از منطقه آزاد انزلی تا آستراخان؛ فرصتی برای بازتعریف تجارت گیلان و روسیه

فرصتی است که گیلان از یک «دروازه تجارت» به بخشی از زنجیره تجارت تبدیل شود. توسعه ای که در صورت همراهی با تصمیمات اجرایی، سرمایه گذاری و پیگیری مستمر می تواند یکی از مهم ترین مسیرهای رشد اقتصادی استان در سال های آینده باشد.

افق میهن، برای گیلان رابطه با روسیه فقط یک موضوع جدید اقتصادی نیست. این رابطه ریشه در تاریخ دارد. دریای خزر قرن هاست که گیلان و بنادر شمالی روسیه را به هم متصل کرده است و آستاراخان یکی از شناخته شده ترین مسیرهای تجاری بین ایرانیان و روسیه بوده است.

اما امروز شرایط فرق کرده است. آنچه پیش روی گیلان است، فرصتی برای ایجاد زنجیره اقتصادی جدید در شمال کشور است.

اولین اجلاس توسعه تجارت ایران و روسیه با محوریت گیلان و آستاراخان از این منظر قابل توجه است. اهمیت این نشست نه تنها در حضور مدیران و فعالان اقتصادی، بلکه در تحولی است که در ادبیات تعاون به وجود آمده است. تحولی که نشان دهنده گذر از «تفاهمنامه» به «پروژه» و از «مبادله کالا» به «ایجاد زنجیره ارزش» است. این تغییر نگاه برای گیلان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

استانی که از یک سو به دریای خزر و بندر انزلی دسترسی داشته باشد و از سوی دیگر به شبکه ریلی و جاده ای کشور متصل باشد، می تواند بیش از یک مسیر ترانزیتی کالا باشد. گیلان ظرفیت تبدیل شدن به محل تجمیع، فرآوری، ذخیره سازی، توزیع و حتی تولید مشترک کالاهای مورد نیاز بازارهای شمال و جنوب را دارد.

در این میان منطقه آزاد انزلی می تواند نقش مهمی ایفا کند. اگر بندر تنها محلی برای تخلیه و بارگیری باقی بماند، بخش مهمی از ظرفیت های اقتصادی این منطقه محقق نمی شود. ارزش واقعی زمانی ایجاد می شود که کالا پس از ورود در یک زنجیره کامل اقتصادی قرار گیرد. از انبارداری و لجستیک و زنجیره سرد گرفته تا بسته بندی، فرآوری، سرمایه گذاری و تولید.

از این منظر، ارتباط منطقه آزاد انزلی با منطقه ویژه اقتصادی لوتوس آستاراخان نیز می تواند به دو نقطه مکمل در یک زنجیره اقتصادی تبدیل شود. یکی در جنوب خزر و دیگری در شمال آن و چنین نگاهی نیز می تواند تعریف ما از تجارت با روسیه را تغییر دهد.

اگر کالایی از گیلان عبور کند اما انبار، بسته بندی، خدمات لجستیکی، فرآوری و سرمایه گذاری آن در استان شکل نگیرد، سهم گیلان از تجارت محدود می ماند. اما اگر بخشی از این زنجیره در استان ایجاد شود، تجارت خارجی می تواند به اشتغال، سرمایه گذاری، رونق تولید و درآمد پایدار برای منطقه تبدیل شود.

در این بین یکی از مهمترین نکات مطرح شده در این جلسه توجه به زیرساخت های اجرایی بود. روابط سیاسی خوب به تنهایی نمی تواند تجارت پایدار ایجاد کند. فعال اقتصادی به روشی مطمئن برای انتقال پول، قرارداد قابل اجرا، خدمات گمرکی روان، حمل و نقل مطمئن، بیمه، استانداردها و مکانیزم حل اختلاف نیاز دارد.

به همین دلیل پیشنهاد ایجاد مکانیزم دائمی برای پیگیری پروژه ها حائز اهمیت است. اگر چنین سازوکاری بتواند پروژه ها را از مرحله شناسایی و امکان سنجی تا تامین مالی و اجرا دنبال کند، می توان امیدوار بود که همکاری ایران و روسیه از فضای دیدارها و گفتگوها وارد عرصه واقعی اقتصادی شود.

گیلان امروز یک مزیت دیگر هم دارد. قرار گرفتن در مسیر کریدور بین المللی شمال-جنوب. این موقعیت می تواند استان را از یک مقصد تجاری به یک پیوند ارتباطی بین شمال و جنوب تبدیل کند. در چنین شرایطی آستاراخان می تواند به عنوان یکی از دروازه های ارتباطی روسیه با مسیرهای جنوبی و منطقه آزاد انزلی به عنوان یکی از نقاط مهم دسترسی ایران به بازارهای شمال و اوراسیا عمل کند.

اما برای تحقق این چشم انداز، یک چیز را نباید فراموش کرد: فرصت های اقتصادی زمانی به مزیت های واقعی تبدیل می شوند که برای آنها پروژه، سرمایه و برنامه اجرایی وجود داشته باشد.

زمان آن فرا رسیده است که بخشی از ظرفیت های مطرح شده در اجلاس به پروژه های مشخص و قابل اندازه گیری در حوزه حمل و نقل دریایی، لجستیک، انبارداری، زنجیره سرد، صنایع غذایی، آبزی پروری، صنایع دریایی و بندری و سایر حوزه هایی که اقتصاد ایران و روسیه ظرفیت تکمیلی دارند، تبدیل شود.

اگر این اتفاق بیفتد، گیلان می تواند بار دیگر نقش تاریخی خود را در تجارت خزر بازتعریف کند. دریای خزر فقط یک مرز آبی برای گیلان نیست. می تواند مسیر توسعه باشد.

مسیری که از آستاراخان شروع می شود، از بندر انزلی می گذرد، به شبکه حمل و نقل ایران متصل می شود و می تواند راهی به بازارهای اوراسیا، خلیج فارس و جنوب آسیا باز کند.

فرصتی است که گیلان از یک «دروازه تجارت» به بخشی از زنجیره تجارت تبدیل شود. توسعه ای که در صورت همراهی با تصمیمات اجرایی، سرمایه گذاری و پیگیری مستمر می تواند یکی از مهم ترین مسیرهای رشد اقتصادی استان در سال های آینده باشد.

در نهایت، موفقیت این ابتکار با تعداد پروژه هایی که از این گفتگوها متولد می شود سنجیده می شود. پروژه هایی که می تواند منافع واقعی، پایدار و قابل اندازه گیری را برای گیلان، روسیه و فعالان اقتصادی دو طرف ایجاد کند.