افسانه معروف پارتنون زیر سؤال رفت؛ معماران یونانی چشم انسان را فریب نمی‌دادند

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

تحقیقات جدید فرضیه دیرینه اصلاحات نوری و خطاهای دید در معماری معبد پارتنون یونان باستان را به چالش کشیده است.

برای بیش از دو هزار سال، پارتنون در آتن به عنوان نمونه ای از نبوغ معماری یونان باستان شناخته شده است. یکی از معروف‌ترین داستان‌های مربوط به این معبد می‌گوید که معماران آن با ایجاد منحنی‌های بسیار ظریف در ستون‌ها و کف ساختمان، خطاهای دید انسان را تصحیح کرده‌اند تا ساختمان از هر زاویه کاملاً صاف و متقارن به نظر برسد.

اما یک تحقیق جدید نشان می دهد که این توضیح تاریخی ممکن است بیشتر یک افسانه معماری باشد تا یک واقعیت علمی. پس از بررسی ادعاها در مورد “اصلاحات نوری” پارتنون، ریاضیدان دانشگاه آکسفورد، آلن گوریلی، به این نتیجه رسید که بسیاری از خطاهای بصری که گفته می‌شود طرح‌ها به آن پرداخته‌اند، یا وجود ندارند یا بسیار کوچک هستند که توسط چشم انسان قابل تشخیص نیستند.

پارتنون کاملاً از خطوط مستقیم ساخته نشده است. بررسی دقیق نشان داده است که قسمت هایی از آن منحنی است. به عنوان مثال، سطح پایه معبد، یعنی سکویی که ستون ها روی آن قرار گرفته اند، در مرکز کمی بالاتر از دو طرف است. این انحنا در حدود چندین سانتی متر اندازه گیری شده است.

سال‌ها تصور می‌شد که دلیل این طراحی این است که یک خط افقی طولانی در چشم انسان ممکن است کمی خمیده یا فرورفته در وسط به نظر برسد. بر اساس این نظریه، یونانیان باستان برای خنثی کردن این خطای دید، پی ساختمان را کمی بالا می بردند. اما گوریلی پس از بررسی این فرضیه می گوید که هیچ مدرکی برای چنین خطای بینایی پیدا نکرده است. به گفته وی، این ایده که خطوط افقی طولانی به طور طبیعی خارج از مرکز ظاهر می شوند، هیچ مبنای علمی محکمی ندارد.

یکی دیگر از قسمت های معروف پارتنون ستون های آن است. ستون های یونانی معمولاً کاملاً استوانه ای نیستند و در وسط کمی ضخیم تر هستند. به گزارش گاردین، توضیح رایج این بود که اگر ستون ها کاملاً مستقیم ساخته شوند، ممکن است از فاصله دور باریک تر یا حتی کمی فرورفته به نظر برسند. بنابراین معماران ظاهر ستون را با اضافه کردن منحنی ها اصلاح کردند.

اما مطالعه گوریل نشان می دهد که چنین خطای بصری در شرایط معمول مشاهده پارتنون اثبات نشده است. علاوه بر این، میزان برآمدگی ستون های پارتنون بسیار کم است. حدود 18 میلی متر که تقریباً از فاصله معمول قابل تشخیص نیست.

این ایده که یونانیان باستان ساختمان‌های خود را برای بهبود دید انسان طراحی می‌کردند، عمدتاً از نوشته‌های ویترویوس، معمار و مهندس رومی قرن اول قبل از میلاد می‌آید.

ضخیم شدن قسمت میانی ستون ها و انحنای سکوی پارتنون احتمالاً به دلایل زیبایی یا فنی انجام شده است، نه برای اصلاح خطای دید انسان.

مشکل اینجاست که ویتروویوس حدود چهار قرن پس از ساخت پارتنون می زیست. با وجود فاصله زمانی طولانی، توضیحات او بعدها در کتاب های معماری گنجانده شد و به یک باور پذیرفته شده تبدیل شد. فرانک سالمون، استاد تاریخ معماری کلاسیک در دانشگاه کمبریج، همچنین هشدار داده است که استفاده از نوشته‌های ویترویوس به عنوان توضیحی قطعی از معماری یونان در قرن‌ها پیش می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

تحقیقات جدید نمی گوید که پارتنون بدون طراحی دقیق ساخته شده است. این معبد هنوز هم یکی از پیچیده ترین نمونه های معماری در دنیای باستان محسوب می شود. بحث فقط بر سر دلیل وجود این منحنی هاست.

گوریل پیشنهاد می کند که برخی از این ویژگی ها ممکن است دلایل عملی یا زیبایی شناختی داشته باشند. به عنوان مثال، انحنای پایه می تواند به جلوگیری از جمع شدن آب باران کمک کند. همچنین ستون‌های کمی خمیده ممکن است ظاهر طبیعی‌تر و زیبایی را برای معماران یونانی ایجاد کرده باشند، بدون اینکه هدفشان اصلاح خطای دید باشد.

گوریلی در مقاله‌ای که هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است، می‌نویسد که افسانه «اصلاحات نوری» پارتنون به جای آزمایش‌های علمی یا شواهد مستقیم تاریخی مبتنی بر تفسیرهای بعدی است.

منبع: زومیت