دولت در سال 1405 با قیمت نان چه می کند | هر کدام از مسیرهای این دوراهی پرچالش و خطرزا است

نان قوت غالب میلیون ها خانواده ایرانی است. محصولی استراتژیک که هر تصمیمی در مورد نحوه یارانه دادن به آن می تواند آرامش یا التهاب را به سفره و روان مردم بیاورد.

افق میهن، روزنامه خراسان نوشت: اکنون در لایحه بودجه ۱۴۰۵، بند چالش برانگیز جدول شماره ۱۴ با رقم ۲۹۰ همت یارانه نان، بار دیگر این سوال را مطرح کرده است که دقیقا «منافع نهایی» این رقم کیست؟ نانوایی ها؟ مردم؟ یا حلقه دیگری در زنجیره تولید و توزیع؟

ابهام در مسیر بودجه; نانوا یا مردم؟

جزئیات مصوبه نشان می دهد که این رقم بزرگ بدون تغییر نسبت به نسخه اولیه لایحه دولت تثبیت شده است، اما عبارت مبهم «پرداخت به ذی نفع نهایی» در متن دو مسیر کاملا متفاوت را پیش روی سیاستگذاران قرار داده است:

سناریوی اول: ادامه مدل فعلی یعنی تزریق یارانه به نانوایی یا آرد. در این مدل قیمت نان برای مردم ثابت می ماند اما دولت هزینه واقعی را پشت صحنه می پردازد. مزیت آن حفظ آرامش روانی جامعه است اما همچنان خطراتی مانند انحراف در شبکه مصرف و قاچاق آرد وجود دارد.

سناریوی دوم: پرداخت مستقیم یارانه به خانوارها به صورت نقدی یا کالایی به ارزش یک میلیون. رویکردی که در نگاه اول باعث افزایش شفافیت مالی و کاهش میانجی گری می شود، اما بازگشت قیمت نان به نرخ «واقعی» می تواند تبعات اجتماعی سنگینی داشته باشد.

خاطره تلخ شوک های قیمتی

تجربه اصلاح بنزین و حذف ارز ترجیحی نشان داده است که فاصله بین برآوردهای ریاضی و واقعیت روانی بازار بسیار زیاد است. در آن زمان کارشناسان از اثر تورمی کمتر از ۲ درصد می گفتند اما انتظارات تورمی این رقم را به ۱۰ درصد رساند. اکنون بیم آن می رود که آزادسازی قیمت نان نیز همین مسیر را با ضریب حساسیت چندگانه طی کند و آرامش اقشار پایین جامعه را متزلزل کند.

آیا «نظارت سیستمی» جایگزین افزایش قیمت می شود؟

برخی از مدافعان آزادسازی قیمت، تفاوت شدید قیمت آرد دولتی (۹۰۰ تومان) و آرد آزاد (۲۰ هزار تومان) را دلیل شکل گیری فساد و قاچاق می دانند. اما داده های سیستم اطلاعاتی Nanino (Nanino) تصویر متفاوتی را ارائه می دهد. با وجود افزایش شکاف قیمت از ۱۶ برابر در سال ۱۴۰۱ به ۲۳ برابر در سال ۱۴۰۴، مصرف آرد یارانه ای تقریبا ثابت مانده است. بنابراین هیچ الزامی برای تحمیل هزینه اجتماعی آزادسازی وجود ندارد.

عدالت توزیعی در آزمون جدید

مدافعان پرداخت نقدی بر عدالت و شفافیت آن تاکید دارند اما واقعیت مصرف نان در ایران ناهمگون است. در مناطق روستایی و کم مصرف، سرانه مصرف چندین برابر شهرهای بزرگ است. بنابراین یارانه یکسان برای همه دقیقاً خلاف عدالت عمل می کند. تجربه حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز نشان داد یارانه نقدی در برابر تورم سریعتر از آنچه تصور می شود بی اثر می شود در حالی که نان ارزان پشتوانه پایداری است.