منطقه آزاد انزلی در مسیر اقتصاد دانشبنیان؛ فرصتی برای یک تغییر بزرگ
منطقه آزاد انزلی یک مزیت منحصر به فرد دارد. قرار گرفتن در مجاورت دریای خزر، دسترسی به بنادر، ظرفیت های تجاری و ترانزیتی و نزدیکی به بازارهای کشورهای مرزی خزر و کریدورهای بین المللی، این منطقه را از بسیاری از مناطق کشور متمایز کرده است. حال اگر این ظرفیت ها با فناوری و نوآوری پیوند بخورد، می توان انتظار داشت که ارزش افزوده بسیار فراتر از جابجایی کالا و فعالیت های تجاری در منطقه شکل بگیرد.
افق میهن، در راستای اجرای سیاست های کلان کشور در حوزه اقتصاد دانش بنیان، تفاهم نامه راهبردی بین سازمان منطقه آزاد انزلی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری منعقد شد.
دانش، فناوری و نوآوری به مهم ترین موتورهای تولید ثروت و مزیت رقابتی در جهان تبدیل شده اند. در چنین شرایطی، اگر مناطق آزاد بخواهند از کارکرد سنتی خود فاصله بگیرند و به محرک های واقعی توسعه اقتصادی تبدیل شوند، باید سهم بیشتری را به شرکت های فناور، نخبگان و کسب و کارهای دانش بنیان بدهند.
از این منظر، تفاهم نامه سازمان منطقه آزاد انزلی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری می تواند سرآغازی برای تغییر رویکرد در الگوی توسعه منطقه آزاد انزلی باشد؛ این تفاهم نامه در قالب طرح توسعه منطقه آزاد انزلی به وجود آمده است. تغییر از اقتصاد مبتنی بر تجارت و ترانزیت به اقتصادی که دانش و فناوری در کنار تجارت، لجستیک و دریا نقش دارند.
نگارنده بر این باور است که منطقه آزاد انزلی یک مزیت منحصر به فرد دارد. نزدیک بودن به دریای خزر، دسترسی به بنادر، ظرفیت های تجاری و ترانزیتی و نزدیکی به بازار اوراسیا و کریدورهای بین المللی، این منطقه را از بسیاری از مناطق کشور متمایز کرده است. حال اگر این ظرفیت ها با فناوری و نوآوری پیوند بخورد، می توان انتظار داشت که ارزش افزوده بسیار فراتر از جابجایی کالا و فعالیت های تجاری در منطقه شکل بگیرد.
ایجاد «منطقه نوآوری» در منطقه آزاد انزلی از این منظر اهمیت ویژه ای دارد. ایجاد شرکت های دانش بنیان، ایجاد مراکز و شتاب دهنده های نوآوری، ایجاد زیرساخت های حضور نخبگان و تسهیل سرمایه گذاری می تواند زمینه شکل گیری اکوسیستم فناوری واقعی را فراهم کند. البته به شرطی که این موضوعات محدود به تفاهم نامه نماند و به برنامه های اجرایی، زمان بندی شده و قابل ارزیابی تبدیل شوند.
یکی از مهمترین نقاط قوت این قرارداد توجه به اقتصاد دریا محور است. منطقه آزاد انزلی می تواند به آزمایشگاهی برای توسعه فناوری های مرتبط با دریا، بندر، حمل و نقل هوشمند، لجستیک، گردشگری دریایی، شیلات، محیط زیست و انرژی های نو تبدیل شود. چنین رویکردی به جای تعریف فناوری به عنوان فعالیتی جدا از ظرفیت های منطقه، آن را در خدمت مزیت های واقعی منطقه قرار می دهد.
از سوی دیگر ایجاد بستر برای صادرات محصولات دانش بنیان می تواند یکی از مهم ترین خروجی های این طرح باشد. منطقه آزاد انزلی نباید تنها دروازه ورود کالا به کشور باشد. می تواند دروازه خروج فناوری و محصولات دانش بنیان ایرانی به بازار کشورهای منطقه باشد. بازار بزرگ کشورهای حاشیه دریای خزر و ظرفیت ارتباط با اوراسیا فرصتی است که اگر با دیپلماسی اقتصادی، زیرساخت های صادراتی و حمایت از شرکت های فناور همراه شود، می تواند به مزیتی جدی برای اقتصاد گیلان و کشور تبدیل شود.
اما توافقات زمانی ارزشمند هستند که به نتایج ملموس منجر شوند. بنابراین تشکیل کمیته اجرایی مشترک باید با شاخص های مشخصی همراه باشد. از تعداد شرکت های فناور تاسیس شده و میزان سرمایه گذاری گرفته تا تعداد محصولات صادراتی، اشتغال ایجاد شده برای نخبگان و سهم اقتصاد دانش بنیان در فعالیت های منطقه.
از سوی دیگر، یک واقعیت مهم را نباید نادیده گرفت; هیچ اکوسیستم نوآوری بدون نیروی انسانی متخصص نمی تواند زنده بماند. اگر قرار است منطقه آزاد انزلی به قطب فناوری تبدیل شود باید برای ماندن و جذب نخبگان در استان هم برنامه داشته باشد. تامین فضای کار، امکانات زندگی، ارتباط با دانشگاه ها و ایجاد مسیر روشن برای سرمایه گذاری و تجاری سازی ایده ها جزء لاینفک این فرآیند است.
