دانشمندان چرا در حال «بو کشیدن» مومیاییهای مصر باستان هستند؟ راز رایحهای چوبی، شیرین و اسرارآمیز
مومیایی های مصر باستان بوی منحصر به فردی دارند. عطری که فقط کسانی که به اندازه کافی به این بدن های هزاران ساله نزدیک بوده اند می شناسند. دانشمندان اکنون موفق شده اند این بخارات نامرئی را به دام بیاندازند تا سرنخ هایی در مورد شیوه های مومیایی کردن دنیای باستان به دست آورند.
به گزارش افق میهن و به نقل از sciencealert; معمولاً باستان شناسان از روش های تهاجمی تر برای بررسی مومیایی ها استفاده می کنند. به عنوان مثال، یک تکه باند برداشته شده و در محلولی حل می شود تا ترکیب مولکولی مواد مورد استفاده در مومیایی کردن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
اما این روش ذاتاً مخرب است. گاهی اوقات مولکول ها در فرآیند انحلال از هم جدا می شوند و علاوه بر این، تنها تعداد محدودی از قطعات پیوند را می توان جدا کرد. زیرا در غیر این صورت، کل مومیایی از هم می پاشد.
به همین دلیل، گروهی از ژئوشیمیدانهای آلی از دانشگاه بریستول رویکرد متفاوتی در پیش گرفتند: نمونهبرداری از «ترکیبات آلی فرار» (VOCs) در هوای اطراف مومیایی.
ترکیبات آلی فرار مولکولهایی هستند که به راحتی از منبع خود جدا میشوند و به هوا منتقل میشوند – همان موادی که وقتی بوی مشخص آنها را تنفس میکنیم به بینی ما میرسند.
محققان در مقاله خود توضیح می دهند:
بو در اساطیر و باورهای مربوط به زندگی پس از مرگ در مصر باستان نقش حیاتی ایفا می کرد. ادویه ها در فرآیند مومیایی کردن به دلیل عطر قوی خود بسیار ارزشمند بودند، زیرا بوی نامطبوع مرگ را پنهان می کردند.
رایحه ای چوبی، تند و شیرین
در سال ۲۰۲۵، دانشمندان بوی ۹ مومیایی را در موزه مصر در قاهره توصیف کردند و آنها را “چوبی”، “تند” و “شیرین” نامیدند.
اما تیم دانشگاه بریستول یک گام فراتر رفت: آنها می خواستند این بوهای باستانی را مستقیماً به مواد آلی خاصی که آنها را تولید می کردند مرتبط کنند. این بار “کتابی” آنها نه یک بینی انسان، بلکه یک اسکنر مولکولی بود.
محققان ۳۵ نمونه فیزیکی شامل قطعات کوچک رزین، بانداژ و بافت انسانی را از ۱۹ مومیایی مورد بررسی قرار دادند. این افراد که بدون شک شخصیت های مهمی بودند، دوره ای از حدود ۲۰۰۰ قبل از میلاد تا ۲۹۵ پس از میلاد را در بر می گیرند. یعنی تقریباً کل دوران مومیایی کردن در مصر باستان. تمام نمونه ها از مومیایی های نگهداری شده در موزه های اروپا و بریتانیا گرفته شده است.
بخشهای کوچکی از این نمونهها قبل از آن در سال ۲۰۰۶ به روش محلول شیمیایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. این داده ها به محققان این امکان را می دهد تا روش جدید “جارو” را با نتایج قدیمی مقایسه کنند و ببینند این رویکرد چه اطلاعات جدیدی ارائه می دهد.
بو چگونه تجزیه و تحلیل شد؟
هر قطعه نمونه در یک محفظه قرار داده شد تا اصطلاحاً “نفس بکشد” و ترکیبات آلی فراری را که در طول قرن ها باقی مانده بود آزاد کند. سپس گازهای به دام افتاده با استفاده از کروماتوگرافی گازی و طیف سنجی جرمی آنالیز شدند.
این فناوریها جداسازی و شناسایی مولکولهای خاص را امکانپذیر میکنند و نشان میدهند که چه نوع چربیها، مومها و رزینهایی در ترکیب مواد مومیاییکننده وجود دارد.
نتایج نشان داد که رایج ترین مواد شامل چربی ها و روغن ها، موم زنبور عسل، رزین های گیاهی و قیر طبیعی است. اما نکته مهمتر این بود که دستور تهیه این مواد در طول زمان تغییر کرده است.
در دوره های اولیه، مصریان باستان از ترکیبات ساده تری از جمله چربی و روغن استفاده می کردند. اما با گذشت زمان، فرمولها پیچیدهتر و گرانتر شدند و موادی مانند رزین یا روغن گیاهانی مانند کاج، سرو و سرو و همچنین قیر به آن اضافه شد.
محققان می نویسند:
مومیاییهای دورههای تاریخی مختلف ترکیبات فرار متفاوتی را نشان میدهند؛ موضوعی که نشان میدهد تجزیه و تحلیل VOCs میتواند ابزاری با حداقل تهاجم برای تعیین دوره زمانی مومیاییها باشد.
آنها به این نتیجه رسیدند که تجزیه و تحلیل VOC می تواند به عنوان یک روش سریع، غیرمخرب و اولیه برای به دست آوردن اطلاعات تحلیلی ارزشمند – بدون به خطر انداختن یکپارچگی نمونه یا نیاز به آزمایش پیچیده و وقت گیر بعدی – استفاده شود.
به این ترتیب، دانشمندان امروزه نه با بازکردن باندهای هزار ساله، بلکه با «شنیدن صدای مولکولی بوها» به اسرار مومیایی های مصر باستان پی می برند.
