تولد کره اسب نادر در نیویورک؛ امیدی تازه برای آخرین گونه اسب وحشی دنیا
باغ وحش برانکس در نیویورک از تولد یک کره اسب از نژاد کمیاب اسب شوالسکی خبر داده است که به عنوان آخرین اسب واقعا وحشی در جهان شناخته می شود.
باغ وحش برانکس در نیویورک از تولد یک کره اسب جدید از گونه اسب شوالسکی (Equus ferus przewalskii) خبر داده است. تولد این کره نشانه مهمی از موفقیت مداوم برنامه های حفاظتی جهانی برای گونه ای است که چند دهه پیش در طبیعت منقرض شده بود.
اسب های شوالسکی از نظر ظاهری تفاوت های مشخصی با اسب های اهلی دارند. بدن آنها فشردهتر و عضلانیتر است، پاهای کوتاهتری دارند و یالشان بر خلاف اسبهای اهلی کوتاهتر و بلندتر است. ظاهر این حیوانات گاهی اوقات یادآور الاغ ها یا اسب های باستانی توصیف می شود. مهمتر از آن، این گونه هرگز مانند اسب های امروزی توسط انسان اهلی نشده است، از این رو به آن لقب “آخرین اسب وحشی واقعی” داده اند.
نام این گونه از نیکولای شوالسکی جغرافیدان و کاشف روسی قرن نوزدهم گرفته شده است که اولین بار آن را برای دانشمندان اروپایی توصیف کرد. با این حال، شواهد تاریخی نشان می دهد که انسان ها این حیوان را قرن ها پیش می شناختند. در نوشته های مربوط به تبت در قرن نهم میلادی از اسب هایی نام برده شده که به احتمال زیاد از همین نوع هستند.
مطالعات تاریخی و زیست محیطی نشان می دهد که اسب های شووالسکی زمانی در بخش بزرگی از دشت های آسیای مرکزی از استپ های روسیه گرفته تا مغولستان، قزاقستان و شمال چین زندگی می کردند. اما از اواخر قرن 18، جمعیت آنها به تدریج کاهش یافت.
دانشمندان عوامل متعددی را در کاهش جمعیت اسب های شوالسکی موثر می دانند. تغییرات آب و هوایی پوشش گیاهی و منابع آبی را تغییر داد، دام های اهلی برای غذا و چرا با این اسب ها رقابت کردند، بخش زیادی از زیستگاه طبیعی آنها از بین رفت و شکار فشار بیشتری بر جمعیت وارد کرد. در نتیجه، تعداد اسب های شوالسکی به سرعت کاهش یافت و در دهه 1960 این گونه در طبیعت منقرض شد.
البته این گونه به طور کامل از بین نرفت. بقای آن به تعداد کمی اسب بستگی داشت که قبلاً از طبیعت گرفته شده و در اسارت در باغ وحش ها و پناهگاه های حیوانات پرورش داده شده بودند. در واقع، جمعیت امروزی اسبهای شوالسکی تنها به 12 اسب وحشی برمیگردد که اساس برنامههای پرورش بعدی شد.
از آن زمان تاکنون باغ وحش ها و مراکز مختلف حفاظتی در جهان برنامه های گسترده ای را برای افزایش جمعیت این حیوان آغاز کرده اند. باغ وحش برانکس که زیر نظر انجمن حفاظت از حیات وحش فعالیت می کند، یکی از مراکزی است که در این برنامه ها شرکت می کند.
به گزارش IFL Science، هدف از این پروژه ها تنها نگهداری حیوانات در اسارت نبود، بلکه دانشمندان می خواستند در نهایت این اسب ها را به زیستگاه طبیعی خود بازگردانند. این هدف در سال 1992 به یک دستاورد تاریخی تبدیل شد، زمانی که 16 اسب شوالسکی با موفقیت در مغولستان رها شد.
از آن زمان، این اسب ها در چندین منطقه دیگر از جمله چین، قزاقستان و منطقه ممنوعه چرنوبیل در اوکراین دوباره به طبیعت معرفی شدند. چرنوبیل پس از فاجعه هسته ای سال 1986 تقریباً خالی از سکنه شد و در دهه های اخیر به زیستگاه غیرمنتظره ای برای رشد دوباره برخی از گونه های حیات وحش تبدیل شده است.
در سالهای اخیر، محققان حضور اسبهای شووالسکی را در منطقه ممنوعه چرنوبیل بررسی کردهاند. Svitlana Kudrenko، محقق یکی از این مطالعات، گفت که پس از آتشسوزیهای گسترده جنگلها در منطقه چرنوبیل در سالهای 2020 و 2021، پوشش گیاهی جدیدی در کف جنگل رشد کرد که باعث جذب علفخوارانی مانند اسبهای شووالسکی شد. دوربین های تله های محققان این حیوانات را بیش از هزار بار ثبت کردند.
با وجود همه این پیشرفت ها، وضعیت این گونه همچنان شکننده است. اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) هنوز اسب شوالسکی را در فهرست گونه های در معرض خطر قرار می دهد و تخمین زده می شود که تعداد کل آنها در جهان هنوز کمتر از 2000 باشد.
یکی از مهم ترین چالش های پیش روی دانشمندان حفظ تنوع ژنتیکی این حیوانات است. از آنجایی که جمعیت فعلی از تعداد بسیار کمی اسب اصلی ایجاد شده است، خطر کاهش تنوع ژنتیکی وجود دارد. تنوع ژنتیکی کم می تواند احتمال ابتلا به بیماری های ارثی را افزایش دهد و توانایی حیوانات را برای سازگاری با تغییرات محیطی کاهش دهد.
در سال 2024، محققان برای اولین بار موفق به نقشه برداری کامل از کل ژنوم یا مجموعه کامل اطلاعات ژنتیکی اسب شوالسکی شدند. این دستاورد به دانشمندان کمک می کند تا وضعیت ژنتیکی حیوانات را با دقت بیشتری مطالعه کنند و برنامه های جفت گیری را به گونه ای طراحی کنند که تنوع ژنتیکی تا حد امکان حفظ شود.
در کنار روش های سنتی حفاظت، فناوری های جدید نیز وارد این عرصه شده است. در سال 2020، اولین اسب شبیه سازی شده شوالسکی با موفقیت متولد شد. دانشمندان امیدوارند که فناوری شبیه سازی آینده بتواند به بازیابی برخی از تنوع ژنتیکی از دست رفته این گونه کمک کند.
با این حال، تولد یک کره جدید در باغ وحش برانکس نشان می دهد که روش های کلاسیک حفاظت از حیات وحش هنوز نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. تولد نه تنها نشانه امیدبخشی برای بقای یکی از کمیاب ترین اسب های جهان است، بلکه یادآور این است که برنامه های طولانی مدت حفاظت حتی برای گونه هایی که زمانی در طبیعت منقرض شده بودند، می تواند نتیجه دهد.
منبع: زومیت
