تاریخ دقیق پایان خاموشی ها نیست | در تهران برق کمتر از سایر شهرها قطع می شود

در حالی که در حال حاضر توجه مردم به خاموشی های پایانی تابستان معطوف شده است، اظهارات معاون برق و انرژی وزارت نیرو نگاه محتاطانه تری را نسبت به ماه های سرد سال ترسیم می کند.

افق میهن علیرغم وعده های داده شده قبل از شروع شهریور درباره پایان خاموشی های برنامه ریزی شده، ادامه قطعی برق در بخش هایی از کشور ذکر شد. قطعی هایی که نه تنها از نظر زمان وقوع، بلکه از نظر مدت زمان بین مناطق مختلف یکسان نیستند.

این در حالی است که بسیاری از مشترکان تهرانی عمدتاً از قطعی حدود دو ساعته خبر می دهند. تفاوتی که این سوال را برای مردم ایجاد کرده است این است که توزیع محدودیت برق بین تهران و سایر استان ها بر چه اساسی است و چرا سهم خاموشی در برخی مناطق بیشتر است.

سوال دیگر مردم به خاموشی شب برمی گردد. بسیاری از مشترکان می گویند که انتظار داشتند با کاهش نسبی دمای هوا و سپری شدن ساعات اوج مصرف روزانه، فشار وارد بر شبکه کاهش یابد. البته خاموشی شبانه نیز در برخی مناطق گزارش شده است. در چنین شرایطی مهمترین خواسته مشترکان روشن است که خاموشی ها دقیقا چه زمانی پایان می یابد و آیا روزهای خنک تری نزدیک می شود؟ شهریور آیا می توان انتظار داشت خاموشی ها متوقف شود؟

مصطفی رجبی مشهدیمعاون برق و انرژی وزارت نیرو در گفتگو با «ایران» پایان محدودیت های برق را به کاهش تقاضای شبکه گره زد اما تاریخ مشخصی برای آن اعلام نکرد. وی با اشاره به تغییرات جوی و اجرای برنامه های مدیریت بار می گوید: با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشی ها در روزهای آینده به طور کامل برطرف می شود.

این عبارت اگرچه می تواند برای مشترکان امیدوارکننده باشد، اما پاسخ قطعی به ابهام اصلی مردم نیست؛ زیرا زمان دقیق «روزهای آینده» مشخص نشده و پایان خاموشی ها منوط به شرایطی است که تحقق آن به روند دمایی و میزان مصرف برق در کشور بستگی دارد.

حد 67 هزار مگاوات؛ شرط پایان محدودیت ها

معاون برق و انرژی وزارت نیرو تعادل شبکه برق را وابسته به دو مولفه اصلی تولید و مصرف می داند و توضیح می دهد که با وجود کاهش نسبی دما در برخی نقاط کشور، مصرف برق در نیمه جنوبی همچنان بالاست. به گفته وی، تقاضای برق در روزهای اخیر از مرز 71 هزار و 400 مگاوات عبور کرده و هنوز فشار وارده بر شبکه به طور کامل کاهش نیافته است.

رجبی مشهدی می گوید: وزارت نیرو انتظار دارد با سرد شدن هوا، تقاضا در شبکه به کمتر از 67 هزار مگاوات برسد. سطحی که از نگاه این وزارتخانه می تواند به بسته شدن پرونده خاموشی تابستان منجر شود.

به عبارت دیگر، شکاف بین مصرف فعلی و سطح هدف برای پایان خاموشی همچنان قابل توجه است. این موضوع باعث می شود وزارت نیرو نتواند روز و ساعت خاصی را برای توقف کامل محدودیت ها اعلام کند. در واقع پایان قطعی ها بیش از یک تصمیم تقویمی به رفتار مصرف، شرایط آب و هوایی و میزان پایداری تولید نیروگاه بستگی دارد.

با این حال، برای مشترکانی که چندین هفته با قطعی برنامه ریزی شده مواجه بوده اند، پاسخ همچنان مبهم است. مردم می‌خواهند بدانند که آیا کاهش دما یا کاهش مصرف طبق پیش‌بینی‌ها محقق نمی‌شود، آیا برنامه خاموشی ادامه می‌یابد و وزارت نیرو چه سناریوی جایگزینی برای جلوگیری از ادامه محدودیت‌ها در نظر گرفته است.

