پایان دوران «چک رمزدار»؛ بانک مرکزی ابزار جایگزین را معرفی کرد :: افق میهن

بانک مرکزی در راستای تغییر ساختار خدمات پرداخت، حذف تدریجی چک های رمزدار از شبکه بانکی و جایگزینی آن با ابزار جدید را در دستور کار قرار داده است.

به گزارش افق میهن، بانک مرکزی به دلیل عدم امکان استعلام، محدودیت مکان و آسیب پذیری در برابر پولشویی و کلاهبرداری، چک رمزدار را کنار گذاشته و با مزایایی مانند استعلام از طریق شناسه سید، رفع محدودیت مکان و اتصال به سامانه سید، چک تضمینی را جایگزین آن کرد.

ایرنا نوشت: نظام پرداخت ایران در آستانه یک تحول ساختاری مهم است. بر اساس مصوبه بانک مرکزی، صدور چک های رمزدار از تاریخ ۱۶ مهرماه ۱۴۰۵ ممنوع و پذیرش (تسلیم) این چک ها در سامانه چک نیز از ابتدا ممنوع است. دی این ماه متوقف می شود. این اقدام را باید در چارچوب یک استراتژی بزرگتر درک کرد: حذف کامل چک رمزدار از شبکه بانکی و جایگزینی آن با چک تضمینی، اما یک سوال مهم مطرح است. چرا بانک مرکزی چک های رمزدار را از چرخه خدمات بانکی حذف و چک تضمینی را جایگزین آن کرد؟

چک رمزگذاری شده و کاستی های ساختاری آن

در نگاه اول شباهت های زیادی بین خدمات ارائه شده در چک رمزی و چک تضمینی وجود دارد، اما چک تضمینی مزایای زیادی نسبت به چک رمزدار دارد و از طرفی چک رمزدار دارای کاستی های زیادی است.

چک رمزگذاری شده ابزاری بود که به طور سنتی برای انتقال مقادیر زیادی وجه در تراکنش ها استفاده می شد، اما این ابزار محدودیت های جدی در معماری خود داشت. اولین و مهمترین مشکل نبود قابلیت پرس و جو بود. صاحب چک رمزگذاری شده قبل از دریافت آن نمی توانست از صحت آن مطلع شود. این نقص اطلاعاتی عدم تقارن اطلاعاتی طرفین معامله را تشدید کرد و زمینه سوء استفاده را فراهم کرد. همچنین با توجه به اینکه مشخصات طرف صادرکننده به درستی ثبت و رصد نشده بود، برخی افراد سودجو از این ابزار برای کلاهبرداری، فرار مالیاتی و پولشویی استفاده کردند.

محدودیت دیگر این ابزار محدودیت مکان و شعبه است. دریافت کننده چک رمزدار باید به شعبه همان بانک در همان استان مراجعه می کرد. این ویژگی کارایی چک رمزگذاری شده را در اقتصاد مدرن که انتقال وجه بین استان‌ها و مناطق مختلف یک امر روزمره است، بسیار کاهش داد. این موضوع باعث شد که گیرنده چک رمزدار برای وصول آن دچار مشکل و سردرگمی شود.

الزامات تعویض چک تضمینی؟

چک تضمینی چندین مزیت ساختاری به عنوان جایگزین اصلی چک رمزگذاری شده دارد. اولین مزیت چک تضمینی حذف محدودیت های جغرافیایی است. چک تضمینی محدودیت مراجعه به شعبه همان بانک و همان استان را ندارد و همین ویژگی باعث سهولت استفاده از این ابزار شده است.

دومین ویژگی چک تضمینی استعلام از طریق شناسنامه صیاد و ثبت این گونه چک هاست در حالی که چک های رمزدار چنین ویژگی را نداشتند. دارنده چک تضمینی می تواند قبل از دریافت چک با استفاده از شناسه ۱۶ رقمی شیلات نسبت به استعلام آن اقدام کند. این امکان عدم تقارن اطلاعاتی را کاهش می دهد و اعتماد در مبادلات را تقویت می کند.

سومین مزیت ویژه چک های تضمینی، اتصال به سامانه صیاد است. چک تضمینی از طریق سامانه ثبتی صیاد (ایوچک) و مشمول قانون جدید چک صادر می شود. این شمول پشتوانه حقوقی و حقوقی قوی تری برای دارنده ایجاد می کند و امنیت چک را افزایش می دهد.

مزیت چهارم عدم امکان سوء استفاده برای فعالیت های مجرمانه و پولشویی است. چک رمزگذاری شده به دلیل عدم اتصال به سیستم های نظارتی مستعد سوء استفاده برای فعالیت های مجرمانه، فرار مالیاتی و کلاهبرداری بود. اتصال چک ایمن به سیستم ماهیگیری امکان ردیابی و نظارت را فراهم می کند و احتمال چنین اقداماتی را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد.

چک تضمینی علاوه بر داشتن مزایای فراوان، مانند چک های رمزدار قابل نقد، غیرقابل برگشت و غیرقابل انتقال است.

جایگزینی چک تضمینی با چک رمزدار

بانک مرکزی در طرح جایگزینی چک های تضمینی با چک های رمزدار اعلام کرده است که در گام اول از تاریخ ۱۶ مهر ماه ۱۴۰۵، صدور چک های رمزدار ممنوع بوده و بانک ها موظفند صرفاً چک های تضمین شده صادر کنند.

در گام دوم، از ابتدای دی ماه جاری، پذیرش (تحویل) چک های رمزدار ممنوع و چک های رمزدار به طور کامل از چرخه خدمات شبکه بانکی حذف می شود. بدیهی است پس از این تاریخ پرداخت وجه چک کددار منحصراً توسط ذینفع با مراجعه به شعبه مقصد و تکمیل فرم های مربوطه انجام می شود.

بر اساس اطلاعیه بانک مرکزی، پرداخت وجه چک تضمینی بلافاصله و طبق روال پرداخت چک رمزی انجام می شود تا در امور مشتریان وقفه یا خللی ایجاد نشود. همچنین از آنجایی که چک های تضمین شده از طریق سامانه ثبتی صادر می شود، تخصیص آنها در سامانه چک باید به صورت سیستمی انجام شود و وضعیت چک با تکیه بر داده های ثبت شده تعیین شود تا از استرداد غیر موجه جلوگیری شود.

حذف چک رمزگذاری شده نباید صرفاً یک تغییر فنی تلقی شود. بلکه اقدامی برای ارتقای شفافیت، کاهش ریسک و همسویی سیستم پرداخت با استانداردهای نظارتی مدرن است. چک تضمینی با استفاده از زیرساخت سیاد، هم امنیت بیشتری را برای دارنده فراهم می کند و هم امکان نظارت موثرتر توسط نهادهای نظارتی را فراهم می کند.