نظرسنجی از دانشمندان درباره موجودات فضایی؛ پاسخها نشان داد علم هنوز قانع نشده است
تحقیقات جدید نشان میدهد با وجود هیجان رسانهای در مورد نشانههای احتمالی حیات فرازمینی، بیشتر دانشمندان همچنان با احتیاط به این ادعاها نگاه میکنند.
به گزارش افق میهن و به نقل از sciencealert; شاید این روزها به نظر می رسد که بشر در آستانه کشف حیات فرازمینی است. در سال 2025، یک انتشار خبری اعلام کرد که قویترین شواهد موجود برای حیات در سیاره فراخورشیدی K2-18b پیدا شده است.
همچنین، شان دافی، مدیر ناسا، در حالی که در مورد نمونه جمع آوری شده از سنگی به نام «آبشار چیوا» در مریخ صحبت می کرد، گفت که این یافته «نزدیک ترین یافته ای است که تا به حال به کشف حیات در سیاره سرخ رسیده ایم».
چنین اظهاراتی به سرعت توجه افکار عمومی را به خود جلب می کند و تخیل مردم را به پرواز در می آورد. اما یک سوال مهم وجود دارد: دانشمندان واقعاً چه فکر می کنند؟
نکته جالب این است که اغلب ما پاسخ این سوال را نمی دانیم.
وقتی یک جنجال علمی یا یک کشف بزرگ رخ می دهد، رسانه ها معمولا نظر چند متخصص را منعکس می کنند. این دیدگاه ها ممکن است ارزشمند باشند، اما لزوماً منعکس کننده نظر جامعه علمی به عنوان یک کل نیستند.
با این حال، در مباحث عمومی معمولاً عباراتی مانند «علم می گوید» یا «دانشمندان معتقدند» شنیده می شود; گویی پاسخ روشن و قابل اندازه گیری وجود دارد. در واقع، داده های سیستماتیک در مورد نظر واقعی دانشمندان اغلب در دسترس نیست.
به همین دلیل، گروهی از محققان تلاش کردند تا این خلاء را در حوزه اختر زیست شناسی پر کنند.
دو ادعای بزرگ در مورد حیات فرازمینی
مدت کوتاهی پس از دو اعلامیه مهم در سال 2025 در مورد امکان حیات فرازمینی، محققان صدها اختر زیست شناس در سراسر جهان را مورد بررسی قرار دادند تا دریابند که چگونه قضاوت کارشناسان در مورد این ادعاها توزیع شده است.
اولین مورد مربوط به سیاره فراخورشیدی K2-18b بود. در آوریل 2025، محققان می توانند مولکول هایی به نام دی متیل سولفید و دی متیل دی سولفید را شناسایی کنند. روی زمین، این ترکیبات معمولاً با فعالیت های بیولوژیکی مرتبط هستند.
پوشش رسانه ای این خبر بسیار گسترده بود و بسیاری از گزارش ها آن را گامی بزرگ در جهت یافتن حیات بیگانه توصیف کردند.
دومین مورد در سپتامبر همان سال رخ داد. زمانی که ناسا اعلام کرد که سنگ “چیوا فالس” در مریخ ممکن است حاوی نشانگر زیستی باشد. این علائم شامل سازه هایی به نام “لکه های پلنگ” بود. حلقه های معدنی روی زمین اغلب در نتیجه فعالیت میکروبی تشکیل می شوند.
بار دیگر تیترهای خبری و حتی مقامات ناسا از یک کشف مهم و بالقوه تاریخی صحبت کردند.
دانشمندان چه فکری کردند؟
نتایج نظرسنجی تصویری بسیار محتاطانهتر از آنچه در رسانهها دیده میشود ارائه کرد.
در مورد K2-18b، تنها 6.6 درصد از اختر زیست شناسان معتقد بودند که حیات فرازمینی احتمالاً کشف شده است.
در مقابل:
* نزدیک به دو سوم با این ادعا مخالف بودند.
* 28 درصد موضع خنثی داشتند.
