این سطح از ندانم کاری، بدون نادانی یا فرصت طلبی قابل فهم نیست

یک کارشناس اقتصادی با انتقاد از عملکرد اقتصادی دولت چهاردهم از آینده ابراز ناامیدی کرد. به گفته وی، تیم اقتصادی دولت چهاردهم توانایی هدایت اقتصاد در مسیر درست را ندارد.

افق میهن ، سال ۱۴۰۴ در شرایطی به روزهای پایانی خود رسیده است که وضعیت اقتصادی کشور نسبت به ابتدای سال سخت تر است. شرایط سخت از ابتدای سال آغاز شد زیرا در نیمه دوم سال گذشته قیمت ارز افزایش یافت و شروع جنگ ۱۲ روزه شرایط سخت اقتصاد ایران را بیش از پیش سخت کرد. پس از جنگ ۱۲ روزه، رکود اقتصادی شدیدی رخ داد و این وضعیت تا پایان پاییز ادامه داشت.

این در حالی است که دولت مدام از پرداخت ارز کالاهای اساسی خودداری می کرد زیرا صاحبان ارز ارزهای صادراتی خود را نیاوردند. این وضعیت تا دیروقت ادامه داشت آذر یک ماه دیگر ارز وارداتی نبود و تیم اقتصادی دولت این کمبود را بهانه ای برای شوک ارزی قرار دادند. این در حالی است که دولت باید با قانون شکنان یعنی صاحبان ارز برخورد می کرد اما در عوض به سراغ مجازات بخشی زیادی از مردم رفت و با حذف ارز ممتاز، کسری منابع خود را بر مردم تحمیل کرد.

تیم اقتصادی دولت این اقدام را گامی در جهت افزایش شفافیت و رقابت پذیری اقتصاد اعلام کرد. این اقدام نه تنها مورد اعتراض اقتصاددانان چپ و منتقد قرار گرفت، بلکه صدای برخی مدیران و اقتصاددانان به اصطلاح لیبرال را نیز درآورد به گونه ای که هم مسعود نیلی و هم ولی الله سیف این اقدامات را در شرایط کنونی به ضرر کشور می دانند.

پیمان مولوی کارشناس اقتصادی یکی از کارشناسان لیبرال بشدت مخالف تیم اقتصادی دولت محسوب می شود. وی در گفتگو با خبرآنلاین تاکید کرد که مدافعان شوک درمانی باید پاسخگوی اتفاقات اخیر باشند. به گفته این تحلیلگر، زمانی که یک اقتصاد در وضعیت «غیر طبیعی» قرار می گیرد، باید شرایط عادی شود و سپس به سمت اصلاحات حرکت کند.

مشروح این گفتگو را در ادامه می خوانید.

دولت چهاردهم شوک ارزی را تحت عنوان اصلاحات اقتصادی به کشور تحمیل کرد. اما می بینیم که برخی از اقتصاددانان لیبرال در مقابل این اقدام دولت موضع گرفتند. موضع شما در قبال این اقدامات چیست؟

من کاملاً مخالف این اقدامات هستم و فکر می کنم بهتر است این گونه سیاست های مضر را اصلاح نام نکنیم. تیم اقتصادی دولت برای پنهان کردن اقدامات زیانبار خود از الفاظ کذب استفاده می کند. مردان منابع کشور را بد مدیریت کردند و در حالی که پول نداشتند شروع به شوک درمانی کردند. سپس برای اینکه مسئولیت خود را پنهان کنند نفت ریخته شده را نذر امامزاده کردند و گفتند در راستای اصلاحات اقتصادی این کارها را انجام دادند.

برخی مدعی شدند با شوک ارزی بخشی از مشکلات اقتصادی حل می شود و اقتصاد از انحصار دولت خارج می شود. فکر نمی کنید با وجود هزینه های این اقدام، چنین سیاستی می تواند جنبه های مثبتی داشته باشد؟

ببینید من به عنوان حامی اقتصاد آزاد و فردی که خود را به دیدگاه لیبرالی نزدیکتر می دانم باید بگویم که این اقدام به کشور، اقتصاد و مردم ایران آسیب زیادی وارد کرده است. اینکه سیاستمدار چه توجیهی برای اقدام خود می کند را نباید زیاد جدی گرفت، مخصوصاً زمانی که با اقدامات اشتباه خود کشور را در مسیر خطرناکی قرار داده اند و این سخنان بیشتر برای سلب مسئولیت از نقش خود است.

آیا فکر می کنید تیم اقتصادی دولت به اتفاقات و اعتراضات اخیر واکنش نشان داده است؟ دی آیا ماه مسئولیت اخلاقی دارد؟

من فکر می کنم نظریه پردازان شوک درمانی اعم از کسانی که سمت رسمی در دولت دارند و کسانی که به عنوان مشاور و بازوی رسانه ای آنها فعال هستند در حوادث اخیر که منجر به فوت بیش از سه هزار نفر از هموطنان شد نقش داشته اند و این مسئولیت به هیچ وجه فقط یک مسئولیت اخلاقی نیست. شوک درمانی همیشه یک اقدام چالش برانگیز است و قبل از اجرا مشخص بود که مردم دیگر ظرفیت یک شوک جدید را ندارند.

