خیالپردازی مختص انسان نیست؛ بونوبوها نیز با اجسام غیر واقعی بازی میکنند
زومیت: دانشمندان در مطالعه ای بر روی بونوبوها دریافتند که این پستانداران باهوش قدرت تخیل دارند و می توانند در سناریوهای تخیلی شرکت کنند و بازی های وانمودی داشته باشند.
بچه ها نقش های مختلف را به خوبی در بازی های خود ایفا می کنند یا برای عروسک هایشان مهمانی چای ترتیب می دهند. تا به امروز تصور می شد که قدرت تخیل و درک پدیده های غیر واقعی فقط مختص انسان است، اما اکنون محققان می گویند که بونوبوها نیز از این توانایی ذهنی بهره می برند.
یافته های یک مطالعه جدید نشان می دهد که بونوبوها، خویشاوندان نزدیک و باهوش انسان ها، این توانایی را دارند که در دنیای بازی های تخیلی غوطه ور شوند و مانند کودکان وانمود کنند. این تحقیقات با تمرکز بر رفتار یک بونوبو استثنایی به نام کانزی که در مارس ۲۰۲۵ در سن ۴۴ سالگی درگذشت، ثابت می کند که این پستانداران می توانند مکان اشیاء نامرئی را در سناریوهای ساختگی به دقت ردیابی کنند.
گزارشهای غیررسمی در گذشته نیز رفتار عجیب میمونهای بدون دم را روایت میکردند. به عنوان مثال، شامپانزهای جوان در جنگلهای گینه در حال بازی با یک بالش برگساز دستساز روی سر خود مشاهده شده است، یا یک بونوبو در اسارت دیده شده است که سعی میکند از تصویر یک بلوبری میوهای خیالی بچیند و بخورد.
با این حال، دانشمندان همیشه با شک و تردید به این رفتارها نگاه کردهاند و گمان میکنند که این اعمال صرفاً تکرار آموختههای قبلی برای دریافت پاداش هستند، نه یک فرآیند ذهنی مبتنی بر تخیل. دکتر آمالیا باستوس، محقق دانشگاه سنت اندروز و نویسنده اصلی این مطالعه، گفت: “تحقیق جدید برای اولین بار در یک محیط آزمایشگاهی نشان می دهد که حیوانات واقعاً مفهوم تظاهر را درک می کنند.”
در طول این مطالعه، محققان ابتدا به کانزی، که قادر به درک انگلیسی بود، یاد دادند که به ظروف حاوی آب میوه واقعی اشاره کند. در مرحله اصلی آزمایش، دو لیوان شفاف و کاملاً خالی در مقابل او قرار داده شد و محقق وانمود کرد که آنها را با یک پارچ خالی پر می کند. سپس در یک حرکت نمایشی محتویات خیالی یکی از لیوان ها را به پارچ برگرداند.
۶۸ درصد مواقع، کانزی به درستی لیوانی را افق میهن میکرد که طبق سناریو همچنان باید حاوی مایع شیره خیالی باشد. کانزی برای این پاسخها پاداشی دریافت نکرد، بنابراین افق میهنهای او نمیتوانست به دلیل شرطیسازی یا تلاش برای جلب رضایت محققان باشد.
تمایز بین واقعیت و خیال چالش بعدی تحقیقاتی بود تا مشخص شود که بونوبو واقعاً تظاهر می کند یا توهم می زند. دانشمندان یک لیوان آب میوه واقعی و یک لیوان خالی را در کنار یکدیگر قرار دادند و در حالی که وانمود می کردند که لیوان خالی را پر می کنند، پارچ را روی لیوان واقعی بی حرکت نگه داشتند. کانزی در حدود ۷۸ درصد مواقع به طور هوشمندانه شیشه واقعی را افق میهن کرد و نشان داد که تفاوت بین جسم محسوس و بازنمایی ذهنی را به خوبی درک کرده است.
برای رفع هرگونه تردید، سناریو با انگور خیالی تکرار شد. تکرار آزمایش نیز نتایج مشابهی را به همراه داشت و دقت بالای کانزی در ردیابی میوه نامرئی هیچ شکی برای تیم تحقیقاتی باقی نگذاشت.
ریشه توانایی های ذهنی بونوبوها احتمالاً به قبل از جدا شدن انسان ها و بونوبوها از اجداد مشترکشان یعنی حدود ۶ تا ۹ میلیون سال پیش برمی گردد. دکتر کریستوفر کروپنیر از دانشگاه جانز هاپکینز و یکی از نویسندگان این مطالعه گفت: ظرفیت نمایش اشیاء خیالی یک میراث تکاملی است که ما با نزدیکترین خویشاوندان خود به اشتراک می گذاریم.
اگرچه آزمایش کانزی ثابت نکرد که بونوبوها می توانند به تنهایی سناریوهای خیالی ایجاد کنند، توانایی آنها در همراهی با بازی وانمودی انسان، پنجره ای را به پیچیدگی های ناشناخته ذهن حیوانات باز می کند. پروفسور زانا کلی از دانشگاه دورهام همچنین خاطرنشان می کند: با توجه به محیط های اجتماعی دشواری که میمون های بزرگ در آن زندگی می کنند، وجود چنین توانایی های شناختی پیشرفته ای نباید تعجب آور باشد، اما یافتن گونه ای بدون این ظرفیت در میان خویشاوندان نزدیک انسان شگفت آورتر است.
