حساسیت به ورزش واقعاً وجود دارد؛ عارضهای نادر که میتواند خطرناک باشد
زومیت: اگر بعد از دویدن، فوتبال یا حتی باغبانی دچار خارش، کهیر یا مشکلات تنفسی شده اید، ممکن است فقط خستگی نباشد.
برخی افراد زمانی که می خواهند از ورزش خودداری کنند به شوخی می گویند “من به ورزش حساسیت دارم”. اما برای گروه کوچکی از مردم، این گفته در واقع درست است. پزشکان سالها در مورد یک واکنش آلرژیک نادر اما بالقوه خطرناک میدانند که میتواند در حین یا بعد از ورزش رخ دهد و در موارد شدید حتی میتواند تهدید کننده زندگی باشد.
این وضعیت که “آنافیلاکسی ناشی از ورزش” نامیده می شود، یک واکنش آلرژیک شدید ناشی از فعالیت بدنی است. فرد ممکن است در ابتدا دچار خارش گسترده، کهیر یا گرگرفتگی شود، اما در برخی موارد، علائم به سرعت پیشرفت میکند و منجر به تنگی نفس، فشار خون پایین و حتی بیهوشی میشود.
حدود 2.3-5٪ از موارد آنافیلاکسی در سراسر جهان با ورزش مرتبط است. اگرچه این عارضه نادر است، اما آگاهی از آن بسیار مهم است. زیرا بسیاری از افراد و حتی برخی از بیماران از وجود چنین شرایطی اطلاعی ندارند.
برخی از افراد تنها زمانی که پس از مصرف غذاهایی مانند گندم، تخم مرغ، شیر، آجیل یا غذاهای دریایی ورزش می کنند، واکنش آلرژیک را تجربه می کنند.
اختلال حساسیت به ورزش اولین بار در دهه 1970 توجه پزشکان را به خود جلب کرد. در آن زمان یک دونده 30 ساله در ایالت کلرادو آمریکا به دلیل واکنش شدید آلرژیک در چند روز و طی دویدن های طولانی چندین بار در بیمارستان بستری شد.
پس از معاینه، پزشکان متوجه شدند که مشکل او تنها زمانی ظاهر می شود که قبل از دویدن، غذاهای دریایی مصرف کرده است. وقتی بدون خوردن این غذاها ورزش می کرد، هیچ نشانه ای از حساسیت نشان نمی داد.
این کشف تحقیقات گسترده ای را آغاز کرد که نشان داد در برخی افراد، ترکیب ورزش با عوامل دیگری مانند غذا می تواند باعث واکنش آلرژیک شدید شود.
اکنون پزشکان میدانند که همه موارد آنافیلاکسی ناشی از ورزش به غذا مربوط نمیشود، اما برخی غذاها از جمله شناختهشدهترین محرکها هستند. غذاهای دریایی، آجیل، تخم مرغ، شیر و گندم از جمله موادی هستند که همراه با ورزش می توانند علائمی را در برخی افراد ایجاد کنند.
علاوه بر غذا، عوامل دیگری از جمله برخی داروها، عفونت ها، تغییرات هورمونی، مصرف الکل و حتی قرار گرفتن در معرض گرده های گیاهی ممکن است خطر واکنش را افزایش دهند. در برخی موارد نمی توان عامل خاصی را یافت و به نظر می رسد که تمرین خود محرک واکنش باشد.
علائم این اختلال می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. خارش پوست، کهیر، تورم لب ها، احساس سوزن سوزن شدن در دهان و گلو، تهوع و استفراغ از علائم گزارش شده است. در موارد شدیدتر، فرد ممکن است مشکلات تنفسی، خس خس سینه، سرگیجه، فشار خون پایین یا مشکلات گردش خون را تجربه کند. این مرحله یک اورژانس پزشکی محسوب می شود و نیاز به اقدام فوری دارد.
به نظر می رسد فعالیت های هوازی بیش از سایر ورزش ها با این وضعیت مرتبط باشد. دویدن، فوتبال، رقص، دوچرخه سواری و حتی باغبانی از جمله فعالیت هایی هستند که در گزارش های پزشکی به عنوان محرک شناخته شده اند.
این اختلال می تواند در هر سنی رخ دهد، اما اغلب برای اولین بار در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی تشخیص داده می شود.
چرا ورزش باعث واکنش آلرژیک می شود؟
دانشمندان هنوز پاسخ قطعی برای این سوال پیدا نکرده اند، اما شواهد موجود نشان دهنده نقش مهم نوعی از سلول های ایمنی به نام «مست سل» است. این سلول ها ماده ای به نام هیستامین را در بدن آزاد می کنند. هیستامین در شرایط عادی بخشی از سیستم دفاعی بدن است، اما در واکنش های آلرژیک علائمی مانند خارش، قرمزی پوست و باریک شدن راه های هوایی ایجاد می کند.
دانشمندان هنوز علت دقیق آلرژی ورزشی را نمی دانند، اما معتقدند آزاد شدن ناگهانی هیستامین از سلول های ایمنی نقش مهمی در بروز آن دارد.
محققان بر این باورند که در افراد مبتلا به آنافیلاکسی ناشی از ورزش، این سلول ها به طور غیر طبیعی در حین فعالیت بدنی فعال می شوند و مقدار زیادی هیستامین آزاد می کنند. نتیجه این فرآیند می تواند یک واکنش شدید و ناگهانی باشد.
یکی از ویژگی های عجیب این عارضه این است که همیشه به یک شکل ظاهر نمی شود. ممکن است فرد یک روز پس از ورزش علائمی داشته باشد، اما روز بعد در شرایط مشابه مشکلی نداشته باشد. این موضوع باعث شده تا محققان بر این باورند که عوامل ناشناخته دیگری نیز در واکنش نقش دارند. به همین دلیل، پیشبینی زمان بروز این اختلال هنوز آسان نیست.
اگر شک دارید چه باید کرد؟
کارشناسان توصیه می کنند افرادی که پس از ورزش علائمی مانند کهیر، تورم، تنگی نفس یا سرگیجه را تجربه می کنند، این علائم را جدی بگیرند و با پزشک مشورت کنند.
در افراد مبتلا، مهم ترین راه حل، شناسایی محرک ها و اجتناب از آنها است. به عنوان مثال، اگر ماده غذایی خاصی علت این مشکل است، توصیه می شود حداقل تا چهار ساعت پس از مصرف آن ورزش نکنید. پزشکان همچنین ممکن است داروهای ضد حساسیت یا تزریق خودکار اپی نفرین (EpiPen) را برای برخی از بیماران تجویز کنند تا در مواقع اضطراری استفاده کنند.
اکثر افراد مبتلا به آنافیلاکسی ناشی از ورزش می توانند با پیروی از توصیه های پزشکی، شناسایی محرک ها و آماده شدن برای شرایط اضطراری، زندگی فعال و سالمی داشته باشند. با این حال آگاهی از این عارضه بسیار مهم است.
