بانک شهر؛ ترازنامه‌ای دو هزار همتی، دارایی‌های منجمد و سودی که هنوز جا نیفتاده است

بازار؛ گروه بانک و بیمه: بانک شهر اکنون به مرحله ای رسیده است که دیگر نمی توان آن را بانکی متوسط ​​یا پروژه محور دانست. بیش از سقف دو میلیارد ریال دارایی این بانک را در زمره غول های بانکی ایران قرار داده است. اما تجربه شبکه بانکی نشان می دهد که اندازه ترازنامه اگر با کیفیت دارایی ها، نقدینگی و سود پایدار همخوانی نداشته باشد، می تواند به پاشنه آشیل یک بانک تبدیل شود. نگاهی دقیق به آخرین گزارش های مالی بانک شهر نشان می دهد که بزرگترین چالش نه در رشد، بلکه در ساختار رشد است.

ترازنامه ۱۴۰۴; بیش از ۲۰۰۰ تلاش

کل دارایی های بانک شهر بر اساس صورت های مالی تلفیقی حسابرسی شده سال ۱۴۰۳ و گزارش شش ماهه سال ۱۴۰۴ بین ۱۹۰۰ تا ۲۰۵۰ میلیارد ریال در نوسان است. این در حالی است که دارایی های بانک در پایان سال ۱۳۹۷ حدود ۵۵۰ میلیارد ریال بوده است و به بیان ساده ترازنامه بانک طی پنج سال چهار برابر شده است.

در نگاه اول، این رشد موفق به نظر می رسد. با این حال، اگر اجزای ترازنامه را تجزیه کنیم، مشخص می شود که بخش قابل توجهی از این افزایش به دلیل تورم، رشد اسمی دارایی ها و انباشت دارایی های غیرمولد است. بنابراین، افزایش اندازه بانک لزوماً به معنای قوی تر بودن آن نیست.

ترکیبی از دارایی ها؛ املاک و مستغلات همچنان بازیگر اصلی است

یکی از بارزترین ویژگی های گزارش های مالی بانک شهر در سال های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، نسبت بالای دارایی های غیرنقدی است. ارزش دفتری املاک، دارایی های ثابت، پروژه های در حال تکمیل و دارایی های تملک شده بانک به حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ میلیارد ریال رسیده که نزدیک به ۲۷ تا ۳۰ درصد از کل دارایی ها را به خود اختصاص داده است.

در بانکداری حرفه ای هر چه این نسبت بیشتر باشد ریسک نقدینگی نیز بیشتر می شود. اگرچه این دارایی ها دارای ارزش در ترازنامه هستند، اما تبدیل آنها به پول نقد در زمان فشار نقدینگی یا نیاز به پرداخت بدهی دشوار است. همین امر به این معناست که بانک شهر با وجود حجم بالای دارایی، در عمل از انعطاف مالی کمتری نسبت به برخی از رقبای خود برخوردار است.

تسهیلات و درآمد سود؛ رشد اسمی، کیفیت متوسط

در سال مالی ۱۴۰۳، درآمد حاصل از تسهیلات ارائه شده توسط بانک شهر حدود ۴۲۰ تا ۴۵۰ میلیارد ریال بوده است. این رقم در سال ۱۴۰۲ تقریباً ۳۰۰ میلیارد ریال بوده و رشد چشمگیری را نشان می دهد. در گزارش های میان دوره ای سال ۱۴۰۴، روند افزایشی درآمد سود ادامه داشت.

اما نکته مهم در اینجا این است که این رشد بیش از آنکه بهبود ساختار اعتباری را نشان دهد، منعکس کننده افزایش نرخ سود و تورم اقتصاد ایران است. نگاهی به ترکیب تسهیلات نشان می‌دهد که نسبت وام‌های پروژه‌های بزرگ و تسهیلات بلندمدت همچنان بالاست. موضوعی که ریسک اعتباری بانک را در میان مدت حفظ می کند. سهم درآمد کارمزد کمتر از ۱۰ درصد از کل درآمد است. ضعفی که نشان می دهد این بانک تاکنون نتوانسته است به طور موثر از بانکداری دیجیتال و خدمات محور استفاده کند.

