پیش از کوسهها و نهنگها، اختاپوسهای غولپیکر فرمانروای دریاها بودند
زومیت: کشف فسیلهای اختاپوس بالهدار غولپیکر نشان میدهد که شبکههای غذایی اقیانوسهای باستانی بسیار پیچیدهتر از آن چیزی بوده که قبلاً تصور میشد.
از دیرباز در دیرینهشناسی این باور رایج بوده است که در طول 370 میلیون سال گذشته، شکارچیان اصلی در دریاها عمدتاً مهرهداران بزرگی مانند موزاسورها، پلزیوسارها، کوسهها و ماهیهای بزرگ بودهاند. در این دیدگاه بی مهرگانی مانند ماهی مرکب و آمونیت بیشتر به عنوان طعمه در نظر گرفته می شدند.
اکنون، یک مطالعه جدید توسط تیمی از دانشمندان به رهبری یاسوهیرو ایبا از دانشگاه هوکایدو در ژاپن تصویر متفاوتی را نشان می دهد. بر اساس این مطالعه، برخی از اختاپوس های بسیار بزرگ نیز جزو شکارچیان راس اقیانوس های کرتاسه اواخر بودند.
دانشمندان دو گونه اختاپوس باله دار را از اواخر کرتاسه توصیف می کنند: Nanaimoteuthis haggarti و Nanaimoteuthis jeletzkyi. این حیوانات حدود 100 تا 75 میلیون سال پیش زندگی می کردند و طول آنها طبق برآوردها به حدود 19 متر می رسید.
یاسوهیرو ایبا در مصاحبه ای با Refractor توضیح می دهد: «اقیانوس های دوره کرتاسه نه تنها میزبان خزندگان و کوسه های دریایی بزرگ، بلکه هشت پاهای غول پیکر به عنوان شکارچیان مهم نیز بوده اند. او تاکید می کند که این گروه از شکارچیان بی مهرگان تاکنون مورد توجه قرار نگرفته اند و همین امر باعث شده تا شبکه های غذایی باستانی ساده تر از آنچه هستند به نظر برسند، در حالی که اکنون می دانیم که پیچیده تر بوده اند.
برای درک اهمیت این یافته، باید به حدود 200 میلیون سال پیش و پایان دوران مزوزوئیک برگردیم. هنگامی که گسترش شکارچیان با توانایی له کردن صدف ها، رقابت تکاملی بین شکارچیان و طعمه ها را آغاز کرد. در این دوره، بسیاری از بی مهرگان دریایی به عنوان طعمه های کوچک در اکوسیستم ها حضور داشتند و در پاسخ به فشار شکارچیان، برخی از آنها پوسته های سخت و معدنی را برای محافظت از بدن خود تکامل دادند.
در همان زمان، مسیر تکاملی برخی از اختاپوس ها متفاوت شد. برخلاف اکثر نرم تنان، آنها به تدریج پوسته بیرونی محافظ خود را می ریزند. نتیجه این تغییر شکل گیری حیواناتی با بدن نرم، بسیار چابک در شنا، با دید پیشرفته و احتمالاً توانایی های شناختی بالاتر بود. این ویژگی ها بعدها در اختاپوس های مدرن دیده می شود.
چندین فسیل از گروهی از سرپایان به نام Octobrachia که شامل اختاپوس های بدون پوسته با هشت بازو است، قبلا شناسایی شده بود. با این حال، به دلیل فقدان شواهد مستقیم مانند محتویات معده، موقعیت دقیق آنها در زنجیره غذایی مشخص نبود. همچنین ویژگی هایی مانند شکل فک ها به تنهایی برای تعیین دقیق رژیم غذایی کافی نیستند، زیرا می توانند عملکردهای متفاوتی در گونه های مختلف داشته باشند.
برای حل این مشکل، تیم تحقیقاتی دانشگاه هوکایدو از روشی متفاوت از مطالعات فسیلی سنتی استفاده کردند. آنها به جای تکیه بر شکل فسیل ها، میزان ساییدگی و آسیب فیزیکی فک های فسیل شده را بررسی کردند تا نوع تغذیه این حیوانات را بازسازی کنند.
در مجموع 27 آرواره بزرگ فسیل شده از این اختاپوس ها مورد بررسی قرار گرفت. محققان به دنبال نشانه هایی مانند لب های بریده شده، خراش های عمیق و سطوح صیقلی بودند. علائمی که سفالوپودهای مدرن هنگام خرد کردن پوسته های سخت یا استخوان های طعمه ایجاد می کنند.
در بین نمونهها میزان فرسایش بسیار شدید بوده و در برخی موارد تا 10 درصد طول اولیه فکها بر اثر ساییدگی از بین رفته بود. این میزان آسیب نشان می دهد که این اختاپوس ها توانایی ایجاد فشار و نیروی گاز گرفتن بسیار بالا را داشته و قادر بوده اند پوسته های سخت و حتی استخوان های طعمه های بزرگ را خرد کنند.
بر اساس بزرگترین فک فسیل شده، Nanaimothys geletski احتمالا بین 2.8 تا 7.7 متر طول داشت، در حالی که Nanaimothys hegarti می توانست به اندازه بسیار بزرگتر، حدود 6.6 تا 18.6 متر برسد.
محققان همچنین به یک ویژگی رفتاری جالب در این فسیلها اشاره کردهاند: سایش نامتقارن فکها. این الگو نشان می دهد که احتمالاً این حیوانات در هنگام تغذیه بیشتر از یک طرف بدن استفاده می کردند. در حیوانات مدرن، چنین رفتار جانبی معمولاً با پیچیدگی عصبی بیشتر و رفتارهای شناختی پیشرفتهتر همراه است، همانطور که در برخی از اختاپوسهای مدرن دیده میشود.
محققان میگویند اگرچه هوش این اختاپوسهای باستانی را نمیتوان مستقیماً از روی فسیلها اندازهگیری کرد، اما شواهد نشان میدهد که آنها احتمالاً رفتارهای پیچیدهای شبیه به اختاپوسهای امروزی داشتهاند. همچنین به نظر می رسد که اختاپوس های غول پیکر کرتاسه در زیستگاه های متفاوتی نسبت به خویشاوندان امروزی خود زندگی می کردند و پس از تغییرات گسترده در اکوسیستم های دریایی، به تدریج جای خود را به گونه های کوچکتر در اعماق دریا دادند.
