اصلاحات ساختاری چاشنی اصلی بهبود اوضاع کشور

علیرضا مبصر; گروه بانک و بیمه: با توجه به مذاکرات و احتمال لغو زودهنگام تحریم ها توسط آمریکایی ها، این سوال مطرح می شود که آیا لغو تحریم ها به تنهایی می تواند مشکلات اقتصادی ایران را حل کند؟ در صورتی که ایشان بینش عمیقی نسبت به شرایط کنونی کشور داشته باشند و بررسی وضعیت اقتصادی ایران نشان می دهد که مشکلات عمیق و ساختاری در این کشور وجود دارد که با لغو تحریم ها به طور خودکار رفع نمی شود. این تحلیل بررسی می کند که چرا لغو تحریم ها بدون اصلاحات داخلی ممکن است نتایج محدود و موقتی به همراه داشته باشد و راه حلی نیست.

لغو تحریم ها هم برای مردم و هم برای دولت های ایران همواره به عنوان گامی بزرگ و دست نیافتنی تلقی شده است. اما اگر کمی عمیق‌تر به تاریخ نگاه کنیم، خواهیم دید که لغو تحریم‌ها لزوماً به بهبود وضعیت اساسی کشور منجر نمی‌شود و نه تنها رفع تحریم‌ها کارساز خواهد بود، بلکه اصلاحات داخلی نیز مکملی برای افزایش احتمال اثربخشی لغو تحریم‌ها است.

مشکلات اقتصادی ایران توسط بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران به دسته های مختلف و از دیدگاه های مختلف تقسیم و بررسی شده است. به طور خلاصه و اجمالی، مشکلات اقتصاد ایران (به ویژه تورم فزاینده بالای ۶۰ درصد) را می توان به سه مورد تقسیم کرد:

محدودیت های تجاری و فشار هزینه از طریق تحریم ها:

برداشتن تحریم ها ممکن است به طور موقت دسترسی ایران به بازارهای جهانی و منابع مالی خارجی را تسهیل کند. با این حال، اگر مشکلات ساختاری مانند انحصار بازار و فساد مالی ادامه یابد، این منابع آزاد شده به راحتی در اختیار مؤسسات فاسد قرار خواهد گرفت. این نهادها می توانند از منابع ناشی از لغو تحریم ها به نفع خود استفاده کنند و اوضاع اقتصادی را تحت کنترل خود نگه دارند. به عبارت دیگر، زمانی که واردات و صادرات کالا با مشکلات ساختاری مواجه است، لغو تحریم ها نمی تواند به طور موثر هزینه های تولید را کاهش دهد و یا منجر به بهبود وضعیت اقتصادی شود.

تحریم ها مشکلات اقتصادی کشور را دوچندان کرده است

شوک های ارزی و نوسانات نرخ ارز:

نوسانات ارزی در ایران یکی از بزرگترین مشکلاتی است که حتی در صورت لغو تحریم ها، به خصوص اگر بازار ارز به طور موثر مدیریت نشود، احتمالا همچنان ادامه خواهد داشت. سوءمدیریت ارز و تقویت بازارهای غیررسمی می تواند این نوسانات را افزایش دهد و حتی در صورت لغو تحریم ها، قیمت کالاهای وارداتی همچنان افزایش پیدا کند. در این صورت، اگر اصلاحات اساسی در سیاست پولی صورت نگیرد، لغو تحریم ها ممکن است منجر به افزایش تورم و فشار اقتصادی بیشتر شود.

مشکلات ساختاری و نهادهای قدرتمند:

به طور کلی، مشکلات ساختاری مانند فساد، ناکارآمدی نهادها و انحصارات در بازارها، به ویژه نهادهای دولتی و شبه دولتی که قدرت بالایی دارند، از مهم ترین عواملی هستند که مانع استفاده صحیح از منابع می شوند. حتی اگر تحریم ها برداشته شود و این نهادهای فاسد به مداخله گسترده در اقتصاد ادامه دهند، می توان به جای کمک به رشد و توسعه کشور، بار دیگر منابع جدید را به نفع این نهادها و گروه های خاص مصادره کرد. بنابراین برای جلوگیری از ادامه این وضعیت، لغو تحریم ها باید با اصلاحات عمیق در ساختار اقتصادی و تقویت نهادهای نظارتی همراه باشد.

با درک صحیح این عوامل به ویژه مشکلات ساختاری و نهادی، می توان به این نتیجه رسید که حتی با حل مشکلات ناشی از تحریم ها و متعاقب آن رونق تجارت آزاد و حتی بهبود انتظارات تورمی که روز به روز در حال افزایش است، تا زمانی که ساختار داخلی کشور و نهادهای تشکیل شده در ایران اصلاح نشده و انحصار آنها بهبود پیدا نکند، اما وضعیت انحصار آنها بهبود نخواهد یافت. پیکر بی جان اقتصاد ایران که تحریم می کند تیر خلاص شد