راز هولناک مقبره‌های ابیدوس؛ آیا برخی فراعنه مصر خدمتگزاران خود را قربانی می‌کردند؟
زومیت: جمجمه های شکسته کشف شده در گورستان ابیدوس این احتمال را مطرح می کند که برخی از درباریان مصر باستان با خشونت برای همراهی با فرعون پس از مرگ کشته شده اند.
گورستان سلطنتی ام القاب در نزدیکی ابیدوس پنج هزار سال است که مقبره اولین فراعنه مصر باستان بوده و سازه های خشتی باستانی آن اجساد پادشاهان و صدها مقبره فرعی را در خاک پنهان کرده است. در میان مقبره ها، درباریان، مهر بندان، بازرسان، بانوان دربار و صنعتگرانی دیده می شود که ارتباط همزمان با حاکمان متوفی همواره برای باستان شناسان راز بوده است.
محققان با بازخوانی شواهد فیزیکی به جا مانده از جمجمه های قبرستان ابیدوس به پاسخ تکان دهنده ای در مورد سرنوشت خادمان رسیده اند. به گزارش گاردین، یافته های تحقیقاتی جدید نشان می دهد که درباریان فراعنه همزمان با مرگ حاکمشان در قالب مراسمی هولناک برای خدمت ابدی در زندگی پس از مرگ قربانی شده اند. تحقیقات شواهدی از جراحات کشنده بر سر خدمتکاران ثبت کرده است که فرضیه های مرسوم را تغییر می دهد.
تعداد گورهای فرعی در دوره حاکمان مختلف یکسان نبود. دکتر روزلین کمبل، محقق دانشگاه پردو در آمریکا، به این تفاوت در تحقیقات اشاره کرد و گفت: آها، اولین فرمانروای سلسله اول مصر باستان، ظاهراً تنها چند گور فرعی در کنار قبر خود داشت، اما جانشینان او صدها قبر را در اطراف قبرها و محل دفن خود به جا گذاشتند.
در دهه ۱۹۲۰، فلاندر پتری مصر شناس مشهور بریتانیایی صدها مقبره مرتبط را در اطراف مقبره های سلطنتی حفاری کرد. پتری از دفن های صیغه ای به عنوان نمونه ای بارز از قربانی شدن انسان یاد می کند، اما فقدان آثار جراحت بر روی بقایای بقایای جسد، نظریه او را با چالش جدی مواجه می کند. او تصور می کرد که این افراد زنده به گور شده اند، در حالی که سایر محققان معتقد بودند که خادمان به مرگ طبیعی مرده اند و پس از مرگ حاکم، استخوان های آنها به ابیدوس منتقل شده و دوباره دفن شده است.
دکتر روزلین کمپبل، نویسنده این مطالعه، پس از دهه ها سکوت به سراغ استخوان های آرشیو شده رفت. او ۴۶ جمجمه را از مجموعه داکورث در دانشگاه کمبریج برای آسیب شناسی دقیق بررسی کرد. بقایایی که متعلق به خادمان اطراف سازه های دفن سه شخصیت مشهور سلطنتی به نام های شاه جر، شاه جت و ملکه مرنیث بود.
کمپبل می گوید: «مسئله این که آیا قربانی کردن صیغه در مصر انجام می شد یا نه، برای بیش از یک قرن مورد مناقشه بوده است.
نتایج بررسی ها توجه محققان را به ۱۸ جمجمه جلب کرد. این نمونه‌ها نشانه‌هایی از آسیب‌های احتمالاً کشنده، از جمله شکستگی را نشان دادند. در یکی از جمجمه ها جراحت ناشی از ضربه در ناحیه چشم مشاهده شد.
شکل شکستگی ها نکته دیگری را نیز آشکار کرد. به گفته کمبل، بعید است که مصدومیت ناشی از ضربه باشگاهی باشد. همان سلاحی که اغلب در آثار هنری مصر باستان در دست پادشاه پیروز هنگام ضربه زدن به دشمنانش دیده می شود. در عوض، ممکن است اشیاء مسطح ساخته شده از چوب یا شاخ حیوانات علت شکستگی بوده باشد.
محققان محدودیت تعداد نمونه را نیز در نظر گرفته اند. کمپبل هشدار می دهد که بررسی ۴۶ جمجمه برای تشخیص طیف کامل مراسم تدفین یا اطمینان از اینکه نمونه ها نماینده همه افراد دفن شده هستند کافی نیست. بنابراین، یافته‌ها احتمال قربانی شدن برخی افراد را تقویت می‌کند، اما تصویر کاملی از چنین رسمی ارائه نمی‌دهد.
شواهد موجود همچنین نشان می دهد که تعداد گورهای ثانویه به سرعت کاهش یافته است. به نظر می رسد که این رسم با آغاز سلسله دوم مصر از بین رفت. اگر در دوره ای از تاریخ مصر قربانی کردن خدمتگزاران رواج داشت، ظاهراً این مراسم مدت زیادی ادامه نداشت.
سلیمه اکرام، استاد دانشگاه آمریکایی در قاهره، می‌گوید که فرضیه قربانی کردن بندگان جدید نیست، اما تحقیقات کمبل از روش‌های علمی دقیق‌تری برای ارزیابی بقایای انسان استفاده کرده است. به گفته اکرام، این رسم عمر کوتاهی داشت و بعدها چهره های کوچک جای مردم را گرفتند.
اکرام پیشنهاد می کند که برخی یا همه حاضران، همراهی ابدی یک پادشاه خداگونه را فرصتی برای ادامه خدمت در زندگی پس از مرگ می دانستند. البته ممکن است عده ای دیگر از این سرنوشت ترسیده باشند، با آن مخالفت کرده و یا قصد فرار داشته باشند.
محققان خاطرنشان می کنند که قربانی کردن مردم در کنار فرمانروایان تنها به مصر باستان محدود نمی شود و در فرهنگ ها و دوره های تاریخی مختلف اتفاق افتاده است. همچنین نباید تصور کرد که همه مردم این قبرستان با سرنوشت خود موافق بودند.
شاید برخی از درباریان پیوستن به پادشاه را مایه خیر و برکت برای رسیدن به جاودانگی می پنداشتند، اما بعید نیست که گروهی با اطلاع از عاقبت تلخ زندگی خود، از ترس هراسان بوده و به دنبال فرار از سرنوشت محتوم خود باشند. صحنه های قربانی شدن افراد احتمالاً در وضعیت بسیار وحشتناکی قرار داشت و احتمال کشته شدن برخی افراد با خشونت دور از انتظار نیست.
سرانجام، شکستگی‌های جمجمه یک سوال قدیمی را ایجاد می‌کند: آیا برخی از اطرافیان اولین فراعنه مصر با مرگ حاکمشان مردند؟ یافته‌های جدید شواهدی را در تأیید این احتمال ارائه می‌کنند، اما هنوز به شواهد بیشتری برای تعیین تعداد قربانیان، نحوه مرگ آنها و نقش دقیق این افراد در مراسم تدفین نیاز است.
