رمزگشایی از تله دوپامین ارزان؛ چگونه با کمی زحمت، شادتر زندگی کنیم؟
یورو نیوز: باور عمومی این است که لذت های ساده، مانند خوردن یک بیسکویت شکلاتی، بیشترین رضایت را به همراه دارد. اما تحقیقات نشان میدهد که نوع دسترسی به لذتها، اینکه چقدر برای آنها زحمت کشیدهاید یا به راحتی به آنها دست یافتهاید، میتواند تأثیر قابلتوجهی بر واکنش مغز داشته باشد.
برای درک این تفاوت، دو سناریو را در نظر بگیرید. در حالت اول فردی جلوی تلویزیون می نشیند و یک بسته بیسکویت آماده را یکی پس از دیگری مصرف می کند تا اینکه متوجه می شود تمام بسته بندی را تمام کرده و همچنان میل به خوردن دارد. از سوی دیگر، در سناریوی دوم، همان شخص با دستور خانواده، خودش بیسکویت درست می کند. از تهیه مواد اولیه تا اصلاح اشتباهات و در نهایت تزیین نهایی. نتیجه نه تنها طعم دلپذیر، بلکه احساس رضایت، غرور و حتی نوستالژی را به ارمغان می آورد.
هر دو تجربه دوپامین را آزاد می کنند، انتقال دهنده عصبی مرتبط با لذت و پاداش، اما کارشناسان می گویند تجربه ای که با تلاش همراه باشد، در درازمدت اثرات مثبت بیشتری دارد.
آنا لمبکه، استاد روانپزشکی در دانشگاه استنفورد، میگوید که دوپامین در سالهای اخیر به اشتباه به عنوان عامل مشکلاتی مانند اعتیاد به صفحه نمایش شناسایی شده است، در حالی که برای انگیزه و بقا ضروری است. به گفته وی، این مشکل زمانی به وجود می آید که مغز در معرض حجم بالایی از محرک های سریع و آسان مانند شبکه های اجتماعی، غذاهای بسیار فرآوری شده یا برنامه های سرگرمی مداوم قرار می گیرد و سیستم اشباع می شود.
با گذشت زمان، انجام این کار می تواند به این معنی باشد که سطح پایه شادی شما برای تطبیق با انفجارهای بزرگ دوپامین کاهش می یابد.
دوپامین یک پیام رسان شیمیایی است که بین نورون ها منتقل می شود و نقش کلیدی در تجربه لذت، انگیزه و پاداش دارد. افزایش ناگهانی آن به مغز سیگنال می دهد که یک رفتار ارزش تکرار دارد. اما اگر این افزایش ها بیش از حد و مکرر باشد، مغز سطح پایه لذت را برای سازگاری کاهش می دهد. وضعیتی که می تواند منجر به کاهش احساس رضایت و افزایش نیاز به محرک های قوی تر شود.
در چنین شرایطی، فعالیت های کم تلاش اما محرک، مانند پیمایش بی پایان در شبکه های اجتماعی، می تواند به یک چرخه اعتیاد آور تبدیل شود. در مقابل، فعالیت هایی که نیاز به تلاش دارند، مانند ورزش، مطالعه یا یادگیری یک مهارت جدید، اگرچه شروع آن دشوارتر است، اما اثرات پایدار و سالم تری دارند.
دکتر نیدی گوپتا، متخصص غدد اطفال در فرانکلین، نیز میگوید که ارتباط حضوری با دوستان بیشتر از پشت صفحه نمایش، با ارزشتر است.
نیر اشل، محقق در زمینه روانپزشکی، در مطالعات خود نشان داده است که حتی زمانی که پاداش یکسان باشد، اگر فرد برای رسیدن به آن تلاش کند، پاسخ دوپامین قوی تری در مغز ایجاد می شود. یک فرضیه این است که این مکانیسم ریشه در تکامل دارد، زمانی که انسان ها مجبور بودند برای دسترسی به منابع محدود تلاش کنند.
اما ملاقات با یک دوست برای قهوه یا یادگیری یک سرگرمی خلاقانه جدید به تلاش نیاز دارد و همچنین باعث تحریک آن سه هورمون احساس خوب می شود که از افزایش دوپامین دوام می آورند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند که افراد با افزودن «اصطکاک» یا دشواری کمی به زندگی روزمره، مانند محدود کردن دسترسی به محرکهای فوری یا برنامهریزی فعالیتهای هدفمند، منابع سالمتری از دوپامین ایجاد کنند.
به گفته لمبکه، فعالیت هایی که نیاز به مشارکت پایدار دارند، مانند ورزش، نمونه هایی از «پرداخت آن به جلو» برای دریافت پاداش هستند. اگرچه شروع آنها دشوار است، اما احساس رضایت ناشی از آنها پایدارتر خواهد بود. یعنی هزینه دوپامین خود را از قبل پرداخت کنید.
مجبور کردن خود به کشیدن نقاشی به جای برداشتن تلفنتان، حتی زمانی که احساس ناراحتی می کنید، یا شروع به خواندن پنج یا ده صفحه در روز که نمی توانید برای مدت طولانی پس از پیمایش تمرکز کنید، می تواند یک چرخه مثبت از انگیزه و رضایت ایجاد کند. چرخه ای که در آن تلاش به لذت عمیق تر و ماندگارتر می انجامد.
