تصویری بیسابقه از راه شیری؛ بیش از ۶۰ میلیون ستاره در یک قاب
آژانس فضایی اروپا بزرگترین و دقیق ترین تصویری که تا کنون در نور مرئی از مرکز کهکشان راه شیری گرفته شده است را منتشر کرده است.
در این عکس تلسکوپ فضایی اقلیدس تصویر بیش از 60 میلیون ستاره به همراه سحابی ها و خوشه های ستاره ای را ثبت کرده است.
اما این تصویری بود که در ابتدا قرار نبود ثبت شود.
تلسکوپ فضایی اقلیدس که برای مطالعه جهان تاریک و نامرئی طراحی شده است، تنها به مدت یک روز و به درخواست محققان به سمت بخش مرکزی کهکشان راه شیری، معروف به برآمدگی کهکشانی، هدایت شد.
خاویر دوپاک، دانشمند مسئول بررسی اقلیدس، به بیبیسی گفت: «معمولا اقلیدس به اعماق فضای کیهانی نگاه میکند، اما این بار دقیقاً برعکس عمل کردیم. ما به یک منطقه بسیار شلوغ در برآمدگی کهکشان خود رفتیم.
دقت و حساسیت بالای اقلیدس به آن اجازه میدهد تا جزئیات خیرهکننده را ثبت کند و ستارگان منفرد، از جمله ستارههای کم نور، را حتی در این ناحیه متراکم تشخیص دهد.
این تلسکوپ یک تصویر موزاییکی از 9 بخش تولید کرد که هر بخش بزرگتر از ماه کامل بود و در نتیجه حجم عظیمی از داده به دست آمد.
آقای دوپاک می گوید: «از نظر آماری، شما باید بتوانید در میان این همه ستاره، چند سیاره فراخورشیدی پیدا کنید.
سیاره فراخورشیدی سیاره ای خارج از منظومه شمسی است. به گفته ناسا، تاکنون بیش از 6 هزار سیاره فراخورشیدی کشف شده است.
این تصویر جدید به دانشمندان اجازه می دهد تا جرم سیارات فراخورشیدی را اندازه گیری کنند. این می تواند اطلاعات مهمی را در اختیار محققان قرار دهد، از جمله سرنخ هایی درباره احتمال وجود حیات در آن سیارات.
همچنین، این تصویر به اخترشناسان کمک می کند تا با استفاده از روشی به نام ریزهمگرایی، سیاره های فراخورشیدی جدید را کشف کنند.
میکروسکوپ در فضا
به بیان ساده، ریزهمگرایی زمانی اتفاق می افتد که یک ستاره تقریباً به طور کامل از مقابل ستاره دیگری عبور کند.
در چنین حالتی، ستاره نزدیک به ما مانند یک ذره بین عمل می کند، زیرا گرانش آن نور ستاره دورتر را خم می کند و آن را درخشان تر می کند.
اگر سیاره ای به دور ستاره ای نزدیک تر بچرخد، گرانش آن نیز این نور را منحرف می کند. این تغییر بسیار کوچک در روشنایی نشانه ای است که اخترشناسان را از وجود یک سیاره فراخورشیدی آگاه می کند.
خاویر دوپاک می گوید: “اگر خوش شانس باشید، می توانید یک سیاره یا حتی بیش از یک سیاره را شناسایی کنید.”
ژان فیلیپ بولیو از موسسه اخترفیزیک پاریس در فرانسه و دانشگاه تاسمانی در استرالیا که این بررسی برآمدگی کهکشانی را آغاز کرد، میگوید: «در بیست سال گذشته، تقریباً 300 سیاره فراخورشیدی با استفاده از این روش کشف شدهاند.
این تصویر بخشی عادی از برآمدگی مرکزی کهکشان را نشان می دهد. منطقه ای که در آن ستارگان به شدت در کنار هم قرار گرفته انداما کشف سیارات فراخورشیدی جدید تنها با استفاده از این تصویر تلسکوپ اقلیدس امکان پذیر نیست. برای ثبت یک رویداد ریزهمگرایی، لازم است تلسکوپ یک ستاره را بیش از 20 روز رصد کند. شرطی که مأموریت یک روزه اقلیدس نتوانست آن را برآورده کند.
اما اگر در آینده یک تلسکوپ دو ستاره همپوشانی را در همان ناحیه ای که اقلیدس تصویربرداری کرده بود شناسایی کند، داده های اقلیدس می تواند به تایید وجود سیارات جدید کمک کند.
