تراژدی کوآگا؛ اولین حیوان منقرض شدهای که دیانای آن تجزیه و تحلیل شد
زومیت: برای قرنها تصور میشد که کوگای اسبمانند منقرض شده یک گونه جداگانه باشد. اما بعداً معلوم شد که از بستگان گورخر امروزی است.
در پایان قرن نوزدهم، کواگا (Equus quagga quagga) برای همیشه از دشت های آفریقای جنوبی ناپدید شد. این حیوان منقرض شده با ظاهری شبیه اسب و نوارهای قهوه ای تیره روی سر و گردنش، سال ها به عنوان گونه ای مستقل شناخته می شد. اما راز واقعی گونه کوگا در ژنوم آن نهفته است.
اما چه عواملی کواگا را نابود کرد؟ شکار بی رویه گوشت و پوست همراه با تلاش کشاورزان برای حفاظت از محصولات خود، این حیوان را تا مرز انقراض پیش برد. آخرین کوگای وحشی در اواخر دهه ۱۸۷۰ مرد و آخرین کوگا در اسارت در سال ۱۸۸۳ در باغ وحش آرتیس در آمستردام درگذشت.
از شانه تا عقب، کوگا بیشتر شبیه اسب بود. عقیده غالب تا چند دهه پیش این بود که کوگا گونهای منحصربهفرد است، اما در سال ۱۹۸۴، تجزیه و تحلیلهای ژنتیکی شگفتانگیز حقیقت دیگری را نشان داد: کوگا زیرگونهای از گورخر دشتی (Equus quagga) بود. محققان دانشگاه کالیفرنیا و باغ وحش سن دیگو با بررسی یک قطعه ماهیچه کوگا خشک شده که در موزه نگهداری می شد به این کشف سرنوشت ساز دست یافتند.
تیمی از محققان در سال ۱۹۸۴ برای اولین بار دینا کوگا را تجزیه و تحلیل کردند و راهی جدید برای احیای گونه گمشده گشودند. این تحقیق به دو دلیل اهمیت ویژه ای داشت. ابتدا، آن را به رسمیت شناخت و وضعیت کوگا را به عنوان زیرگونه گورخر شناسایی و تثبیت کرد. دوم، جایگاه کوگا به عنوان اولین حیوان منقرض شده که دیآن مورد تجزیه و تحلیل و ثبت قرار گرفته است.
تحقیقات جدید نیز با استفاده از دیاین هشت نمونه از کوگا و مقایسه آن با گورخر دشتی نشان داده است که کوگا دارای تنوع ژنتیکی بسیار کمی بوده است. همچنین محققان دریافتند که این اسب احتمالاً تنها در آخرین عصر یخبندان (حدود ۱۴۰۰۰۰ سال پیش) از گورخر دشت جدا شده است.
کوگای واقعی برای همیشه رفته است، اما امید برای بازگشت آن زنده است. در اواخر دهه ۱۹۸۰، راینهولد رائو، تاکسیدرمیست آلمانی، پروژه کواگا را با هدف بازگرداندن این حیوان گمشده از طریق روش های پرورش افق میهنی آغاز کرد.
هدف اصلی پروژه کواگا اصلاح یک اشتباه تاریخی بود. تصحیح یک خطای فاجعه بار که بیش از صد سال پیش به دلیل طمع و عدم دوراندیشی رخ داده است. رائو و تیمش با استفاده از گورخرهای مدرن تلاش کردند تا ظاهر کوگا را در نسل های بعدی بازسازی کنند. اگر معرفی مجدد موفقیت آمیز باشد، گله های حیوانات با ویژگی های ظاهری کوگای اصلی بار دیگر در دشت های آفریقای جنوبی پرسه می زنند.
فرآیند مذکور شامل پرورش گورخرهایی با خطوط روشن تر، حذف تدریجی خطوط روی تنه شکمی، ایجاد رنگ فندقی در قسمت بالایی بدن و پوزه قرمز است. پس از چندین دهه تلاش مستمر، پروژه کوگا موفق به پرورش گورخرهایی با سر راه راه شده است که خطوط آنها از سر محو می شود. اگرچه این پروژه همچنان ادامه دارد، اما تا رسیدن به هدف نهایی راه زیادی در پیش دارد.
البته این پروژه انتقادات زیادی دارد. برخی معتقدند که ظاهر بازسازی کوگا تلاشی سطحی است و نمی توان فرزندان حاصل از پرورش افق میهنی را کوگا اصیل دانست. زیرا ژنوم کامل کوگا بازسازی نشده است. از سوی دیگر، منتقدان دیگر معتقدند که اعتبارات صرف شده برای این پروژه میتوانست صرف حفاظت از گونههای در حال انقراض شود.
با وجود تمام چالش ها و بحث ها، پروژه Quaga نشان می دهد که علم می تواند راه های خلاقانه ای برای اصلاح اشتباهات گذشته ارائه دهد. داستان کوگا یادآور اهمیت حفظ تنوع زیستی و لزوم توجه به پیامدهای شکار بی رویه و تخریب زیستگاه است.
آیا تلاش های این پروژه در نهایت منجر به بازگشت کوگا به دشت های آفریقای جنوبی می شود؟ زمان به این سوال پاسخ خواهد داد. اما صرف نظر از هر سوال یا پاسخی، انقراض کوگا همچنان یک داستان غم انگیز از انقراض است که به طور فزاینده ای در جهان رخ می دهد.
