راز بقای ملکه گلها؛ رز چگونه به نماد جهانی عشق تبدیل شد؟
مسیر سربالایی گل رز برای تبدیل شدن به یک نماد جهانی فراتر از یک تغییر ساده در ظاهر است. اجداد این گل های محبوب چندان شبیه نمونه های امروزی نبودند.
گل رز که به درستی عنوان “ملکه گل ها” را به خود اختصاص داده است، جایگاه خود را در تاروپود فرهنگ، ادبیات و حتی صنعت سرگرمی تثبیت کرده است. از تراژدی کلاسیک رومئو و ژولیت گرفته تا فیلمهای انیمیشن و برنامههای تلویزیونی، این گیاه همیشه نمادی ماندگار از عشق و ارتباط عاطفی بوده است.
به گزارش ساینتیفیک امریکن، آمارهای تجاری نشان می دهد که سالانه بیش از ۲۵۰ میلیون شاخه گل رز تنها برای روز ولنتاین تولید می شود و میزان فروش این محصول در روز مذکور از تمام روزهای تعطیل رسمی پیشی می گیرد. جالب اینجاست که گل رز به پیشنهاد رونالد ریگان، رئیس جمهور سابق ایالات متحده، به عنوان گل ملی کشور نیز افق میهن شد. با این حال، تاریخچه این گیاه نشان می دهد که گل رز همیشه آنقدر باشکوه، متراکم و قرمز نبوده است.
اولین نشانه های ظهور بیولوژیکی گل رز به حدود ۳۵ میلیون سال پیش و دوره زمین شناسی ائوسن برمی گردد. یعنی زمانی که پستانداران اولیه تازه در حال شکل گیری بودند. تجزیه و تحلیل های ژنتیکی که در سال ۲۰۲۵ بر روی نمونه های گیاهی جمع آوری شده از شرق آسیا منتشر شد، نشان داد که اجداد رزهای مدرن احتمالاً به جای قرمز، گلبرگ های زرد داشتند. پیتر کوکیلسکی، محقق و نویسنده مشهور “رزا: داستان گل رز”، توضیح میدهد که این گونههای باستانی گلبرگهای مسطح داشتند که به ندرت تعداد آنها بیشتر از پنج بود.
علاوه بر جذابیت بصری، بقای گل رز در طول تاریخ به دلیل خواص بیوشیمیایی و دارویی منحصر به فرد آن است. میوه گل رز (Rosehip) منبع غنی ویتامین C به شمار می رود و همین ویژگی استراتژیک باعث شده است که پادشاهان و حاکمان در اعصار مختلف توجه خاصی به کشت آن داشته باشند. اسناد تاریخی نشان می دهد که کلئوپاترا، ملکه مصر، برای تحت تاثیر قرار دادن مارک آنتونی، ژنرال رومی، حتی بادبان های کشتی خود را با عطر گل رز آغشته کرد تا قدرت و ثروت خود را به رخ بکشد.
ظهور گل های رز مدرن با استانداردهای امروزی به سال ۱۸۶۷ پس از میلاد و جهشی در دانش باغبانی برمی گردد. در آن سال، کارشناسان با تلاقی دائمی گل رز هیبریدی با رز چای، دسته جدیدی به نام «رز چای هیبرید» ایجاد کردند. این دستاورد آزمایشگاهی شکل کلاسیک و هندسی گل رز را به وجود آورد: یک جوانه مخروطی و نوک تیز که به طور متقارن بالای یک ساقه بلند و محکم قرار دارد. پس از این نوآوری، صنعت گل فروشی با انفجار تقاضا مواجه شد و این شکل خاص به استاندارد جهانی برای ابراز عشق تبدیل شد.
علاوه بر دستاوردهای زیبایی شناختی، فرآیند هیبریداسیون چالش های زیستی جدی را نیز به همراه داشته است. تمرکز شدید بر روی فرم و تغییر رنگ باعث شد این گیاه مقاوم که ده ها میلیون سال در طبیعت زنده مانده بود، از نظر ژنتیکی ضعیف شده و بخشی از سیستم دفاعی خود را در برابر آفات از دست داد. مداخلات انسانی برای دستیابی به ظاهری بی نقص عملاً منجر به حذف برخی از توالی های ژنی مرتبط با مقاومت محیطی و حتی کاهش قابل توجه عطر طبیعی در گونه های تجاری شده است.
امروزه تحقیقات بیوتکنولوژی بر بازگرداندن نیروی از دست رفته این گیاه متمرکز شده است. زیست شناسان در تلاشند تا با استفاده از ابزارهای جدید، مقاومت طبیعی گل رز را در برابر بیماری ها افزایش دهند تا نیاز به آلاینده های شیمیایی و آفت کش ها را به حداقل برسانند. رویکرد جدید تولیدکنندگان نیز نسبت به پرورش گونه هایی که با شرایط اقلیمی هر منطقه سازگاری بیشتری داشته و پایداری زیست محیطی را تضمین می کنند، تغییر کرده است.
چشم انداز آینده صنعت پرورش گل رز با پیشرفت های مهندسی ژنتیک گره خورده است. یافته های علمی منتشر شده در مجله معتبر Science در سال ۲۰۲۴ نشان داد که وجود خوشه های تیز روی ساقه که مردم آن را خار می نامند، ناشی از جهش در یک ژن خاص است. این کشف راه را برای دانشمندان هموار می کند تا از فناوری ویرایش ژن (مانند CRISPR) برای تولید گل های رز کاملاً بدون خار استفاده کنند. خارها که در واقع از نظر گیاه شناسی “تیغه های ساقه” هستند و از نظر ساختاری با خارهای واقعی تفاوت دارند.
تثبیت جایگاه گل رز بر تاج و تخت دنیای گل ها، فراتر از دگرگونی های تکنولوژیکی و مداخلات آزمایشگاهی، نشان دهنده ارتباط عمیق تمدن بشری با طبیعت است. توانایی منحصر به فرد این گیاه در عبور از مرزهای زمانی و نسل های مختلف، طبیعتی جادویی به آن بخشیده است. ماندگاری این نماد باستانی در عصر مدرن ثابت می کند که گل رز با وجود تغییرات ژنتیکی محبوب ترین زبان رایج برای بیان مفاهیم انسانی باقی خواهد ماند.
منبع: زومیت
