آیا در گذشته کوهی بلندتر از اورست روی زمین وجود داشته است؟

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

زومیت: زمین شناسان می گویند که در گذشته ممکن است کوه هایی هم اندازه یا حتی بلندتر از اورست وجود داشته باشد، اما در حال حاضر نمی توان بلندترین قله تاریخ را کشف کرد.

اورست با ارتفاع ۸۸۴۹ متر از سطح دریا، مرتفع ترین کوه جهان به حساب می آید. اما آیا زمین تا به حال قله بالاتری داشته است؟ دانشمندان می گویند شاید صدها میلیون سال پیش کوه هایی وجود داشته اند که ارتفاع آنها برابر با اورست بوده یا حتی از آن فراتر رفته است. برخورد صفحات قاره ای در طول تاریخ زمین باعث ایجاد رشته کوه های عظیمی شده است که امروزه برخی از آنها تقریباً به طور کامل فرسایش یافته و از بین رفته اند.

اما بقایای غول های باستانی گمشده هنوز در دل پوسته زمین باقی مانده و به دانشمندان کمک می کند تا ابعاد این کوه ها را بازسازی کنند. با این حال، هنوز نمی توان با قطعیت تعیین کرد که بلندترین قله در تاریخ زمین کجا بوده و چقدر بلند شده است. زیرا جزئیات موجود برای شناسایی دقیق بلندترین قله صدها میلیون سال پیش کافی نیست.

هنگام صحبت از کوه های غول پیکر، برخورد صفحات تکتونیکی معمولاً به ذهن متبادر می شود. همان فرآیندی که هیمالیا و اورست را ایجاد کرد. در این برخوردها صفحات قاره ای یکدیگر را هل داده و پوسته زمین را به سمت بالا می راند. اما این فرآیند به ساختن قله‌های مرتفع محدود نمی‌شود: بخش‌هایی از پوسته نیز به اعماق زمین رانده می‌شوند و ساختاری بسیار بزرگ‌تر از آنچه در سطح می‌بینیم تشکیل می‌دهند.

الن کالینز، استاد زمین شناسی در دانشگاه آدلاید در استرالیا، به LiveScience گفت که زمین شناسان حتی نمی توانند بلندترین قله های صدها میلیون سال پیش را مشخص کنند. به گفته وی دستیابی به چنین دقتی عملا امکان پذیر نخواهد بود. با این حال، رسوبات باقی مانده در پوسته زمین سرنخ هایی از ابعاد رشته کوه هایی که مدت ها پیش ناپدید شده اند را ارائه می دهد.

کالینز و شی ژو، ژئوشیمیدان دانشگاه کرتین استرالیا، همه کوه ها را به کوه های یخی تشبیه می کنند که تنها قسمت کوچکی از آنها از سطح آب بیرون زده اند. همانطور که بخش بزرگی از کوه یخ در زیر آب پنهان است، بخش بزرگی از ساختار سنگی زیر یک رشته کوه نیز در اعماق زمین قرار دارد. بررسی این قسمت های مدفون به محققان کمک می کند تا عمق پوسته را تخمین بزنند و از اطلاعات عمق پوسته در مورد ارتفاع احتمالی کوه های باستانی نتیجه گیری کنند.

می‌توان ادعا کرد که احتمالاً بزرگترین کوه‌ها در مناطقی شکل گرفته‌اند که پوسته زمین عمیق‌تر شده است؛ اما این موضوع را تنها می‌توان بر اساس شواهد زمین‌شناسی حدس زد.

برای درک ابعاد سازه ها کافی است به هیمالیا توجه کنید. بر اساس برآوردها، ستون پوسته زمین در زیر این رشته کوه ممکن است تا عمق ۸۰ کیلومتری گسترش یابد. ارتفاع اورست نیز نزدیک به ۹ هزار متر است. یعنی در بهترین حالت این قله تنها حدود ۱۴ درصد از کل ارتفاع سازه سنگی است که از آن ریشه می گیرد.

البته ارتفاع کوه ها هم حد مشخصی دارد و از آن فراتر نمی رود. وزن خود کوه ها در نهایت ارتفاع آنها را محدود می کند و حتی ممکن است باعث ناپایداری و فروریختن سازه شود. از طرفی کوه های بلند و ناهموار به سرعت فرسوده می شوند و به مرور زمان ارتفاع خود را از دست می دهند. اگرچه هیمالیا به رشد خود ادامه می دهد، اما از این روند در امان نیستند.

رشته کوه هیمالیا حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون سال پیش و در پی برخورد صفحات قاره هند و اوراسیا شکل گرفت. از نقطه نظر زمین شناسی، هیمالیا رشته کوه نسبتا جوانی است و همچنان که این دو صفحه به برخورد خود ادامه می دهند، همچنان در حال رشد هستند. اما برخورد قاره ها پدیده جدیدی نیست. زمین در طول تاریخ خود بارها شاهد چنین رویدادهایی بوده است و برخی رشته کوه های ناشی از برخوردها اکنون تنها در سنگ های باقی مانده از پوسته زمین قابل ردیابی هستند.

