ارزندگی بورس تهران در سایه ریسک ها و تنش ها

افق میهنی –

در روزهای اخیر بورس تهران با خروج سرمایه دست و پنجه نرم کرده و برخی از سرمایه ها به سمت بازارهای رقیب حرکت کرده اند. در ۴ روز ابتدایی هفته جاری در مجموع بیش از ۴۰۰ هزار واحد کاهش در شاخص کل رخ داده و شاخص به محدوده ۴ میلیون واحد نزدیک شده است.

با وجود تنش‌های منطقه‌ای، این که سازمان بورس چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد، محور بحث است.افق میهن» با احسان رضاپورتحلیلگر بازار سرمایه است. رضاپور معتقد است کاهش دامنه نوسانات برای حمایت از سهامداران از سوی دیگر باعث کاهش نقدینگی و کاهش جذابیت بورس می شود. بحث افق میهن با این تحلیلگر بورس و بازارهای مالی ادامه دارد.

*****

*شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران، روز سه شنبه ۷ بهمن ۱۴۰۴ با کاهش ۱۰۲ هزار واحدی شاخص کل در سه روز نخست هفته جاری هر روز بیش از ۱۰۰ هزار واحد کاهش را تجربه کرد. برخی بر این باورند که کاهش های فعلی تکرار اتفاقات بازار سهام در سال ۲۰۱۹ است.

در سال های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ شاخص کل بورس طی سه سال جهش های بزرگی را تکرار کرده بود و شاخص کل از محدوده ۹۶ هزار واحد در پایان سال ۱۳۹۶ به حدود ۲ میلیون و ۸۰ هزار واحد رسید. مرداد سال ۱۳۹۹ فرا رسیده بود. به نظر شما آیا افت های فعلی شاخص کل بورس با افت بازار سهام در سال ۲۰۱۹ مشابه است؟

– نه؛ با توجه به شرایطی که بازارهای رقیب در چند سال اخیر تجربه کرده اند و با توجه به ارزش دلاری فعلی بازار سرمایه، واقعیت این است که ارزش دلاری بازار سرمایه در کمترین حد خود قرار دارد. اگرچه شاخص کل از محدوده ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار واحد در پایان سال ۱۳۹۸ به محدوده ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد در روزهای اخیر رسید.

با وجود اضافه شدن تعداد زیادی نماد به فهرست شرکت های بورسی، ارزش دلاری بورس با میانگین و سقف تاریخی خود فاصله قابل توجهی دارد. محدوده ۱۰۰ میلیارد دلاری ارزش بازار سهام، محدوده ارزشی بازار سرمایه بر حسب دلار محسوب می شود. همچنین می‌توان محدوده بالای ۳۰۰ میلیارد دلار را به‌عنوان محدوده‌ای در نظر گرفت که بازار به ارزش واقعی خود نزدیک شد و حتی برخی نمادها دچار حباب شدند.

در ماه های اخیر اصلاحات ارزی در کشور صورت گرفته است که آثار این اصلاحات اقتصادی تاثیر زیادی بر صورت های مالی شرکت ها خواهد گذاشت و می تواند سودآوری شرکت ها را در آینده افزایش دهد. اکنون نمی توان گفت که بازار سرمایه و شاخص در محدوده ۴ میلیون واحدی بازار گرانی است. به طور کلی و به دلایل مختلف، بازار سرمایه از نظر ارزشی در شرایط جذابی قرار دارد و مشابه سال ۲۰۱۹ نیست.

* ریسک های ایجاد شده در هفته های اخیر چقدر بر بورس تاثیر منفی داشته است؟

– ریسک های تحمیل شده به بازار سرمایه در هفته ها و ماه های اخیر به اوج خود در هفته های اخیر رسیده است. با توجه به تعطیلی چند روزه بورس در جنگ ۱۲ روزه، در شرایط کنونی گروهی از سرمایه گذاران بورس با احتیاط بیشتری برخورد می کنند. این وضعیت باعث شده تا این افراد برای حفظ نقدینگی دارایی های خود و حفظ منابع خود در تنش های احتمالی، در کنار فروشندگان بورس باشند و سعی کنند دارایی های خود را به دارایی ایمن تبدیل کنند.

