چرا انسان توانایی بازسازی اندامهای خود را ندارد؟ پژوهشی تازه پاسخ میدهد
زومیت: دانشمندان در جدیدترین تحقیقات خود به سرنخ های مهمی در مورد اینکه چرا انسان قادر به بازسازی اندام ها نیست، دست یافته اند.
اگر به طور تصادفی نوک انگشت خود را قطع کنید، به خصوص اگر این اتفاق در کودکی رخ داده باشد، احتمالاً پوست، ناخن و همه چیز دوباره رشد خواهند کرد. همین امر در مورد سایر پستانداران مانند میمون ها و موش ها نیز صادق است. اما متأسفانه، توانایی های بازسازی ما در همین جا متوقف می شود. در حالی که برخی دیگر از موجودات، به ویژه سمندرها و ستاره های دریایی، می توانند کل اندام ها را بازسازی کنند، پستانداران فاقد این قدرت تکاملی هستند.
جسیکا وایت، سلول های بنیادی و زیست شناس احیا کننده در دانشگاه هاروارد، می گوید: «سوال مهم این است که چرا پستانداران این توانایی را دارند که [بازسازی کامل اندامها] آیا آنها با محدودیت مواجه هستند؟
بخشی از دلیل اینکه سلول های ما فقط توانایی محدودی برای بازسازی دارند ممکن است به ژن های ما مربوط باشد. اما طبق یافته های دو مطالعه جدید، دو مکانیسم کلیدی محیطی نیز ممکن است در این امر نقش داشته باشند. در واقع، آزمایش های دانشمندان نشان داده است که میزان اسید هیالورونیک در بافت و نحوه حس اکسیژن آن می تواند نقش مهمی در ترمیم و بازسازی بافت داشته باشد.
در یک مطالعه، محققان به دنبال یافتن دلیل منحصر به فرد بودن نوک انگشتان پستانداران بودند. چرا فقط این قسمت از انگشت قادر به بازسازی است در حالی که سایر قسمت ها قادر به انجام این کار نیستند. بارون موی، محقق دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد و نویسنده اصلی این مطالعه، با اشاره به تفاوت فاحش در نتیجه نهایی ترمیم، گفت: ما با یک انگشت روبرو هستیم، اما با دو سرنوشت کاملاً متفاوت.
محققان دریافتند موشهایی که بخشی از انگشتشان قطع شده بود، در صورتی که مقدار اسید هیالورونیک بیشتری در ماتریکس خارج سلولی (بافت بین سلولها) وجود داشت، میتوانستند بخش از دست رفته انگشت خود را راحتتر و با زخم کمتری بازسازی کنند. اسید هیالورونیک یکی از ترکیبات رایج در کرم ها و مرطوب کننده های صورت است که برای کاهش چین و چروک پوست استفاده می شود.
در مطالعه دیگری، محققان دو گونه مختلف را مقایسه کردند: بچه قورباغه پنجهدار آفریقایی (Xenopus laevis) و جنین موش. نکته قابل توجه این بود که بچه قورباغه توانایی بازسازی اندام ها را دارد در حالی که موش های در مرحله جنینی فاقد این توانایی هستند.
محققان بافت نوزادان قورباغه و جنین موش را در شرایط مختلف آزمایشگاهی بررسی کردند. یافته ها نشان داد که بافت موش در محیطی با اکسیژن کمتر (مشابه محیط آبی طبیعی بچه قورباغه ها) فرآیند بهبودی بهتری را نسبت به زمانی که در معرض اکسیژن بیشتری قرار داشت، تجربه کرد.
گرگیوس سیتیوس، زیستشناس مولکولی و نویسنده ارشد این مطالعه توضیح میدهد: آزمایشها نشان داد که با کاهش میزان اکسیژن در اندامهای موشها، میتوان شرایطی شبیه به اندامهای بچه قورباغه ایجاد کرد و آنها را قادر میسازد تا واکنشهای بازسازی اولیه را فعال کنند.
محققان دریافتند که سلول های بچه قورباغه نسبت به سلول های جنین موش حساسیت کمتری به اکسیژن دارند. این یافته ها نشان می دهد که بازسازی بافت ممکن است ارتباط نزدیکی با سطح اکسیژن و توانایی حیوانات در تشخیص آن داشته باشد.
ذکر این نکته ضروری است که نتایج این مطالعات اولیه بوده و محققین هنوز به بازسازی کامل اندام پستانداران دست نیافته اند. با این حال، مطالعات با ارائه سرنخ هایی در مورد عوامل موثر در تعیین قدرت بازسازی بافت، چه از نظر زیست شناسی جانوری و چه از نظر شرایط محیطی آنها، امیدی را برای تحقیقات آینده در زمینه درمان های انسانی ایجاد کرده است.
دکتر وایتد خوش بینانه می گوید: به نظر می رسد این حوزه تحقیقاتی در نهایت منجر به کشف روش هایی برای بازسازی اندام های انسان شود؛ به خصوص با کنار هم قرار دادن قطعات پازل موجود.
