صد سالگی تاجیکستان؛ ۱۰ نکته درباره این کشور آسیای مرکزی که شاید ندانید
صد سال از تشکیل «جمهوری سوسیالیستی شوروی تاجیکستان» در ترکیب جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان می گذرد. این جمهوری 5 سال بعد در 5 دسامبر 1929 به جمهوری مستقل تبدیل شد.
تاجیکستان کشوری کوهستانی در آسیای مرکزی است. از غرب و شمال با ازبکستان، از شمال با قرقیزستان، از شرق با چین و از جنوب با افغانستان همسایه است.
جمعیت تاجیکستان 10277100 نفر، مساحت این کشور 141400 کیلومتر مربع و پایتخت آن دوشنبه است.
تا صد سال پیش هیچ کشوری به نام تاجیکستان در نقشه سیاسی جهان وجود نداشت
این نام به دنبال مرزبندی های سال 1924 توسط حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی در آسیای مرکزی ایجاد شد. تا آن زمان، سرزمینهای کنونی تاجیکستان بخشی از «فارود» یا «ترانسورس» قدیمی و تابع امارت بخارا (1920-1753) بود.
فرارود یا آن سوی رود یا وارارود سرزمینی است که بین دو رود آمودریا (جیحون) و سیر دریا (سیحون) قرار دارد. قلمرو تاجیکستان مرکزی و جنوبی امروزی را بخارای شرقی می نامیدند.
در صد سال گذشته، این خط دو بار در تاجیکستان تغییر کرد
1928 از عربی/فارسی به لاتین و 1940 از لاتین به سیریلیک.
اکنون بیش از 84 سال است که خط سیریلیک خط رسمی در تاجیکستان است. یعنی برخلاف ایران و افغانستان، تاجیک ها با اینکه به زبان فارسی تاجیکی صحبت می کنند، اما خطشان فارسی نیست.
شهر دوشنبه، پایتخت این کشور، قبلاً استالین آباد نام داشت
این نام به افتخار جوزف استالین، رهبر اتحاد جماهیر شوروی، که کشور را از سال 1924 تا زمان مرگش در سال 1953 رهبری کرد، نامگذاری شد.
استالین آباد، در همان زمان، مرکز استان استالین آباد، در قلمرو جمهوری سوسیالیستی شوروی تاجیکستان بود که در سال های 1951-1939 وجود داشت.
استان استالین آباد به جز شهر استالین آباد شامل شهر قرغان تپه و ۲۴ ناحیه دیگر دره وخش و حصار می شد. در 10 آوریل 1951، استان استالین آباد با فرمان رئیس مجلس شوروی منحل شد.
“بام جهان” و بلندترین قله اتحاد جماهیر شوروی سابق در تاجیکستان
قله های سر به فلک کشیده کوه های پامیر، منطقه بدخشان تاجیکستان را به «سقف جهان» معروف کرده است.
همچنین بلندترین قله تاجیکستان اسماعیل سامانی (از امیران سلسله سامانی) نام دارد و بلندترین نقطه آن ۷۴۹۵ متر است.
این قله قبلاً قله استالین و قله کمونیسم نامیده می شد و بلندترین قله در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق به شمار می رود.
مقبره ای با گنبد فیروزه ای برای رودکی
آرامگاه رودکی در 60 کیلومتری شرق شهرستان پنجکنت و در مرکز روستای پنجرود قرار دارد.
مقبره رودکی هشت ضلعی است و گنبدی فیروزه ای بر بالای آن قرار دارد که توسط چند کاشی کار نیشابوری مرمت شده است.
مزار رودکی را صدرالدین عینی، بنیانگذار ادبیات معاصر تاجیکستان در نیمه دوم قرن بیستم بر اساس نشانه های تذکره و دانش تاریخی شناسایی کرد. با کشف این مقبره در روستای پنجرود از توابع پنجکنت در 170 کیلومتری شمال شهر دوشنبه، آرامگاهی بر فراز قبر وی ساخته شد.
مجسمه کوروش کبیر و منشور حقوق بشر در دوشنبه
این دو مجسمه در پارک کوروش کبیر و در کنار تئاتر اپرا و باله شهر دوشنبه قرار دارند. این پارک در تابستان 2019 افتتاح شد و 5 هکتار وسعت دارد.
در تاریخ 25 مهر 1392 مجسمه استوانه ای اعلامیه حقوق بشر “کوروش کبیر” و در 22 دسامبر 2023 از مجسمه اختصاصی وی در این پارک رونمایی شد.
کوروش بنیانگذار امپراتوری هخامنشی بود که بین سالهای ۵۲۹ تا ۵۵۹ پیش از میلاد بر مناطق وسیعی از آسیا حکومت میکرد.
تاجیکستان تنها کشور آسیای مرکزی با اقلیت مذهبی شیعه اسماعیلی است
پیروان این فرقه از شیعیان عمدتاً در ولایت مختار کوهستان بدخشان تاجیکستان زندگی می کنند و چهار درصد از جمعیت 10 میلیونی این کشور را تشکیل می دهند.
شاه کریم الحسینی چهل و نهمین امام پیروان فرقه اسماعیلیه است.
بیش از 20 میلیون نفر در سراسر جهان از شیعیان اسماعیلیه پیروی می کنند که در تاجیکستان، هند، پاکستان، افغانستان، تانزانیا، کنیا، کشورهای خلیج فارس، لبنان، سوریه، الجزایر، آمریکا، کانادا، بریتانیای کبیر و فرانسه زندگی می کنند.
جامعه اسماعیلیان ولایت بدخشان تاجیکستان یکی از بزرگترین جوامع اسماعیلی در جهان محسوب می شود.
در تاجیکستان افراد زیر 18 سال اجازه رفتن به مسجد را ندارند
طبق قانون “آزادی وجدان و اتحادیه های مذهبی” و “مسئولیت والدین در تربیت فرزندان” افراد زیر 18 سال مجاز به رفتن به مسجد در تاجیکستان نیستند. در تبصره های ماده 8 قانون مسئولیت والدین آمده است: «حضور فرزندان (زیر 18 سال) در مراسم مذهبی ممنوع است. این ممنوعیت شامل کودکانی که در مدارس رسمی مذهبی تحصیل می کنند نمی شود.
همچنین طبق قانون، زنان در تاجیکستان حق رفتن به مساجد و قبرستان ها را ندارند.
دعوت از بیش از 150 نفر در جشن عروسی ممنوع است
در تاجیکستان بر اساس قانون مصوب 2007 دعوت از بیش از 150 نفر در مجالس عروسی ممنوع است.
هدف از تصویب این قانون حفظ ارزش های اصیل فرهنگ ملی، جلوگیری از خرافات و تعصبات، ارتقای سطح معنوی و اجتماعی و اقتصادی مردم تاجیکستان عنوان شد.
تاجیکستان شش قهرمان ملی دارد
صدرالدین عینی (1878-1954)، نویسنده تاجیک، بنیانگذار ادبیات معاصر تاجیکستان و اولین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان.
باباجان غفوروف (1909-1977)، دانشمند و نویسنده کتاب «تاجیکان»
امامعلی رحمان، سیاستمدار، رئیس جمهور تاجیکستان
میرزا تورسون زاده (1911-1977)، شاعر، رئیس وقت اتحادیه نویسندگان تاجیکستان.
نصرت الله مکسوم (1881-1938)، خدمتگزار دولت و حزب
شیرین شاه تیمور (1899-1937)، خدمتگزار دولت و حزب
منبع: بی بی سی
