بازنگری در انگل معروف گربه؛ آیا توکسوپلاسما گوندی واقعاً رفتار میزبانش را تغییر می‌دهد؟
رابطه توکسوپلاسما گوندی با رفتارهای پرخطر میزبانانش ممکن است مانند یک پازل “مرغ و تخم مرغ” باشد. این بدان معناست که این انگل لزوماً عامل تغییر رفتار حیوانات نیست.
انگل تک سلولی Toxoplasma gondii که باعث توکسوپلاسموز می شود، عمدتاً به دلیل توانایی احتمالی خود در دستکاری رفتار میزبان خود شناخته شده است. اعتقاد بر این است که این انگل با تغییر رفتار حیوانات شانس رسیدن آنها به گربه ها را افزایش می دهد. زیرا برای تکمیل چرخه زندگی خود باید وارد بدن گربه ها شود.
اما اندرو داوینک، جانورشناس در کالج ویتون در ماساچوست، در یک مقاله تحلیلی می گوید که بخشی از تصویر ممکن است ناشی از گیج شدن علت و معلول باشد. به گفته وی، ممکن است حیواناتی که ذاتاً رفتارهای پرخطر و جسورانه‌تری دارند، از ابتدا بیشتر در معرض توکسوپلاسما گوندی قرار گیرند. نه اینکه عفونت باعث چنین رفتارهایی شود.
داوینک در مقاله خود می نویسد: «همبستگی بین عفونت و رفتار به تنهایی نمی تواند دستکاری رفتاری را ثابت کند.
توکسوپلاسما گوندی تقریباً در تمام مهره داران خون گرم می تواند زندگی کند، اما در نهایت باید برای جفت گیری و تولید مثل به گربه ها برسد. این موضوع باعث شده است تا محققان افزایش رفتارهای پرخطر در حیوانات آلوده را به عنوان مکانیزمی ممکن برای افزایش احتمال مواجهه با گربه بررسی کنند.
به عنوان مثال، موش های آلوده ممکن است بیزاری معمول خود را نسبت به بوی گربه از دست بدهند و حتی جذب بوی ادرار گربه شوند. همبستگی بین عفونت و رفتارهای پرخطر در حیوانات بزرگتر نیز گزارش شده است. در شامپانزه ها، عفونت با افزایش احتمال مواجهه با پلنگ، در کفتارها با احتمال بیشتر کشته شدن توسط شیرها، و در گرگ ها با پرسه زدن بیشتر و تبدیل شدن به رهبر دسته همراه است. اما وجود این ارتباطات لزوماً به این معنا نیست که انگل رفتار حیوان را تغییر داده است.
گرگ های یلوستون نمونه ای برای توضیح این موضوع هستند. نتایج تحقیقات در سال ۲۰۲۲ نشان داد که گرگ‌هایی که زیستگاه مشترک بیشتری با کوگار (شیرهای کوهستانی) دارند، شانس بیشتری برای ابتلا به توکسوپلاسما گوندی دارند. از سوی دیگر، گرگ های آلوده تمایل بیشتری به ترک قلمرو خود داشتند و به احتمال زیاد گروه را رهبری می کردند. این رفتار می تواند میزان برخورد آنها را با کوگار افزایش دهد.
در نتیجه، می توانیم چرخه ای از تأثیر متقابل بین انگل و رفتار گرگ ها را تصور کنیم. با این حال، نقطه شروع هنوز مشخص نیست. در واقع معلوم نیست که آیا آلودگی باعث پرسه زدن گرگ های بیشتری در قلمرو کوگارها شده است یا گرگ هایی که از ابتدا تمایل بیشتری به پرسه زدن داشتند، بیشتر با این انگل مواجه شدند؟
این مطالعه عواملی مانند جنسیت، سن، موقعیت اجتماعی و میزان همپوشانی قلمرو را در نظر گرفت. اما به گفته داوینک، داده های رصدی نمی توانند هر دو احتمال را به طور کامل از یکدیگر جدا کنند.
همین مسئله در مورد صفاتی مانند جسارت، تسلط، پراکندگی سرزمینی و اکتشاف صدق می کند. این رفتارها ممکن است تحت تأثیر انگل قرار گرفته باشد، اما از طرفی می تواند احتمال مواجهه حیوان با انگل را از همان ابتدا افزایش دهد. داوینک این پدیده را «تمایز زیست محیطی» می نامد.
با این حال، یافته‌ها به این معنا نیست که توکسوپلاسما گوندی تأثیری بر رفتار ندارد. آزمایش‌های کنترل‌شده شواهد قابل‌توجهی ارائه کرده‌اند که عفونت می‌تواند رفتار را تغییر دهد. توکسوپلاسما گوندی می تواند باعث عفونت مزمن در سیستم عصبی مرکزی شود و محققان چندین مسیر احتمالی را شناسایی کرده اند که تأثیر احتمالی انگل را بر عملکرد عصبی نشان می دهد. از جمله مسیرهای سیگنالینگ ایمنی و نورواندوکرین.
از طرفی باید بین رفتارهای کلی مانند گشت زنی و کاوش با تغییر رفتاری خاص در مواجهه با شکارچی تمایز قائل شد. به عنوان مثال، اگر عفونت تنها منجر به افزایش کلی رفتارهای پرخطر شود، می توان گفت که حیوان به دنبال این رفتارها بیشتر در معرض انگل قرار می گیرد. اما تغییر متمایز در نحوه واکنش حیوان به گربه به توضیح دیگری نیاز دارد.
بنابراین، آزمایش های جوندگان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. علاوه بر رفتار مهار نشده، جوندگان آلوده تغییر خاصی در واکنش خود به بوی گربه نشان دادند. یعنی همان شکاری که توکسوپلاسما گوندی برای تکمیل چرخه زندگی خود به آن نیاز دارد.
برخی مشاهدات در طبیعت نیز چنین الگویی را نشان می دهد. شامپانزه های آلوده نسبت به ادرار پلنگ، شکارچی طبیعی آنها، بیزاری کمتری نشان دادند. در حالی که واکنش آنها به بوی دیگر گربه های بزرگ الگوی خاصی نداشت. توله کفتارهای آلوده نیز به شیرها نزدیک می شوند و در نتیجه احتمال کشته شدن آنها بیشتر است. با این حال، مطالعات مشاهده ای هستند، بنابراین رابطه علت و معلولی را نمی توان به طور کامل تعیین کرد.
داوینک پیشنهاد می کند که تحقیقات آینده به جای مقایسه حیوانات آلوده و غیرآلوده، باید همان حیوانات را در طول زمان دنبال کنند. اگر حیوانی که قبل از عفونت محتاط بود، پس از عفونت به طور قابل توجهی جسورتر شود، شواهد قوی‌تری برای تأثیر مستقیم انگل بر رفتار به دست می‌آید. ردیابی GPS و سایر داده های حرکتی همچنین می تواند نشان دهد که حیوان قبل از آلوده شدن کجا رفته و چقدر در معرض انگل قرار گرفته است.
به گفته داوینک، مشکل به توکسوپلاسما گوندی محدود نمی شود. از آنجایی که تحقیقات اکولوژی رفتاری بیشتر بر بیماری، بیولوژی تهاجم و میکروبیوم متمرکز می شود، نمونه های مشابهی از رابطه پیچیده بین رفتار و قرار گرفتن در معرض پاتوژن ظاهر می شود. به همین دلیل از مشاهده همبستگی بین عفونت و رفتار نمی توان نتیجه گرفت که یکی عامل دیگری است.
این تحقیق در مجله Animal Behavior منتشر شده است.
منبع: زومیت