مطالبات بلند مدت؛ زخمی کهنه که بسته نشده

سهم مطالبات بلند مدت بانک شهر در صورت های مالی ۱۴۰۳ و برآورد ۱۴۰۴ در محدوده ۱۴ تا ۱۷ درصد است. این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین شبکه بانکی است که بین ۱۰-۱۱ درصد تخمین زده می شود.

به صورت مطلق مطالبات بلندمدت بانک بالغ بر ۲۵۰ میلیارد ریال است. بخش قابل توجهی از این الزامات مربوط به پروژه های عمرانی و شهری است. پروژه هایی که یا با تاخیرهای مزمن مواجه شده اند یا بازپرداخت آنها به وضعیت مالی مؤسسات دولتی بستگی دارد. این ساختار بانک را در برابر شوک های اقتصادی و رکودهای بخشی آسیب پذیر می کند.

هزینه های پولی؛ سود سپرده بانک را خنثی می کند

در بعد بدهی، بزرگترین چالش بانک شهر، هزینه بالای تامین منابع است. سود پرداختی به سپرده ها در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۲۰ میلیارد ریال بوده است. رقمی که ۷۰ تا ۷۵ درصد درآمد تسهیلات بانک را نشان می دهد.

به بیان ساده، بیشتر درآمدی که بانک از این تسهیلات دریافت می کند صرف پرداخت سود به سپرده گذاران می شود. در نتیجه حاشیه سود خالص بانک بسیار محدود است و کوچکترین افزایش بدهی های معوق یا هزینه های عملیاتی به سرعت بر سود فشار وارد می کند.

سود خالص؛ پنج سال نوسان، بدون الگوی پایدار

نگاهی به عملکرد پنج ساله بانک شهر نشان می دهد که سود خالص این بانک روند ثابتی را نشان نمی دهد. سود خالص در این دوره بین ۱۰ تا ۲۵ میلیارد ریال در نوسان بوده و برای سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰ تا ۲۳ میلیارد ریال برآورد شده است.

نکته مهم این است که کیفیت سود بانک هنوز مورد سوال است. در سال‌هایی که سود رشد می‌کرد، سهم درآمد غیرعملیاتی – از فروش دارایی تا شناسایی سودهای یک‌باره – قابل توجه بود. این موضوع باعث شده تا بازار سرمایه به سود گزارش شده بانک با احتیاط نگاه کند و آن را سود پایدار نبیند.

سهام در بورس؛ زندانی حوادث

رفتار سهام بانک شهر در بازار سهام نشان دهنده این تردیدهاست. سهام معمولاً با نسبت P/E پایین یا غیرقابل اعتماد معامله می‌شود و بازار بیشتر به اخبار افزایش سرمایه، تجدید ارزیابی دارایی‌ها یا تغییرات مدیریتی واکنش نشان می‌دهد تا بهبود در بانکداری.

در نتیجه، سهام بانک شهر جذابیت محدودی برای سرمایه گذاران بلندمدت داشته و بیشتر در معرض نوسانات فصلی قرار می گیرد.

نقش برجسته سهامداران نهادی و ارتباط تاریخی بانک با پروژه های شهری، تصمیم گیری را پیچیده می کند. بانک شهر در بسیاری از موارد مجبور به ایفای نقش های اجباری شد. نقشی که اگرچه کارکرد اجتماعی دارد اما با منطق بانکداری تجاری سازگار نیست.

این وضعیت به این معنی است که اصلاحات ساختاری – از فروش دارایی های مسدود شده تا تغییر شکل سبد دارایی ها – کند و پرهزینه است.

بانکی که رشد کرده اما چابک نیست

در خاتمه، صورت های مالی سال ۱۴۰۳ و نشانه های سال ۱۴۰۴ پیام روشنی دارد: بانک شهر رشد کرده، اما هنوز چابک نیست. ترازنامه ۲۰۰۰ همتی بدون بهبود کیفیت دارایی و کاهش ریسک اعتباری ممکن است به تهدیدی برای سودآوری آینده تبدیل شود.

آینده بانک شهر به چهار تصمیم دشوار بستگی دارد: کاهش واقعی وام‌های غیرجاری، منطقی‌سازی دارایی‌های غیرجاری، اصلاح ترکیب سپرده‌ها و گذار به بانکداری مبتنی بر کارمزد. بدون این اصلاحات، بانک شهر با وجود اینکه هنوز بزرگ است، از نظر کارایی و سودآوری کمتر از انتظارات بازار خواهد بود.