۱۵۰ هزار تن زباله رادیواکتیو در اقیانوس اطلس رها شد؛ دهه‌ها بعد، آثار نشت آن دیده می‌شود
نیمه دوم قرن بیستم را می توان عصر طلایی فناوری هسته ای دانست. پس از ویرانی اتمی جنگ جهانی دوم، جهان به دنبال استفاده صلح آمیزتر از فناوری هسته ای بود. نیروگاه های هسته ای، کاربردهای پزشکی، تحقیقات علمی و صنایع مختلف به سرعت گسترش یافتند. اما گسترش فناوری هسته ای یک مشکل بزرگ را نیز به همراه داشت: با هزاران تن زباله رادیواکتیو تولید شده چه باید کرد؟
به گزارش افق میهن و به نقل از Science Alert; برای کشورهای اروپایی، راه حل در آن زمان نسبتاً ساده به نظر می رسید. زباله ها را در اعماق اقیانوس اطلس، دور از دسترس و تصور می شود که هیچ خطری برای انسان ندارد، بریزید.
به همین دلیل، بین سال های ۱۹۴۹ تا ۱۹۸۲، بیش از ۲۰۰۰۰۰ بشکه زباله رادیواکتیو سطح پایین به اقیانوس اطلس رها شد که وزن کل آن بیش از ۱۵۰۰۰۰ تن بود. بیشتر این بشکه ها در عمق ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ متری زیر سطح دریا قرار داشتند.
برای چندین دهه اطلاعات دقیقی از سرنوشت این بشکه ها وجود نداشت.
اما اکنون دانشمندان با استفاده از یک زیردریایی سرنشین دار به محل این زباله ها رفته اند تا وضعیت آنها را بررسی کنند. نتایج بررسی ها نشان می دهد که بسیاری از بشکه ها خورده و فرسوده شده و موادی از داخل آنها به کف دریا نشت کرده است.
چرا زباله های رادیواکتیو در اقیانوس رها شدند؟
زباله های رادیواکتیو سطح پایین یا LLW لزوماً ایمن نیستند. این نوع زباله ها می توانند از فعالیت های پزشکی و صنعتی ناشی شوند و معمولاً حاوی مقادیر کمتری از مواد رادیواکتیو با عمر طولانی هستند.
امروزه آژانس بین المللی انرژی اتمی توصیه می کند که این نوع زباله ها حداقل به مدت چند صد سال در ظروف ایمن و مقاوم ایزوله از محیط زیست نگهداری شوند.
اما استانداردها در اواسط قرن بیستم متفاوت بود. در آن زمان تصور بر این بود که ظروف باید دست نخورده به کف دریا برسند و به اندازه کافی دوام داشته باشند تا مواد رادیواکتیو با عمر کوتاه‌تر تجزیه شوند.
پس از آن، انتظار می رفت که مواد باقی مانده به تدریج از اتاقک ها خارج شده و در آب اقیانوس پراکنده شوند.
البته همه مواد داخل بشکه ها به این راحتی از بین نمی روند. این ضایعات شامل موادی مانند سزیم-۱۳۷، ایزوتوپ های پلوتونیوم و تریتیوم است که برخی از آنها می توانند هزاران سال در محیط باقی بمانند.
پس از توقف این عمل در دهه ۱۹۸۰، محل دقیق بسیاری از بشکه ها و وضعیت آنها تا سال ها به طور کامل مشخص نبود.
پس از چند دهه، دانشمندان به بشکه ها بازگشتند
چند سال پیش، پاتریک شاردون، مهندس هسته ای و خاویر اسکارتین، زمین شناس دریایی در مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه، تصمیم گرفتند تا بررسی کنند که پس از چندین دهه چه اتفاقی برای این زباله ها افتاده است.
این سوال منجر به شکل گیری پروژه ای به نام NODSSUM شد. یک ابتکار پژوهشی میان رشته ای که متخصصان فیزیک هسته ای، زمین شناسی، اقیانوس شناسی، زیست شناسی و شیمی دریایی را گرد هم می آورد.
هدف از این پروژه یافتن بشکه ها و بررسی تاثیر احتمالی آنها بر محیط اطراف بود.
اولین سفر تحقیقاتی در ژوئن ۲۰۲۵ با کشتی تحقیقاتی L’Atalante انجام شد. در این مرحله، محققان یک وسیله نقلیه زیردریایی خودمختار به نام UlyX را به کف دریا فرستادند تا محل بشکه ها را شناسایی کرده و از آنها عکس بگیرند. در همان زمان از آب، رسوبات، ماهی و سخت پوستان نیز نمونه برداری شد.
تنها در یک ماه، محققان توانستند ۳۳۵۵ بشکه را پیدا کنند و مکان آنها را ثبت کنند.
اما این تحقیق یک مسئله غیرمنتظره را نیز آشکار کرد.
