این روش بسیار موثر است. اما به خاطر داشته باشید که برخی از حرکات جانبی چشم می تواند معنای دیگری برای شامپانزه ها داشته باشد.