در مورد مریخ، خوش بینی بیشتری وجود داشت، اما احتیاط همچنان غالب بود:
* 15.1 درصد موافق بودند که احتمالاً نشانه ای از زندگی کشف شده است.
* 44.6 درصد مخالف بودند.
* 40.3 درصد نظر خنثی داشتند.
اما محققان تاکید میکنند که نگاه کردن به توافق یا مخالفت، کل ماجرا را بیان نمیکند.
در مورد K2-18b، حدود 35.1 درصد از دانشمندان به شدت مخالف بودند، اما این تعداد برای مریخ به 11.1 درصد کاهش یافت.
این نشان می دهد که تغییر نگرش دانشمندان بیشتر از «رد کامل» به «احتیاط و تردید» بوده است، نه از «نه» به «بله».
به عبارت دیگر، جامعه علمی برای امکان حیات در مریخ بازتر شده بود، اما هنوز آمادگی پذیرش قطعی این ادعا را نداشت.
چرا دانشمندان محتاط هستند؟
یکی از دلایل این تفاوت مربوط به نوع مدرک است.
در مورد K2-18b، دانشمندان تنها بر اساس نشانه های موجود در جو سیاره و از فاصله بین ستاره ای می توانند نتیجه گیری کنند.
اما در مورد مریخ، یک سنگ واقعی موجود بود که میتوانست مستقیماً و با جزئیات بیشتری بررسی شود.
با این حال، اخترزیستشناسان سالها میدانستند که بسیاری از پدیدههایی که در نگاه اول نشانههای حیات به نظر میرسند نیز میتوانند از فرآیندهای کاملاً غیر زیستی ناشی شوند.
چالش اصلی اغلب توضیح این نیست که چگونه زندگی می تواند سیگنال خاصی تولید کند. بلکه درک این موضوع است که طبیعت از چه راه های دیگری قادر به تولید همان سیگنال بدون حضور حیات است.
علم فقط «بله» یا «نه» نیست.
نویسندگان این تحقیق تأکید دارند که افکار عمومی معمولاً علم را از دو جهت می بینند. گویی دانشمندان یا موافق هستند یا مخالف.
اما واقعیت پیچیده تر است.
توافق قوی، توافق جزئی، بی طرفی، مخالفت و مخالفت شدید، هر کدام اطلاعات متفاوتی در مورد واکنش جامعه علمی به یک ادعا ارائه می دهند.
به عنوان مثال، تعداد زیادی از پاسخ های خنثی می تواند نشان دهنده این باشد:
* شواهد هنوز ناکافی است.
* سطح اطمینان دانشمندان متوسط است.
* یا ادعای آنقدر قطعی نیست که قابل قبول یا رد باشد.
به همین ترتیب، کاهش مخالفان قوی حتی زمانی که اکثریت هنوز موافق نیستند، می تواند نشانه ای از نرم شدن دیدگاه ها باشد.
درسی فراتر از بیگانگان
نویسندگان بر این باورند که این موضوع به جستجوی حیات فرازمینی محدود نمی شود.
در زمینههایی مانند تغییرات آب و هوایی، بیماریهای همهگیر، هوش مصنوعی و تحقیقات پزشکی، بحثهای عمومی نیز به طور مرتب «اجماع علمی» را مورد استناد قرار میدهند.
گاهی چنین اجماع واقعاً وجود دارد و گاهی نه.
اما در بسیاری از موارد، به ویژه زمانی که شواهد هنوز در حال ظهور هستند یا عدم قطعیت زیاد است، ما اطلاعات دقیقی در مورد آنچه که دانشمندان واقعاً فکر می کنند نداریم.
به گفته محققان، علم از طریق شک، اختلاف نظر و اصلاح تدریجی پیشرفت می کند. بنابراین، اگر بحث های عمومی و حتی تصمیم گیری های سیاسی بیش از پیش به «آنچه دانشمندان فکر می کنند» بستگی دارد، باید برای سنجش دقیق و نظام مند دیدگاه های جامعه علمی تلاش بیشتری کرد.