بشکه های رادیواکتیو به زیستگاهی برای زندگی دریایی تبدیل شده است
این بشکه ها فقط ظروف فرسوده در کف اقیانوس نبودند. بلکه به نوعی زیستگاه مصنوعی موجودات دریایی شده بودند.
شقایق های دریایی به سطح بشکه ها چسبیده بودند و اسفنج ها، خیارهای دریایی، ماهی ها و سخت پوستان در اطراف آنها زندگی می کردند. به نظر می رسید خرچنگ ها نیز علاقه خاصی به این پناهگاه های مصنوعی داشتند.
این سوال مهمی را برای محققان ایجاد کرد:
آیا مواد رادیواکتیو نشت شده از بشکه ها وارد بدن حیواناتی شده که در اطراف آنها زندگی می کنند؟
شکی وجود نداشت که مقداری از مواد رادیواکتیو از اتاقک ها آزاد شده است. تجهیزات کشتی مقادیر قابل توجهی کبالت-۶۰ و نیوبیم-۹۴ را شناسایی کردند. موادی که محققان توانستند به زباله های رها شده مرتبط کنند.
سزیم-۱۳۷ و آمریکیوم-۲۴۱ نیز در سطوح بالاتر از حد طبیعی مورد انتظار از آزمایش های هسته ای جو و حوادث هسته ای شناسایی شدند.
با این حال، هنوز مشخص نیست که این مواد رادیواکتیو چقدر در بدن حیواناتی که روی بشکه ها یا اطراف آن زندگی می کنند، جمع شده است.
بازگشت دانشمندان در سال ۲۰۲۶
محققان در ماه می ۲۰۲۶ دوباره به این منطقه بازگشتند. این بار کشتی Pourquoi Pas? و آنها از زیردریایی سرنشین دار Nautile استفاده کردند. یک زیردریایی سه نفره که می تواند تا عمق ۶۰۰۰ متری از سطح دریا پایین بیاید.
در طی بیش از ۲۰ غواصی، تیم به عمق بیش از ۴۷۰۰ متری فرو رفت تا بشکه ها را از نزدیک بررسی کند و از محیط اطراف آنها نمونه برداری کند.
وضعیت برخی از بشکه ها در نگاه اول نگران کننده بود. آنها به شدت خورده و فرسوده شده بودند و مواد از داخل به وضوح روی شن های اطراف نشت کرده بودند.
در پنج نقطه، محققان از رسوبات، آب، ارگانیسم‌ها و جوامع میکروبی اطراف بشکه‌ها نمونه‌برداری کردند. حتی از موجوداتی که در تماس مستقیم با بشکه ها بودند. آنها همچنین از زیستگاه‌های سنگی اطراف نمونه‌برداری کردند تا بتوانند وضعیت موجودات اطراف بشکه‌ها را با محیط‌های طبیعی مقایسه کنند.
نمونه‌ها اکنون در حال بررسی هستند تا مشخص شود این زیستگاه‌های غیرمعمول چه تأثیری بر موجوداتی که در آنجا زندگی می‌کنند، در صورت وجود، چه بوده است.
آیا مواد رادیواکتیو در محیط اطراف پخش می شوند؟
مطالعات قبلی نشان داده است که حتی وجود مقادیر قابل توجهی از مواد رادیواکتیو در نزدیکی یک منبع لزوماً به معنای انتشار گسترده آنها در محیط نیست.
به عنوان مثال، مطالعه زیردریایی هسته ای Komsomolets شوروی نشان داد که برخی از رادیونوکلئیدها در نزدیکی راکتور آسیب دیده صدها هزار برابر بیشتر از سطح عادی هستند. اما فقط چند متر دورتر، میزان تشعشع به شدت کاهش می یابد. چون مواد در آب دریا پراکنده بودند.
اگرچه محققان NODSSUM آثار قابل توجهی از مواد رادیواکتیو در اطراف بشکه‌ها پیدا کردند، اما دریافتند که سطح تشعشع به اندازه‌ای نیست که خطر جدی قرار گرفتن در معرض تشعشع را برای دانشمندانی که نمونه‌ها را بررسی می‌کنند، ایجاد کند.
زیردریایی Nautile و تجهیزات همراه آن نیز هیچ نشانه ای از آلودگی رادیواکتیو نشان ندادند.
البته این یافته ها به معنای ایمن بودن این زباله ها نیست. همچنین به این معنا نیست که با هجوم “خرچنگ های رادیواکتیو” روبرو خواهیم شد!
اما اکنون، برای اولین بار، محققان نقشه دقیقی از هزاران بشکه و مجموعه‌ای از نمونه‌های زیست‌محیطی دارند که می‌تواند به آنها کمک کند تا بفهمند زباله‌ها دهه‌ها بعد چه کرده است.
نتایج بررسی این نمونه ها مشخص خواهد کرد که مواد رادیواکتیو تا چه اندازه وارد اکوسیستم شده اند و آیا موجودات دریایی ساکن در اطراف این بشکه ها تحت تاثیر آنها قرار گرفته اند یا خیر.