والریا پتورینو، اخترفیزیکدان و یکی از اعضای تیم علمی ماموریت اقلیدس، معتقد است که این تصویر می تواند منجر به کشف “بیش از هزار سیاره” شود. اینها عمدتاً شامل سیارات سردی هستند که به دور ستارگان می چرخند و می توان آنها را از طریق ریزهمگرایی تشخیص داد، و همچنین سیارات سرگردانی که از ستاره مادر خود جدا شده اند.
به عنوان مثال، تلسکوپ فضایی نانسی گریس روم ناسا قرار است در پایان ماه اوت به فضا پرتاب شود. اقلیدس اکنون از کل منطقه ای که تلسکوپ در جستجوی سیارات بررسی خواهد کرد، تصویربرداری کرده است.
ناتالیا رکتسینی از مؤسسه اخترفیزیک پاریس، که رهبری انتشار دادههای اقلیدس را بر عهده داشت، توضیح میدهد: «از این پس، هرکسی که یک رویداد ریزهمگرایی را در همان منطقه تشخیص دهد، مثلاً با استفاده از تلسکوپ رومی، میتواند از دادههای اقلیدس به عنوان مرجع زمانی در گذشته استفاده کند و ببیند که ستارهها قبل از همپوشانی چه شکلی بودند.
امکان زندگی
این تصویر یک سحابی تابشی را نشان می دهد که توسط تلسکوپ اقلیدس گرفته شده است. این سحابی ابری از گاز یونیزه است که از ستارگان عظیمی که اخیراً در یکی از بازوهای مارپیچی کهکشان راه شیری شکل گرفته اند به بیرون پرتاب شده است.این داده ها راه را برای محاسبه جرم سیارات باز می کند.
خانم پتورینو توضیح می دهد که با گذشت زمان، فاصله ظاهری بین دو ستاره افزایش می یابد. اگر ستاره نزدیکتر میزبان یک سیاره فراخورشیدی باشد، اندازه گیری حرکت نسبی آن نسبت به یک ستاره پس زمینه روشن به ستاره شناسان کمک می کند تا جرم سیاره را تعیین کنند. دقت این اندازه گیری نیز با افزایش فاصله زمانی مشاهدات افزایش می یابد.
این داده ها حتی می توانند اطلاعات جدیدی در مورد سیاراتی که در گذشته کشف شده اند ارائه دهند.
این تصویر که توسط اقلیدس گرفته شده است، یک ابر مولکولی متراکم را نشان می دهد که نور برآمدگی مرکزی کهکشان راه شیری (قسمت زرد تصویر) را پنهان می کند.20 سال پیش، ژان فیلیپ بولیو گروهی را رهبری کرد که سیاره فراخورشیدی جدیدی را کشف کردند. او می گوید: «این یک سیاره یخی است، چیزی شبیه Hoth در جنگ ستارگان. پس از این همه سال، من هیجانزده هستم که اقلیدس بالاخره میتواند جرم دقیق آن را اندازهگیری کند.»
آقای دوپاک توضیح می دهد که دانستن جرم یک سیاره می تواند اطلاعات بسیار مهمی در مورد آن ارائه دهد، از جمله اینکه آیا ممکن است شرایط حیات را داشته باشد یا خیر.
او میگوید: «به طور معمول، همانطور که در منظومه شمسی خودمان میبینیم، سیارات بسیار پرجرم اغلب گازی یا یخی هستند و سیارات کوچکتر و کمجرم نزدیکتر به ستارهشان معمولاً سنگی هستند. اگر به دنبال شرایط مناسب برای شکل گیری حیات هستید، سیارات سنگی احتمالا گزینه های بهتری هستند.
او گفت که اگر نامزد مناسبی پیدا شود، “مطالعه را می توان با تلسکوپ های دیگری که برای بررسی ویژگی های جو سیاره ها ساخته شده اند ادامه داد” تا مشخص شود که آیا این سیاره می تواند میزبان حیات باشد یا خیر.
البته استفاده از این تصویر تلسکوپ اقلیدس به مطالعه سیارات فراخورشیدی محدود نمی شود.
این داده ها را می توان برای سایر کاربردهای علمی استفاده کرد. از کوتوله های قهوه ای و سیستم های ستاره ای دوتایی گرفته تا مطالعه حرکت ستارگان و توزیع غبار در سراسر کهکشان ما.
منبع: بی بی سی