مدافعان شوک درمانی این اقدام را گامی در راستای گسترش بازار آزاد می دانند و با این توجیه شوک ارزی را تحمیل کردند. به نظر شما زمان فعلی برای این کار مناسب نیست؟

اقتصاد آزاد اصولی دارد و اجرای هر سیاستی مستلزم پیش نیازهایی است. وقتی به این دو عامل توجه نشود، دیگر توجیهاتی که می آورند قابل اعتماد نیست. زمانی که قیمت گذاری ارز واقعا آزاد باشد، اقتصاد آزاد است، اما امروز با بازار تک نرخی ارز مواجه نیستیم، اما همچنان چندین نرخ وجود دارد که البته چندین برابر ۶ ماه پیش است و این باعث افزایش تورم می شود.

در اقتصاد آزاد، تجارت خارجی نیز آزاد است، اما امروز در ایران چنین وضعیتی مشاهده نمی شود. تخصیص ارز هنوز رایگان نیست. در واقع فقط قیمت هاست که نسبت به گذشته چند برابر شده است و فقر مردم وگرنه اقتصاد ایران با وجود این همه شوک مهلک از اقتصاد بازار محور فاصله دارد.

به طور کلی دولت چهاردهم را چقدر موفق می دانید؟

من این دولت را ضعیف ترین دولت تاریخ می دانم که با تصمیمات اشتباه خود این وضعیت را به وجود آورد. عذرخواهی این وضعیت را حل نمی کند. من همه کسانی را که در ماه های اخیر پشت سر شوک درمانی رفته اند را مقصر وضعیت فعلی می دانم و فکر می کنم باید پاسخگو باشند. اما متاسفانه هنوز سر کار هستند و برای توجیه خود آدرس های اشتباه می دهند.

برخی از اقتصاددانان به اصطلاح لیبرال مانند مسعود نیلی یا ولی الله سیف معتقدند در شرایط کنونی نمی توان نرخ ارز را تک نرخی کرد و از این منظر مخالف اقدام اخیر هستند. آیا قبل از اجرای شوک ارزی «عادی» نبودن وضعیت کشور مشهود نبود؟

ضمناً مدافعان شوک درمانی و وابستگان اقتصادی دولت باید به این سؤالات پاسخ دهند که بر چه اساسی بر اجرای این سیاست در این شرایط اصرار داشتند.

قبلاً در صحبت هایی که با خبرآنلاین داشتم، حتی اگر قرار است این اقدامات را انجام دهند، باید برنامه ریزی اساسی کنند، از مدت ها قبل به مردم اطلاع رسانی کنند و شروع به پرداخت یارانه کنند. مردم باید قبل از این کارها قانع شوند که بودجه تمام شده و قرار نیست فشار فقط به مردم وارد شود. این کار هوشمندانه و مفیدی نیست که با مدیریت اشتباه پول را تمام کنیم و بعد از سر ناچاری به سراغ کار تورمی برویم.

تحت عنوان بسته نجات مردم کاری کردند که عده زیادی از مردم را عزادار کردند و از طرفی تورمی ایجاد کردند که ماه ها عواقبی برای مردم خواهد داشت، هر چه هست آبرومند نیست. قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافته است و اکنون مردم روزهای سخت تری خواهند داشت و مردانی که از این چیزها دفاع می کنند اکنون حرف خود را تغییر می دهند.

چه چیزی باعث شد تیم اقتصادی دولت در شرایط فعلی دست به این اقدام بزند؟

توجه داشته باشید که ما از فروردین در سال ۱۴۰۳ با شاخص شماخ زیر ۵۰ مواجه بودیم یعنی اقتصاد ما در رکود بود و همزمان با این رکود شوک وارد کردند. حالا آقایان راهشان را شروع کرده اند. من فکر می کنم این افراد یا نادان هستند یا عمدا در این شرایط این کارها را انجام دادند تا کشور وارد مرحله حساس تری شود. این در حالی است که با پرداخت یک میلیون تومان برای کالا، انتظار کاهش فاصله بین دولت و مردم را دارند!

این سطح از جهل بدون جهل یا فرصت طلبی قابل درک نیست.

برای آینده کشور چه می بینید؟

من به شدت نگران آینده کشور هستم زیرا در شرایط سخت و دشوار ضعیف ترین دولت ممکن سکان کشور را در دست گرفته است. دولتی که به واقعیت های کشور توجهی ندارد و تنها به دنبال تامین هزینه های خود از سفره مردم است. ما قبلاً با دولت های کارآمد مواجه نبودیم و قبل از آن دولت سیزدهم در راس کشور بود و شخصاً در آن زمان منتقد آن دولت بودیم اما از نظر عملکرد اقتصادی این دولت به مراتب نادانتر و ناتوانتر از دولت است. با این وضعیت باید خیلی نگران «ایران» باشیم.