چرا دوره خاموشی در تهران و شهرستان ها متفاوت است؟

یکی از محورهای اعتراض و سوال مردم، تفاوت مدت خاموشی تهران با استان های دیگر است. برخی از مشترکان می گویند در حالی که خاموشی در برخی نقاط پایتخت حدود دو ساعت به طول می انجامد، در سایر شهرها یا مناطق اطراف تهران، قطعی برق گاهی بیشتر طول می کشد. این تفاوت به ویژه در شرایطی که مشاغل کوچک، نانوایی ها، واحدهای خدماتی و خانوارها تحت تأثیر قطع برق قرار می گیرند، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.

رجبی مشهدی در توضیح این موضوع به ساختار فنی شبکه توزیع برق تهران اشاره می کند. به گفته وی، حدود 38 تا 40 درصد فیدرهای برق شهر تهران در دسته خطوط بحرانی و بحرانی قرار می گیرند. بیمارستان ها، مراکز درمانی، ایستگاه های پمپاژ آب، مراکز امدادی، زیرساخت های حمل و نقل و سایر تاسیسات مهم شهری به این خطوط متصل هستند و به همین دلیل قطع برق آنها می تواند پیامدهای گسترده تری برای زندگی شهروندان و خدمات عمومی داشته باشد.

وی می گوید: مراکزی مانند بیمارستان ها، ایستگاه های پمپاژ و زیرساخت های کلیدی شهری در این خطوط قرار دارند و به همین دلیل جلوگیری از قطع برق این فیدرها از اولویت حفاظتی بالاتری برخوردار است.

این توضیح بخشی از علت تفاوت قطعی ها را توضیح می دهد، اما تمام سردرگمی ها را برطرف نمی کند. وجود فیدرهای حساس در تهران لزوما پاسخ کاملی به این سوال نیست که چرا در برخی استان ها یا شهرستان ها مدت زمان قطعی برق به سه یا چهار ساعت می رسد؟ هنوز مشخص نیست که چه شاخص هایی سهم محدودیت ها را در هر منطقه تعیین می کند. به عنوان مثال، نقش مصرف خانوار، فعالیت صنعتی، ظرفیت نیروگاه محلی، فرسودگی شبکه توزیع یا تعداد مشترکین حساس در هر استان در برنامه خاموشی چقدر موثر است.

شفاف سازی این سازوکار می تواند از شکل گیری این تصور که بار عدم تعادل برق به طور نابرابر بین استان ها توزیع شده است جلوگیری کند. بیشتر از همه، مردم انتظار دارند خاموشی ها قابل پیش بینی، منصفانه و قابل توضیح باشد. به خصوص برای مناطق و مشاغلی که قطعی برق طولانی تر باعث آسیب اقتصادی بیشتری می شود.

خاموشی در شب، مشکلی فراتر از گرمای روز

خاموشی شبانه یکی دیگر از دغدغه های مشترکان است. بسیاری از مردم تصور می کنند که با غروب خورشید و کاهش دمای هوا، بار مصرف برق به میزان قابل توجهی کاهش می یابد و دیگر نیازی به اعمال محدودیت نیست. اما شبکه برق در شب با چالش متفاوتی مواجه است.

رجبی مشهدی توضیح می دهد: نیروگاه های خورشیدی با وجود اینکه بخشی از نیاز شبکه را در طول روز تامین می کنند و فشار وارده بر نیروگاه های حرارتی را کاهش می دهند، اما در غروب آفتاب از مدار تولید خارج می شوند. در نتیجه بار منبع تغذیه در شب به نیروگاه های حرارتی و به میزان کمتری به نیروگاه های بادی منتقل می شود.

از سوی دیگر بخش مهمی از مصرف برق خانگی در شب اتفاق می افتد. از تجهیزات روشنایی و سرمایشی گرفته تا لوازم خانگی. بنابراین کاهش تابش خورشیدی همزمان با تداوم بخشی از مصرف می تواند شرایط شبکه را سخت کند. به خصوص در روزهایی که دمای شبانه در شهرهای جنوبی همچنان بالاست، استفاده از وسایل سرمایشی ادامه دارد و مصرف برق آنطور که انتظار می رود کاهش نمی یابد.