*وقتی اکثر سهام بورس صف فروش دارند، چطور ممکن است این افراد بتوانند سهام خود را بفروشند و به دارایی دیگری تبدیل کنند؟

– فکر می کنم با کاهش شاخص کل به زیر ۴ میلیون واحد و به شرط کاهش اخبار سیاسی و بهبود شرایط حاکم، با توجه به ارزش نمادهای بورس، شاهد افزایش تقاضا در بورس باشیم. این افزایش تقاضا را می توان در روزهای آینده از سوی موسساتی که رویکرد بلندمدت تری به خرید خود دارند بیشتر مشاهده کرد. این خریدها می تواند به تعادل بازار کمک کند. شاید در روزهای آینده شاهد متعادل شدن معاملات بازار سرمایه باشیم.

* در همان روز سه شنبه ۷ بهمن در این ماه نرخ دلار برای اولین بار به بالای ۱۵۰ هزار تومان رفت. از سوی دیگر در سال ۲۰۱۹ ارزش کل بازار سهام معادل ۴۵۰ میلیارد دلار بوده و اکنون به زیر ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است.

آقای صیدی در شهریور ۱۴۰۳ یعنی زمانی که به عنوان رئیس سازمان بورس منصوب شدند گفتند ارزش بازار سرمایه باید به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار برسد. بعد هم چند بار از حرفش دفاع کرد و گفت بورس ۴۰۰ میلیاردی مبنای علمی دارد. چرا وعده های آقای سعیدی عملی نشده و حتی برعکس شده است؟

– با توجه به ریسک های پیرامونی و شرایط قیمت گذاری اجباری و تثبیت قیمت دلار برای شرکت ها، شرکت های تولیدی از برخی تغییرات بهره مند نشدند. همچنین بازار سرمایه نباید برای سرمایه گذاران بخش امنی تلقی شود. سایر بازارها مطلوب تر بودند و رشد عجیبی را تجربه کردند. از سوی دیگر در سال های اخیر حمایت های لازم از بورس شکل نگرفت و سرمایه گذاران به حال خود رها شدند.

از یک سو به دلیل اجبار شرکت ها به فروش ارز خود در مرکز مبادلات طلا و ارز و عدم تخصیص ارز برای واردات، سرمایه گذاران و تولیدکنندگان دیدند که بورس در این شرایط اقتصادی تاثیر مثبتی ندارد. در حالی که با شروع اصلاحات اقتصادی و تغییر وزیر اقتصاد شاهد بودیم که با وجود ریسک های سیستماتیک از جمله مسائل نظامی و امنیتی علیه کشور، اتفاقات خوبی در بورس افتاد و نبض های خوب و قوی به بازار صادر شد.

به همین دلیل شاهد ورود اولین گروه از افراد به بازار سرمایه بودیم که بیشتر ریسک پذیر بودند اما با تشدید تنش ها شاهد خروج سرمایه بودیم و حمایت خاصی از بازار سرمایه صورت نگرفت. بر این اساس روند نزولی دوباره در بازار حاکم شد و سرمایه گذاران با احتیاط بیشتری رفتار کردند. به محض کم شدن سایه تهدیدها می توان شاهد بازگشت اعتماد و اقبال به بورس بود.

*در حال حاضر تنش هایی وجود دارد اما آیا سازمان بورس باید هر روز منفعلانه به کاهش ارزش سهام نگاه کند و آیا می توان دامنه نوسان بورس را کاهش داد تا سرعت کاهش قیمت سهام کاهش یابد؟

– سازمان بورس باید شرایطی را فراهم کند تا سرمایه گذاران احساس کنند بازار سرمایه محل امنی برای سرمایه گذاران است و نقدینگی بالایی دارد. این سرمایه گذاران باید ببینند که سازمان بورس حداکثر تلاش خود را برای حفظ سرمایه سرمایه گذاران انجام دهد. در ماه های اخیر با تغییر وزیر اقتصاد شاهد پالس های مثبتی بودیم.

* چه کارهایی به نفع بورس انجام شده است؟

– به محض حذف نرخ ارز و آزادسازی قیمت برخی کالاها و محصولات در حوزه غذایی و خودرویی و همچنین فروش محصولات پتروشیمی و دارویی. بر این اساس با وجود ریسک ها، این حبوبات ارسال شد و بازار از این حبوبات استقبال کرد.

