مغز غارنشین در دنیای مدرن؛ چرا دنیای امروز با غرایز قدیمی ما در تضاد است؟
زومیت: بخشی از استرس، تنهایی و اضطرابی که امروزه انسان ها تجربه می کنند ممکن است نتیجه عدم تطابق بین مغز تکامل یافته انسان و محیط مدرن باشد.
انسانهای امروزی با یک سری بحرانهای بزرگ، از اپیدمیها و درگیریهای سیاسی گرفته تا تغییرات آبوهوایی، مشکلات اقتصادی، پیشرفتهای سریع فناوری و نگرانیهای اجتماعی مواجه هستند. این مشکلات به قدری به هم مرتبط هستند که برخی از محققان از آنها به عنوان بحران های متعدد یاد می کنند.
فشارهای زندگی مدرن به رویدادهای بزرگ جهان محدود نمی شود. در کنار این چالش ها، مشکلات روانی مانند افسردگی، اضطراب و تنهایی نیز در بسیاری از نقاط جهان در حال افزایش است. در عین حال، کاهش نرخ باروری در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، افزایش چاقی و دیابت و فشار بیشتر بر سیستم های مراقبت های بهداشتی نگرانی های جدیدی را ایجاد کرده است.
گروهی از محققان بر این باورند که بخشی از این مشکلات ممکن است ریشه عمیق تری داشته باشد: تضاد بین مغز تکامل یافته انسان و محیطی که امروز در آن زندگی می کنیم. این دیدگاه در یک مقاله مروری مفهومی انجام شده توسط محققان دانشگاه فناوری و طراحی سنگاپور (SUTD) و دانشگاه جیمز کوک سنگاپور بررسی شده است.
در طول میلیون ها سال تکامل، ذهن انسان در محیطی شکل گرفت که با دنیای امروزی بسیار متفاوت بود. اجداد ما معمولاً در گروه های کوچک زندگی می کردند. مردم یکدیگر را می شناختند، روابط اجتماعی مستقیم و تهدیدها معمولاً واضح و قابل مشاهده بود. بقا به توانایی همکاری، اعتماد، شناخت جایگاه خود در گروه و واکنش سریع به خطر بستگی داشت. اما انسان امروزی در شهرهای بزرگ، در میان میلیون ها انسان ناشناس، در شبکه های اجتماعی و در محیط هایی زندگی می کند که مدام در حال تغییر هستند.
به گفته محققان، زیست شناسی انسان با سرعت تغییرات در دنیای مدرن همگام نشده است. در نتیجه، برخی از واکنش های ذهنی که زمانی برای بقا مفید بودند، اکنون ممکن است باعث ناراحتی روانی شوند.
یکی از مصادیق این ناهماهنگی، تمایل انسان به مقایسه خود با دیگران است. در گذشته، دانستن جایگاه خود در یک گروه کوچک برای بقا و جلب اعتماد دیگران مهم بود. اما امروزه همین غریزه در شبکه های اجتماعی فعال شده است. جایی که مردم هر روز با تصاویری منتخب از موفقیت، ثروت و سبک زندگی دیگران مواجه می شوند. مغز ما ممکن است این تصاویر را به عنوان معیار واقعی مقایسه ببیند و در نتیجه، احساس عقب ماندن، اضطراب، نارضایتی از خود و رقابت مداوم را تجربه می کنیم.
محققان می گویند رقابت همیشه بخشی از زندگی بشر بوده است. انسان های اولیه بر سر غذا، موقعیت اجتماعی و حمایت دیگران با هم رقابت می کردند. اما در دنیای امروز، این حس رقابت تقریباً هرگز متوقف نمی شود و مردم دائماً خود را با دیگران مقایسه می کنند.
خوزه یونگ از دانشگاه جیمز کوک میگوید: «رقابت چیز جدیدی نیست، اما زندگی مدرن میتواند به آن احساس ثابتی بدهد». دیدگاه تکاملی به درک اینکه چرا انسان ها حتی در مقایسه با افراد ناشناخته یا اطلاعاتی که روی صفحه می بینند، اینقدر شدید واکنش نشان می دهند، کمک می کند.
زندگی در شهرهای متراکم به خودی خود مشکلی نیست. مسئله اصلی این است که محیط چگونه تجربه می شود. شهری که شلوغ است اما دارای ارتباط اجتماعی، فضای سبز و مکان هایی برای تعامل انسانی است می تواند تجربه متفاوتی نسبت به شهری باشد که باعث احساس ناامنی، انزوا و سردرگمی می شود. ایجاد فضای سبز، تقویت روابط اجتماعی و طراحی بهتر محیط های شهری می تواند فشارهای ناشی از زندگی مدرن را کاهش دهد.
سارا چان، محقق دانشگاه فناوری و طراحی سنگاپور، میگوید: «استرس، تنهایی و اضطراب اغلب بهعنوان مشکلات فردی یا سبک زندگی در نظر گرفته میشوند، اما ممکن است نشانهای از عدم تطابق بین محیطی که مردم در آن زندگی میکنند و شرایطی که ذهن و بدن انسان برای آن تکامل یافتهاند باشد». به گفته وی، برای حل این مشکلات نباید از مردم خواسته شود که با شرایط بهتر برخورد کنند. اما باید دوباره به طراحی محیط های زندگی فکر کنیم.
اما امروزه محققان با استفاده از دیدگاه تکاملی سعی در بررسی علمی بیشتر این موضوع دارند. آنها تاکید می کنند که هدف بازگشت به گذشته یا کنار گذاشتن تکنولوژی و زندگی مدرن نیست. زندگی امروز مزایای بسیاری دارد و بسیاری از مشکلات گذشته را کاهش داده است. هدف این است که نقاط تضاد بین طبیعت تکامل یافته انسان و محیط مدرن را بهتر درک کنیم تا بتوان جوامعی را ساخت که با نیازهای روانی و اجتماعی انسان هماهنگی بیشتری داشته باشد.
در نهایت، محققان می گویند راه حل ممکن است در طراحی محیط هایی باشد که با طبیعت انسان سازگار باشد و به جای افزایش احساس بیگانگی، حس ارتباط، امنیت و تعلق را تقویت کند.
