نقش راهبردی شبکه بانکی در مهار بحرانهای پولی و مالی
روح الله قاسمیان; بازار بحران های ارزی و مالی همواره از پیچیده ترین و مخرب ترین محرک های اقتصادی هستند. محرکی که اگر کنترل نشود، به سرعت بخش واقعی اقتصاد، تولید، اشتغال و معیشت عمومی را تحت الشعاع قرار خواهد داد.
در شرایطی که اقتصاد جهانی در معرض نوسانات مداوم است، اقتصاد کشورهای در حال توسعه مانند ایران با چالشهای دوگانه مواجه است. از یک سو تحریم های اقتصادی، نوسانات ارزی و افزایش تورم و از سوی دیگر نیاز روزافزون به شغل، حفظ ظرفیت تولید و جلب اعتماد سرمایه گذاران فشار مضاعفی بر اقتصاد وارد می کند.
در این میان، شبکه بانکی به عنوان شریان اصلی گردش نقدینگی و به عنوان واسطه وجوه نقش دوگانه ای را ایفا می کند. از یک سو آسیب پذیری آن می تواند عمق بحران را افزایش دهد، اما از سوی دیگر سلامت، کارایی و تصمیم گیری به موقع آن موثرترین سپر اقتصاد در برابر شوک ها است.
مدیریت هوشمند اعتبار و حفاظت از خط تولید
در بحبوحه رکود تورمی و آشفتگی پولی، اولین تهدیدی که بر بخش واقعی اقتصاد تأثیر می گذارد، فشار ناگهانی اعتبار و کمبود سرمایه در گردش بنگاه ها است. در این میان، نظام بانکی با اعمال سیاستهای پولی کارآمد و منعطف و تعدیل هوشمندانه ساختار نرخ سود به منظور ایجاد انگیزه لازم برای ترجیح تامین مالی تولید بر رفتار سفتهبازانه، نقش تعیین کنندهای در تابآوری صنایع ایفا میکند. هدفگذاری وامها به زنجیرههای تامین و بنگاههای کوچک و متوسط نه تنها از تعطیلی خطوط تولید و موج کاهشها جلوگیری میکند، بلکه با تقویت بخش عرضه، بستری مطمئن برای کنترل تورم پایدار ارائه میدهد.
فراتر از وجوه دلالی؛ بهبود بهره وری و نظارت بر هزینه ها
اقدامات بانک ها در مواقع بروز بحران به تامین نقدینگی و اعطای تسهیلات محدود نمی شود. در شرایط محدودیت منابع، ارتقای بهره وری و کارایی سرمایه اهمیت دو چندان می یابد.
بانک ها علاوه بر حمایت اعتباری می توانند با ارائه خدمات مشاوره ای و تحلیلی در جایگاه بازوی مشاوره و متولی فعالان اقتصادی در بهبود مدیریت منابع و کاهش هزینه های سربار شرکت ها نقش موثری ایفا کنند.
از سوی دیگر، نظارت دقیق و مستمر بر چرخه مصرف تسهیلات، از خروج منابع بانکی به بازارهای غیرمولد جلوگیری می کند و بازگشت پایدار سرمایه به چرخه تسهیلات را تضمین می کند.
بانکداری اسلامی؛ الگوی ارتجاعی در برابر شوک های سیستماتیک
یکی از باثبات ترین راه ها برای حفظ اقتصاد در برابر بحران، تکیه بر توانمندی های ذاتی بانکداری اسلامی است. ارتباط مستقیم و ناگسستنی نهادها با بخش واقعی اقتصادی از شکل گیری دارایی های بدون پشتوانه و حباب های ناشی از سفته بازی جلوگیری می کند. علاوه بر این، ارتقای شفافیت مالی، استانداردهای سختگیرانه وامدهی و ساز و کار تقسیم ریسک عادلانه بین سپردهگذار، بانک و مدیر پروژه، اثربخشی شبکه بانکی را در برابر تکانههای ناگهانی به حداقل میرساند و از انباشت مطالبات بلندمدت و تعمیق بیثباتی مالی جلوگیری میکند.
توسعه تعاملات ارزی و ارزی و حضور در عرصه بانکداری اسلامی منطقهای و بینالمللی راهکاری راهبردی برای تنوع بخشیدن به منابع و کاهش فشار بر شبکه بانکی داخلی است.
توسعه این روابط و استفاده از ابزارهایی مانند صکوک و تسهیلات سندیکایی بینالمللی، ضمن ارتقای سودآوری و ایجاد درآمدهای ارزی پایدار برای بانکها، زمینه را برای جذب منابع خارجی و استقرار آنها برای پروژههای زیربنایی بزرگ فراهم میکند. فرآیندی که در بلندمدت با کاهش ریسک سرمایه گذاری از شدت بحران اعتباری در اقتصاد کشور می کاهد.
حرف آخر
در زمان بحران های ارزی و مالی، نظام بانکی ناظر منفعل نیست، بلکه لنگر ثبات و موتور اصلی بازگرداندن اعتماد اقتصادی است. ترکیب هوشمند انضباط ترازنامه، هدایت اعتبار به بخشهای دارای ارزش افزوده و بهرهگیری کامل از قابلیتهای ضدبحرانی بانکداری اسلامی، فرمولی مطمئن برای گذار سالم از طریق امواج نوسانات، حاوی عدم قطعیتها و دستیابی به رشد پایدار و درونزا خواهد بود.
