معمای سیاره سرکش؛ کشف دنیایی بیگانه که در جهت مخالف به دور ستاره‌اش می‌چرخد
زوم: سیاره GJ ۳۰۹۰ b به طور شگفت انگیزی نه تنها در یک مدار بسیار شیبدار، بلکه در مدار رتروگراد به دور ستاره خود نیز قرار دارد.
ستاره شناسان از کشف یک سیاره وارونه در مدار یک ستاره کوتوله M خبر دادند. کوتوله های M ستاره هایی کوچکتر و سردتر از خورشید هستند و این سیاره تقریباً به اندازه نپتون است. هیچ یک از این دو جنایت به تنهایی دارای ویژگی های بسیار غیرعادی نیستند. اما بارزترین ویژگی این سیاره این است که در جهت مخالف به دور ستاره خود می چرخد.
سیارات از یک قرص ماده تشکیل می شوند که به دور یک ستاره می چرخد. ستاره و دیسک در یک جهت می چرخند. به همین دلیل، انتظار می‌رود که سیارات تشکیل‌شده از درون دیسک نیز معمولاً در یک جهت حرکت کنند. تمام سیارات منظومه شمسی این وضعیت را دارند. اما ظاهراً برخی از جهان های بیگانه توانسته اند این قانون را بشکنند.
سیارات رتروگراد نیز قبلاً کشف شده بودند. از جمله در اطراف ستارگان بزرگتر با سیاره های متعدد و همچنین در یک سیستم ستاره ای دوتایی. در نتیجه، سیاره تازه کشف شده به نام GJ ۳۰۹۰ b تنها نمونه شناخته شده در جهان نیست. با این حال، ستاره میزبان این سیاره کوچک است و به نظر می رسد که تنها یک سیاره دارد. موضوعی که شرایط را مرموز می کند.
محققان با انجام مشاهدات دقیق از سیستم، توانستند مدار این سیاره را به صورت سه بعدی بازسازی کنند. این جهان با شیب ۱۳۶ درجه نسبت به ستاره خود در حال چرخش است. بنابراین نه تنها در جهت مخالف می چرخد، بلکه مدار آن در زاویه بسیار بالایی نسبت به صفحه استوایی ستاره قرار دارد. در منظومه شمسی، مدار هر هشت سیاره تنها چند درجه با این صفحه متفاوت است.
دکتر اندرو وینتر، نویسنده اصلی دانشگاه کوئین مری لندن، در بیانیه ای گفت: “این یک منظومه سیاره ای قابل توجه است، زیرا سیاره نه تنها نسبت به ستاره خود کج شده است، بلکه در جهت مخالف حرکت می کند.” این بلافاصله این سؤال را ایجاد می کند که چگونه چنین مدار غیرعادی شکل گرفته است.
وجود ستارگان همراه یا سیارات عظیم می تواند یک سیاره را به مداری بسیار غیرعادی سوق دهد. به بیان ساده، چنین تغییری معمولاً نیازمند یک برهمکنش گرانشی قابل توجه است. اما هیچ ستاره دیگری در این منظومه و هیچ نشانه ای از سیاره پنهان وجود ندارد.
یان کارترت، یکی از نویسندگان مقاله و دانشجوی دکترا در دانشگاه ژنو، گفت: ما به دنبال یک همراه عظیم بودیم که بتواند سیاره را به چنین مداری غیرعادی سوق دهد، اما هیچ مدرکی دال بر وجود چنین جرمی پیدا نکردیم. این نشان می دهد که ممکن است لازم باشد در مورد چگونگی شکل گیری این ساختار غیرعادی در این سیستم متفاوت فکر کنیم.”
یکی از مکانیسم های پیشنهادی این است که این سیاره از یک دیسک پیش سیاره ای ثانویه تشکیل شده است که از گاز و غبار موجود در محیط تشکیل ستاره تشکیل شده است. ممکن است ماده در چنین دیسکی با جهت گیری غیرعادی انباشته شده باشد و سیاره بدون نیاز به برخورد یا فعل و انفعالات گرانشی قوی همان ویژگی های دیسک را به ارث برده باشد.
وینسنت بوریر، استادیار دانشگاه ژنو افزود: این ایده که یک منظومه سیاره ای می تواند از یک قرص دوم با جهت متفاوت دوباره شکل بگیرد، بسیار هیجان انگیز است. این فرضیه نشان می دهد که محیط اطراف یک ستاره جوان ممکن است نقش بسیار بیشتری در تعیین ساختار سیارات آن نسبت به آنچه ما انتظار داریم بازی کند.
محققان در مطالعه اخیر به دستاورد دیگری نیز دست یافتند. سیاره GJ ۳۰۹۰ b کوچکترین دنیای بیگانه در اطراف یک کوتوله M است که اخترشناسان مدار سه بعدی آن را تاکنون تعیین کرده اند.