معاون وزیر نیرو برای عبور از گلوگاه بار شبانه دو راهکار توسعه نیروگاه های بادی و بازنگری در موضوع ساعت رسمی کشور را در افق سال آینده پیشنهاد می کند. به گفته وی، تغییر ساعت رسمی می تواند نزدیک به هزار مگاوات از پیک بار شبانه را کاهش دهد.

تغییر زمان موضوع ساعت رسمی نشان می دهد که وزارت نیرو با افزایش تولید به دنبال کاهش مصرف نیست و به ابزارهای مدیریتی نیز توجه دارد. اما اجرای چنین سیاستی مستلزم تصمیم گیری در سطحی فراتر از وزارت نیرو و بررسی اثرات آن بر زندگی روزمره، فعالیت های اقتصادی و الگوی کاری شهروندان است.

مدارس و دانشگاه ها؛ سهم کوچکی در فشار فعلی شبکه

نگرانی دیگر احتمال افزایش مصرف برق پس از بازگشایی مدارس و دانشگاه ها است. آیا با بازگشت مراکز آموزشی به فعالیت عادی، شبکه برق بار دیگر با فشار بیشتری مواجه خواهد شد؟ رجبی مشهدی می گوید در حال حاضر حوزه آموزشی در وضعیت نیمه تعلیق قرار دارد و سهم تعیین کننده ای در فشار فعلی شبکه ندارد. به گفته وی، اقدامات لازم برای برق رسانی به مدارس و دانشگاه ها پس از بازگشایی نیز پیش بینی شده است.

با وجود این، تجربه سال های اخیر نشان داده است که مدیریت برق در فصل پاییز نیز به عوامل متعددی بستگی دارد. از تداوم گرما در مناطق جنوبی تا وضعیت تعمیرات نیروگاهی، ذخایر سوخت و مصرف صنعتی. به همین دلیل صرف بازگشایی یا بسته شدن مراکز آموزشی نمی تواند تعیین کننده اصلی وضعیت شبکه باشد.

تامین سوخت زمستانه و نیروگاهی

در حالی که در حال حاضر توجه مردم به خاموشی های پایانی تابستان معطوف شده است، اظهارات معاون برق و انرژی وزارت نیرو نگاه محتاطانه تری را نسبت به ماه های سرد سال ترسیم می کند. وی می‌گوید با توجه به نارضایتی‌های باقی‌مانده در بخش گاز و آسیب‌های وارده به زنجیره تامین سوخت، کشور احتمالا سال سختی را پیش رو خواهد داشت.

این هشدار از آن جهت حائز اهمیت است که در فصل زمستان نیروگاه های حرارتی برای تولید برق به شدت به گاز وابسته هستند اما در عین حال مصرف گاز خانگی و تجاری نیز افزایش می یابد. در صورت کمبود گاز، نیروگاه ها ممکن است مجبور به استفاده از سوخت مایع بیشتری شوند. اقدامی که علاوه بر سختی های تامین و حمل سوخت می تواند اثرات زیست محیطی نیز داشته باشد. رجبی مشهدی تاکید می کند: عبور از این شرایط نیازمند برنامه ریزی دقیق، هماهنگی بین دستگاه ها و همکاری مشترکان در مدیریت مصرف است تا آسیب های ناشی از کمبود سوخت در نیروگاه ها به حداقل برسد.

به این ترتیب وعده پایان خاموشی تابستان همچنان به کاهش دما و کاهش تقاضای برق بستگی دارد. اما بحث عدم تعادل انرژی به پایان تابستان ختم نمی شود. اگرچه وزارت نیرو از رفع محدودیت ها در روزهای آینده صحبت می کند، اما نبود زمان دقیق و نگرانی برای تامین سوخت در فصل زمستان نشان می دهد که موضوع برق همچنان یکی از مهم ترین دغدغه های خانوارها، بنگاه ها و سیاست گذاران خواهد بود.