یکی از جدی ترین نامزدهای کسب عنوان بزرگترین رشته کوه در تاریخ زمین، سازه ای باستانی به نام «ابرکوه ترانسگوندوانانن» است. شکل گیری این رشته کوه از حدود ۶۵۰ میلیون سال پیش آغاز شد. در آن زمان، برخورد قاره هایی که امروزه بخشی از آفریقا، آمریکای جنوبی، عربستان، هند، استرالیا و قطب جنوب را تشکیل می دهند، منجر به ایجاد ابرقاره گندوانا شد.

گندوانا در نهایت از هم پاشید، اما آثار رشته کوه باستانی آن هنوز در مناطقی مانند جنوب هند، سریلانکا، تانزانیا و کنیا دیده می شود. کالینز می گوید: «اگر امروز در آن مناطق قدم بزنید، می توانید صخره هایی را ببینید که زمانی در قسمت پایینی این کمربند کوهستانی بودند.

بررسی همین سنگ ها نشان می دهد که پوسته زیر این رشته کوه حتی عمیق تر از پوسته زیر هیمالیا بوده است. به گفته کالینز، ابعاد این سازه حداقل با هیمالیا قابل مقایسه بوده و ممکن است بزرگتر بوده باشد.

بخش هایی از پوسته باقی مانده در این نواحی با وجود حدود نیم میلیارد سال فرسایش، تا عمق ۳۰ کیلومتری گسترش می یابد. کالینز توضیح می دهد که این سنگ ها احتمالا زمانی در وسط ستونی از پوسته به عمق ۶۰ کیلومتر بوده اند. چنین عمقی نشان می دهد که کوه هایی که بالای این سازه قرار گرفته اند احتمالا به ارتفاع اورست رسیده اند.

البته عمق پوسته به تنهایی ارتفاع دقیق یک قله را تعیین نمی کند. با این حال، می تواند سرنخی از ابعاد رشته کوهی باشد که دیگر نمی توان شکل اصلی آن را مستقیما مشاهده کرد.

در هیمالیا، بلندترین قله ها در امتداد لبه فلات تبت قرار دارند که با ارتفاع متوسط ​​حدود ۶ کیلومتر از سطح دریا، مرتفع ترین فلات روی زمین است. به گفته کالینز، رشته کوه ترانسگوندوانا ممکن است فلات مرتفع مشابهی در نزدیکی جنوب ماداگاسکار داشته باشد. در این مورد، احتمالاً حاشیه آن از شرق ماداگاسکار تا جنوب هند و شرق قطب جنوب گسترش یافته است.

Transgondwanan تنها رشته کوه باستانی نیست که دانشمندان در حال تحقیق برای یافتن بلندترین قله در تاریخ زمین هستند. گزینه دیگر رشته کوهی است که در دوران “کوهزایی گرانویل” شکل گرفت. فرآیندی که مربوط به پیدایش ابرقاره رودینیا در حدود ۱.۳ میلیارد سال پیش بود.

امروزه بقایای سازه مذکور در جنوب شرقی انتاریو در کانادا و شمال غربی ورمونت در ایالات متحده دیده می شود. با این حال، اطلاعات در مورد این رشته کوه منقرض شده بسیار محدودتر از گزینه های دیگر است. کالینز می گوید که برخی از محققان بر این باورند که این رشته کوه به ارتفاع هیمالیا یا ترانسگوندوان نبوده است.

تحقیقات همچنین به گذشته ای دورتر یعنی حدود ۲ میلیارد سال پیش اشاره می کنند. هنگامی که ابرقاره نونا (همچنین به عنوان کلمبیا شناخته می شود) شکل گرفت، شواهدی از کوه های عظیم به جا گذاشت. در تحقیقی با بررسی ترکیب بلورهای زیرکون باقی مانده در پوسته زیر این رشته کوه ناپدید شده، ژو شواهدی از وجود چنین ساختاری کشف کرد.

اما هرچه به گذشته بیشتر می‌رویم، بازسازی ابعاد کوه‌ها دشوارتر می‌شود. به گفته کالینز، زمین در روزهای اولیه خود گرمتر بود و پوسته داغتر کمتر قادر به تحمل وزن بود. بنابراین احتمالاً کوه های آن زمان نمی توانستند به ارتفاع کوه های امروزی باشند. صفحات پایدار قاره ای و سنگ های مرتبط تا حدود ۴ میلیارد سال پیش شکل نگرفتند و تشکیل قاره های بزرگ صدها میلیون سال دیگر طول کشید.

ژو در حال حاضر رشته کوه های نونا، ترانسگوندوان و هیمالیا را از جدی ترین نامزدهای کسب عنوان بلندترین رشته کوه در تاریخ زمین می داند. با این حال، احتمالاً نمی توان به طور دقیق بلندترین قله ای را که تاکنون روی زمین وجود داشته است، حداقل با روش های علمی فعلی شناسایی کرد. همانطور که زو می گوید، در نهایت این راز بی پاسخ می ماند.