قطر خورشید تقریباً صد برابر زمین است؛ پس چرا «ستاره کوتوله» نامیده میشود؟
زومیت: خورشید، درخشان ترین ستاره منظومه شمسی، با قطری نزدیک به ۱.۴ میلیون کیلومتر، بزرگترین جرم همسایگی ما است. آنقدر بزرگ که قطر آن بیش از صد برابر زمین ماست. با این حال، در کمال ناباوری، ستاره شناسان اغلب از ستاره ما به عنوان “کوتوله” یاد می کنند. اما آیا واقعا خورشید یک ستاره کوتوله با این ابعاد خیره کننده است؟
خورشید از نظر علمی و تخصصی در رده ستارگان «دنباله اصلی نوع G» قرار می گیرد و به طور دقیق تر به ستاره G2V معروف است. تونی وانگ، استاد نجوم در دانشگاه ایلینوی در Urbana-Champaign، به LiveScience توضیح می دهد که حرف V در نامگذاری تخصصی دقیقاً نشان دهنده وضعیت کوتوله ستاره است.
اصطلاح “ستاره کوتوله” زمانی وارد ادبیات علمی شد که ستاره شناس دانمارکی ایژنار هرتزپرونگ متوجه تفاوت های عجیب و غریب بین ستاره های قرمز شد. او دریافت که این ستارگان یا بسیار درخشان تر از خورشید هستند یا بسیار کم نورتر. مایکل ریچموند، استاد فیزیک و نجوم در موسسه فناوری روچستر، میگوید هرتسسپرونگ ستارگان درخشانتر را غولها و کمنورترها را کوتوله نامید.
از آنجایی که خورشید از نظر اندازه و درخشندگی بیشتر به ستاره های کوچک و کم نور معروف به کوتوله های قرمز شباهت دارد تا ستارگان غول پیکر، به همراه همتایان خود به عنوان کوتوله طبقه بندی شد.
در دنیای نجوم، حرف G نماد رنگ زرد است. لوکاس گولیانو، ستاره شناس مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان، می گوید این کد به ستارگانی با دمای بین ۵۱۲۵ تا ۵۷۲۵ درجه سانتیگراد اشاره دارد. تونی وانگ همچنین اشاره می کند که پسوند ۲ در کد G2 نشان می دهد که خورشید کمی داغتر از یک ستاره معمولی نوع G است. او توضیح می دهد: «این ستارگان از G0 تا G9 به ترتیب کاهش دما رتبه بندی می شوند. گولیانو می افزاید که دمای سطح خورشید به حدود ۵۵۲۵ درجه سانتیگراد می رسد.
البته زرد نامیدن خورشید در واقع یک اشتباه رایج است. گولیانو معتقد است که بیشتر نور مرئی خورشید در طول موج های سبز است، اما تونی وانگ می گوید که چون خورشید تمام رنگ های طیف مرئی را ساطع می کند، رنگ واقعی نور خورشید سفید خالص است.
اگر تعجب می کنید که چرا خورشید را روی زمین زرد می بینیم، باید بدانید که مربوط به جو سیاره ما است. با توجه به مرکز خورشیدی دانشگاه استنفورد، مولکول های جوی رنگ های مختلف نور سفید خورشید را به روشی متفاوت پراکنده می کنند. مانند همان فرآیندی که باعث می شود آسمان را آبی ببینیم.
به گفته گولیانو، ستارگان نوع G نیز با کاهش اندازه از G0 به G9 طبقه بندی می شوند. وانگ توضیح می دهد که جرم این دسته از ستارگان از حدود ۹۰ درصد تا ۱۱۰ درصد جرم خورشید متغیر است. خورشید در واقع یک ستاره “دنباله اصلی” است. کلاسی که بیشتر ستارگان جهان را شامل می شود. در قلب این ستارگان، واکنش های هسته ای به طور مداوم هیدروژن را به هلیوم تبدیل می کند و مقدار زیادی انرژی آزاد می کند. در این گروه جرم ستاره رنگ آن را تعیین می کند.
کارلز بادنز، استاد فیزیک و نجوم در دانشگاه پیتسبورگ، می گوید: خورشید زرد است، اما ستارگان دنباله اصلی با جرم کمتر به رنگ نارنجی یا قرمز به نظر می رسند و برعکس، ستارگان پرجرم این گروه آبی هستند.
خورشید با گذشت زمان به آرامی در حال تغییر است. وانگ میگوید این ستاره از زمان اولین حضورش در رشتههای بزرگ حدود ۱۰ درصد رشد کرده است و به رشد خود ادامه خواهد داد. با این حال، خورشید تا زمانی که به آخرین مرحله زندگی خود برسد، کوتوله باقی می ماند.
در حدود ۵ میلیارد سال، با تمام شدن سوخت هیدروژن، خورشید شروع به باد شدن می کند، به یک غول سرخ تبدیل می شود و به عصر کوتوله خود پایان می دهد. بادنز در توصیف این آینده هولناک می گوید: “سپس خورشید مدار زهره و احتمالاً زمین را می گیرد، دمای سطح آن کاهش می یابد و رنگ آن قرمز می شود.”