من این تحولات را به آقای سعیدی ربط نمی دهم و به وزیر اقتصاد و آغاز اصلاحات اقتصادی نسبت می دهم. انتظار می رود سازمان بورس در تلاطم های اقتصادی نقش حمایتی از سهامداران را هم در حوزه نقدینگی بازار و هم در حوزه سودآوری شرکت ها ایفا کند.

* روز سه شنبه ۸ بهمن در این ماه سهامداران حقیقی حدود ۲.۸ هزار میلیارد تومان از پول خود را از بورس خارج کردند. از سوی دیگر تمامی صندوق های حمایتی و حقوقی بورس در این هفته تنها ۱۳ هزار میلیارد تومان خرید حمایتی انجام داده اند.

برخی از شرکت های بزرگ حقوقی که سرآمد بازار هستند از جمله بانک ملت برای جمع آوری صف فروش اقدامی نکردند اما شرکت حقوقی ملی صنایع مس ایران صف فروش را جمع آوری کرد و نقدینگی این سهم را به نمایش گذاشت. آیا امکان خرید بیشتر صندوق ها و اشخاص حقوقی وجود ندارد؟

– سازمان بورس می تواند این نقش را با جدیت ایفا کند تا سرمایه گذاران نهادی حضور فعال تری در بازار داشته باشند و بازار را به سمت ارزش واقعی آن هدایت کنند. البته فضای سیاسی حاکم و مسائل امنیتی این روزها تأثیری غالب دارد و به نظر من بخشی از این مشکلات خارج از کنترل سازمان بورس است. باید امیدوار باشیم در سطح کلان کشور اتفاقی بیفتد.

* این هفته ۴ روز است که افت شدید شاخص کل بورس داشته ایم. آیا سازمان بورس می تواند برای چهارشنبه ۸ کاری انجام دهد؟ بهمن ماه یا شنبه ۱۱ بهمن آیا ماه؟

– ما در سال های اخیر چنین تنش و فشاری را بر دولت تجربه نکرده ایم. این سطح از تنش ها مهم ترین عامل تاثیرگذار بر بازار است و تا زمانی که این تنش ها وجود نداشته باشد، با وجود ارزش بازار، این بازار نمی تواند استعداد خوبی برای رشد پیدا کند. در کوتاه مدت اگر شاخص کل به زیر ۴ میلیون برسد، برخی سرمایه گذاران اقدام به خرید سهام می کنند. اما به دلیل اینکه این بازار پتانسیل دارد، اگر شرایط اساسی مشخص شود و سرمایه گذاران احساس امنیت بیشتری کنند، می توانیم خیلی زود شاهد بازگشت شرایط خوبی به بازار باشیم.

اگر شاخص کل به زیر ۴ میلیون واحد برسد، برخی سرمایه گذاران به بورس توجه می کنند، اما برای بازگشت رونق به بازار باید سطح تنش های نظامی و امنیتی در کشور کاهش یابد.

*یک بحثی که مطرح می شود این است که سازمان بورس باید دامنه نوسان بورس را کاهش دهد تا شاخص کل بیشتر از این افت نکند. نظر شما در مورد اجرای این نوع ایده ها توسط سازمان بورس چیست؟

– در صورت کاهش دامنه نوسان، بازار قفل می شود و سهامداران در صف های فروش می مانند. در سال‌های اخیر عده‌ای بر این باور بودند که اگر دامنه نوسانات بورس باز باشد، بورس زودتر به محدوده ارزشی می‌رسد و متعادل می‌شود. برخی می گویند محدوده نوسان را بردارید تا بازار روزی مثل بورس های دنیا متعادل شود. اعتقاد بر این است که اگر بازار زودتر به تعادل برسد، می تواند منابع مالی جدیدی را جذب کند.

کسانی که نگاه بلندمدت به بورس دارند طرفدار کاهش دامنه نوسانات هستند اما کسانی که نقدینگی بازار سرمایه را در اولویت قرار می دهند از این مکان متضرر می شوند و از بازار سرمایه فرار می کنند و ممکن است منابع مالی خود را به بازارهای دیگری ببرند که شرایط آزادتری دارند.