معمای لایه‌های سنگی ناپدیدشده؛ چگونه یک میلیارد سال از تاریخ زمین پاک شده است؟
زومیت: صدها میلیون سال از تاریخ زمین در لایه های سنگ ناپدید شده است. یک تحقیق جدید نشان می دهد که قاره های باستانی ممکن است مسئول این امر باشند.
دانشمندان برای مدت طولانی با یک راز عجیب روبرو بوده اند: در بسیاری از نقاط جهان، صدها میلیون سال از تاریخ زمین در میان لایه های سنگی قابل مشاهده نیست. در برخی مناطق، سنگ هایی با قدمت حدود ۵۴۰ میلیون سال، مستقیماً روی سنگ هایی قرار دارند که بیش از یک میلیارد سال قدمت دارند. اکنون یک تحقیق جدید نشان می دهد که حرکت قاره های کهن و فرسایش شدید آنها ممکن است عامل ناپدید شدن این قسمت از تاریخ زمین باشد.
پدیده فوق الذکر که ناسازگاری بزرگ نامیده می شود، یکی از اسرار قدیمی زمین شناسی است. به طور معمول، لایه‌هایی از سنگ در طول زمان ایجاد می‌شوند و هر لایه حاوی اطلاعات مربوط به دوره خاصی در گذشته زمین است. اما در ناپیوستگی بزرگ، بخش بزرگی از این لایه‌ها گم شده است. گویی صدها میلیون سال از تاریخ این سیاره پاک شده است.
سانتوش دونگانا، محقق دانشگاه ولونگونگ در استرالیا و نویسنده اصلی این مطالعه، این پدیده را به کتابی تشبیه می کند که تعداد زیادی از صفحات میانی آن پاره شده است. او توضیح می دهد: «یک گسست بزرگ مانند شکافی در داستان زمین است که روایت را از فصل های اولیه به طور ناگهانی به قسمتی بسیار دورتر می برد». تحقیقات ما نشان می دهد که این صفحات به طور تصادفی گم نشده اند.
در برخی از مناطق زمین، سنگ هایی با قدمت حدود ۵۴۰ میلیون سال، مستقیماً بر روی سنگ هایی با بیش از یک میلیارد سال قدمت قرار دارند.
به گفته IFLScience، ناپیوستگی زیادی در مناطق مختلف جهان وجود دارد، اما میزان زمان از دست رفته در همه جا یکسان نیست. در برخی نقاط حدود ۲۰۰ میلیون سال تاریخ زمین شناسی ثبت نشده است و در برخی مناطق این فاصله به بیش از یک میلیارد سال می رسد.
اثرات پدیده ناپیوستگی بزرگ در آمریکای شمالی، اروپا، آسیا، آفریقا و استرالیا مشاهده شده است. ناپیوستگی بزرگ اولین بار در سال ۱۸۶۹ توسط جان وسلی پاول در گراند کانیون ایالات متحده شناسایی شد.
بر اساس یافته ها، در دوران نئوپروتروزوییک، یعنی حدود یک میلیارد تا ۵۴۰ میلیون سال پیش، جریان های موجود در گوشته زمین باعث بالا آمدن بخش هایی از قاره های کهن شده است. این توده های خشکی شامل لورنتیا، بالتیکا و شمال چین بود که امروزه بخش هایی از آمریکای شمالی، اروپا و آسیا را تشکیل می دهند.
با بالا آمدن قاره ها، سنگ های سطحی برای مدت طولانی در معرض فرسایش قرار گرفتند. باد، آب و دیگر عوامل طبیعی به تدریج لایه های سنگی را از بین بردند و بخش بزرگی از تاریخ زمین شناسی آن نواحی پاک شد.
متعاقباً قاره‌ها دوباره فرو نشستند و بخش‌هایی از آنها به زیر آب رفتند. با شروع رسوب گذاری جدید، لایه های جدیدی بر روی سنگ های قدیمی تشکیل شد. اما در آن زمان زمین وارد دوره کامبرین شده بود. به همین دلیل امروزه در برخی نقاط سنگ های کامبرین مستقیماً بر روی سنگ های بسیار قدیمی تر دیده می شود و اثری از لایه های مربوط به فاصله زمانی بین آنها نیست.
نیکولا فلامن می‌گوید: گاهی اوقات بخش‌هایی از تاریخ زمین از دست رفته اطلاعات بیشتری نسبت به لایه‌های باقی‌مانده در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد. به گفته وی، دوره طولانی بالا آمدن قاره ها و سپس فرونشست آنها شرایط مناسبی را برای فرسایش گسترده سنگ ها و حفظ سطح فرسایش یافته فراهم می کند.
فلامن توضیح می‌دهد که تاکنون فرضیه‌های مختلفی برای ناپیوستگی بزرگ ارائه شده است، اما تعداد کمی از آنها توسط چگونگی تغییر زمین در بازه‌های زمانی بسیار طولانی آزمایش شده‌اند.
تحقیق جدید به معنای راه حل قطعی برای معمای ناپیوستگی بزرگ نیست. دانشمندان معتقدند در مناطق مختلف عوامل مختلفی در تخریب لایه های سنگی نقش دارند.
محققان بر این باورند که حرکت مواد در گوشته زمین باعث ظهور قاره های باستانی و فرسایش گسترده سنگ های آنها شده است.
یکی از توضیحات دیگر مربوط به دوره «زمین گلوله برفی» است. زمانی که بخش های بزرگی از سیاره را یخ پوشانده بود. برخی از محققان بر این باورند که یخچال های عظیم آن دوران ممکن است با فرسایش شدید قسمت هایی از لایه های سنگ را از بین برده باشند.
یافته های جدید نشان می دهد که حرکت قاره های باستانی، همراه با فرسایش سطحی، می تواند یکی از دلایل اصلی ناپدید شدن صدها میلیون سال از تاریخ زمین باشد. با این حال، مطالعات بیشتری برای تعیین نقش دقیق این فرآیند در مناطق مختلف مورد نیاز است.
