سرطان واگیردار در ماهیها؛ کشف پدیدهای نادر در اعماق دریاچهای در آمریکای شمالی
زومیت: محققان دریافتهاند که در دریاچهای در مرز آمریکا و کانادا، بیش از یک سوم گربهماهیها دارای تومورهای پوستی هستند و دلیل این امر مسری بودن سرطان است.
این ایده که سرطان می تواند مانند یک بیماری عفونی رفتار کند در نگاه اول دور از ذهن به نظر می رسد. زیرا در انسان سرطان از این طریق منتقل نمی شود. اما طبیعت، همانطور که بارها نشان داده است، همچنان شگفتی های خود را دارد.
در موارد نادر و استثنایی، خود سلول های سرطانی می توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند. این پدیده در حیواناتی مانند سگ، شیاطین تاسمانی و برخی نرم تنان دیده شده است و اکنون گربه ماهی قهوه ای نیز به این لیست اضافه شده است. این اولین بار است که چنین پدیده ای در ماهی ها و دریاچه های آب شیرین مشاهده می شود.
داستان از سال 2012 شروع شد، زمانی که ماهیگیران و زیست شناسان در دریاچه ممفرماگوگ، که مرز بین ایالت ورمونت ایالات متحده و استان کبک کانادا را تشکیل می دهد، با تعداد غیرمعمول زیادی گربه ماهی خال سیاه مواجه شدند.
به گزارش Wired، بررسیهای اولیه نشان داد که این لکهها ملانومهای بدخیم هستند و شیوع آنها در این جمعیت به طرز نگرانکنندهای بالا بود. به طوری که بین 23 تا 37 درصد ماهی های صید شده به این تومورها آلوده بودند. جولی دراگون، محقق دانشگاه ورمونت و یکی از نویسندگان این مطالعه گفت: «این بسیار تعجب آور بود. ما میخواستیم بدانیم چگونه ماهیهایی که در کف دریاچه زندگی میکنند به سرطان مبتلا میشوند که معمولاً با قرار گرفتن در معرض زیاد نور خورشید مرتبط است.»
در ابتدا گمانه ها منجر به آلودگی محیط زیست می شدند. برخی تصور می کردند که سیل ناشی از طوفان گرمسیری ایرنه در سال 2011 کیفیت آب را با شستن آلاینده ها به دریاچه کاهش داده و باعث ایجاد مشکل شده است. این نگرانی به ویژه جدی بود زیرا آب دریاچه منبع آشامیدنی بیش از 175 هزار نفر است. با این حال، تجزیه و تحلیل ژنتیکی محققان را به مسیری کاملاً متفاوت هدایت کرد. آنها حدس زدند که تومورها ممکن است از یک منبع منشأ گرفته و در بین ماهی ها گسترش یافته باشد، نه اینکه هر کدام به طور مستقل ایجاد شوند.
تجزیه و تحلیل های ژنتیکی نشان داد که سلول های تومور در ماهی های مختلف دارای هویت ژنتیکی مشترکی هستند که از یک منبع منشا می گیرند.
برای آزمایش این فرضیه، تیم تحقیقاتی کل ژنوم تومورها و بافت های سالم ماهی های آلوده را توالی یابی کردند و آنها را با نمونه های ماهی سالم از سایر جمعیت ها مقایسه کردند. نتایج شگفت انگیز بود. سلولهای تومور ماهیهای مختلف از نظر ژنتیکی بسیار شبیهتر از خود ماهی میزبان بودند. به عبارت دیگر، تومورها هویت ژنتیکی مستقلی داشتند که با ژنوم میزبانشان متفاوت بود. همچنین صدها هزار تغییر ژنتیکی خاص در همه تومورها مشترک بود، در حالی که این تغییرات در بافت های سالم همان ماهی وجود نداشت.
اگر هر تومور به طور تصادفی و مستقل ایجاد شده بود، چنین الگویی تقریبا غیرممکن بود. برای درک بهتر این موضوع، محققان همچنین صدها ملانوم انسانی را بررسی کردند و دریافتند که تقریباً تمام جهشهای آنها برای هر بیمار منحصر به فرد است. در مقابل، در این گربه ماهی ها، اکثر جهش ها توسط تعداد زیادی از افراد مشترک بود. دقیقاً همان علامت سرطان قابل انتقال کلونال (یعنی سرطانی که از یک سلول اولیه منشا گرفته و بین افراد پخش شده است).
با وجود این شواهد قوی، نحوه انتقال این سرطان بین گربه ماهی همچنان یک راز باقی مانده است. محققان چندین فرضیه را مطرح کرده اند. در طول فصل تولید مثل، این ماهی ها در مناطق کوچک و شلوغ جمع می شوند و تماس فیزیکی نزدیکی دارند که می تواند انتقال سلول را تسهیل کند. همچنین ممکن است سلول های سرطانی بتوانند مدتی در آب یا رسوبات کف دریاچه زنده بمانند و از طریق پوست، آبشش یا دهان وارد ماهیان دیگر شوند.
فرضیه دیگر این است که تغییرات هورمونی در زمان تولید مثل باعث تضعیف سیستم ایمنی ماهی شده و شرایط را برای استقرار سلول های سرطانی فراهم کرده است. نکته جالب این است که این سرطان عمدتا در ماهیان بالغ و در سن تخم ریزی دیده می شود و در ماهیان جوان اثری از آن وجود ندارد.
علاوه بر ثبت یک پدیده نادر در طبیعت، کشف اخیر می تواند پیامدهای مهمی برای تحقیقات پزشکی از جمله مطالعات مربوط به سرطان در انسان داشته باشد. دراگون میگوید: «با مطالعه چگونگی زنده ماندن و انتشار سرطانها در خارج از میزبان اصلیشان، میتوانیم چیزهای زیادی در مورد عوامل مهارکننده سرطان و همچنین تأثیرات شکستن این مرزها بیاموزیم».
اگرچه محققان سطوح بالایی از آرسنیک را در سلولهای تومور پیدا کردند و یک همبستگی جغرافیایی بین سرطان و مناطق دارای آرسنیک طبیعی مشاهده کردند، اما تاکید کردند که این مشاهدات نقش آرسنیک در ایجاد سرطان را ثابت نمیکند.
