جنجال بر سر گوشوارههای ۳ هزار ساله ایرانی ستاره هالیوود در تبلیغات فیلم اودیسه
ایسنا: «زندایا» بازیگر آمریکایی به دلیل استفاده از گوشواره های ساخته شده از آثار باستانی ایران در تبلیغات فیلم «ادیسه» با موجی از انتقادات در فضای مجازی مواجه شده است.
«زندایا» در فتوکال فیلم جدید «کریستوفر نولان» با گوشوارههایی از مدالهای طلای ایرانی دیده شد که طبق گفتههای اولیه احتمالاً قدمت آن به هزاره اول قبل از میلاد میرسد و حدود سه هزار سال قدمت دارد.
مجله «مردم» نوشت که این مدال ها بخشی از گنجینه «زیویه» (کردستان) است که دانشنامه «بریتانیکا» آن را «مجموعه ای از آثار هنری متعلق به دوره مادها و متعلق به قرن هفتم پیش از میلاد» توصیف کرده است. این اشیاء در اواخر دهه 1940 در شمال غربی ایران کشف شدند.
این مصنوع توسط جواهرساز لندنی گلن اسپیرو با استفاده از الماس و طلای زرد 18 عیار ساخته شده است و گمان می رود بخشی از مجموعه مواد دنیای قدیم او باشد. این مجموعه شامل آثار تاریخی مختلف از جمله زمرد و طلای ۶۲ قیراطی کلمبیایی از قبیله Baule در غرب آفریقا است که به جواهرات تبدیل شده است.
اسپیرو در مصاحبه ای با مجله Galeria در سال 2025 گفت: “شما می توانید چیزی بپوشید که هزاران سال قدمت دارد، اما همچنان مدرن و جذاب باشید.”
برند جواهرات لوکس Barron London که این اثر را از اسپیرو خرید، به سی ان ان گفت که دیسک های طلا توسط یک پایه شاخک دار ساده بدون نیاز به ایجاد سوراخ در جای خود نگه داشته می شدند تا به هیچ وجه شی اصلی را تغییر ندهند یا آسیب نرسانند.
«بارون لندن» همچنین در بیانیه خود به جنگ کنونی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران که از اسفندماه آغاز شد، اشاره کرد و گفت: در شرایطی که ایران اغلب از دریچه رویدادهای معاصر دیده می شود، امیدواریم این گوشواره ها یادآور میراث ماندگار هنری، فرهنگی و تاریخی این کشور باشد.
کاربران اینترنتی واکنشهای متفاوتی به تصمیم زندایا و استایلیست او لاروش برای استفاده از گوشوارهها در سبک تبلیغاتی الهامگرفته از فیلم داشتهاند. برخی معتقدند استفاده از این مدال ها به عنوان زیور به حفظ این آثار کمک می کند، اما گروهی دیگر معتقدند این آثار نماد استعمار در ایران است و باید به کشور مبدا بازگردانده شود.
یکی از کاربران نوشت: این گوشواره های 3000 ساله ایرانی باید به ایران بازگردانده شود یا حداقل در موزه نگهداری شود، هیچکس حق استفاده شخصی از چنین آثار باستانی را ندارد، زیرا بسیار ارزشمند هستند و بخش مهمی از میراث فرهنگی بشر را تشکیل می دهند.
زندایا در اقتباس کریستوفر نولان از ادیسه هومر در نقش آتنا، الهه جنگ و خرد و دختر زئوس ظاهر شد.
علاوه بر زندایا، در فیلم «اودیسه» که اکنون روی پرده میرود، مت دیمون، تام هالند، آن هاتاوی، لوپیتا نیونگو بازی میکنند.
تاکنون هیچ نظری در مورد چگونگی ظهور این اثر و صحت آن صورت نگرفته است.
محوطه تاریخی زیویه یک ارگ حکومتی از زمان مادها و سکاها است که در کردستان واقع شده است. درباره آثار به دست آمده از این منطقه داستان های مختلفی وجود دارد. برای اولین بار در سال 1947 میلادی، آثاری از این منطقه به طور تصادفی توسط یک چوپان محلی کشف شد. این چوپان که در دشت های اطراف زیویه مشغول چرای گوسفندان خود بود، در حین کاوش در این منطقه به طور اتفاقی متوجه تکه هایی از گنجینه های باستانی شد که از خاک بیرون آمده بود. چوپان پس از کشف این اشیاء گرانبها، مقامات محلی را در جریان قرار داد و این رویداد نقطه شروع کاوش های علمی و باستان شناسی در این منطقه شد.
در سال 1945 “رابرت رایسون” باستان شناس آمریکایی اولین عملیات باستان شناسی را در این منطقه آغاز کرد. پس از آن «ایوب رب نوعه» که عتیقه فروش بود، در سال های 1323 تا 1325 هجری شمسی به مدت هشت سال در این منطقه کاوش کرد. اما این منطقه بارها توسط قاچاقچیان حفاری شده است که خسارات زیادی به این محوطه باستانی وارد کرده است.
