محققان دانشگاه کالج لندن: فولاد کرومیوم اولینبار در ایران باستان تولید شد
تحقیقات محققان دانشگاه کالج لندن نشان می دهد که تولید فولاد کرومیومی نزدیک به آنچه امروزه به عنوان فولاد ابزار می شناسیم، برای اولین بار در ایران در حدود قرن یازدهم انجام شد. این یافته تاریخچه فولاد کروم را نزدیک به یک هزار سال پیش می برد و جایگاه ایران را در تاریخ فناوری فلزات برجسته تر می کند.
به گزارش ساینس دیلی، این پژوهش که در مجله علوم باستان شناسی منتشر شده است، بر اساس ترکیب نسخه های خطی فارسی قرون وسطی و کاوش های باستان شناسی در محوطه چاهک در جنوب ایران انجام شده است. محققان با تجزیه و تحلیل این منابع نشان دادند که صنعتگران ایرانی چاهک در کوره های بوته ای فولاد کروم تولید می کردند.
فولاد کروم برای اولین بار در جنوب ایران ساخته شد
فولاد کروم به عنوان نوآوری قرن بیستم تا به امروز شناخته می شد و بسیاری از کارشناسان علم مواد، مورخان و باستان شناسان آن را محصول عصر صنعتی می دانستند. پژوهش مذکور این دیدگاه را به شدت به چالش می کشد و نشان می دهد که ریشه های این فناوری حداقل به قرن یازدهم میلادی و ایران می رسد.
راحیل علیپور، محقق باستان شناسی دانشگاه کالج لندن و نویسنده این مقاله می گوید: تحقیقات ما اولین شواهدی را مبنی بر افزودن عمدی یک ماده معدنی حاوی کروم به فرآیند تولید فولاد ارائه می دهد، ما معتقدیم که این فناوری یک پدیده ایرانی بوده است. وی توضیح داد که این کشف هم تاریخ تولید فولاد کروم را تغییر می دهد و هم ابزاری شیمیایی برای شناسایی منشاء مصنوعات فولادی بوش در موزه ها فراهم می کند.
چاهک در چندین نسخه خطی تاریخی از قرن دوازدهم تا نوزدهم میلادی به عنوان مرکز معروف تولید فولاد معرفی شده است. این منطقه تنها سایت شناخته شده در مرزهای کنونی ایران محسوب می شود که شواهد روشنی از تولید فولاد بوته ای دارد. اما به دلیل وجود روستاهای فراوان با نام چاهک در ایران، محل دقیق این صنعت نامشخص باقی ماند.
نسخه خطی «الجماهر فی معرفه الجواهر» نوشته «ابوریحان بیرونی» در قرن دهم تا یازدهم میلادی، نقش اساسی در این پژوهش داشت. این متن تنها دستور پخت شناخته شده برای ساخت فولاد بوته ای را ثبت کرده و به یک ماده ناشناخته اشاره می کند.
محققان با تجزیه و تحلیل متن ابوریحان بیرونی نشان دادند که این ماده ناشناخته همان کرومیت معدنی است که در دستور تهیه فولاد بوش کروم استفاده شده است. این تفسیر پلی بین توصیفات متنی و شواهد آزمایشگاهی ایجاد کرد و امکان بازسازی روند تاریخی تولید فولاد کروم را فراهم کرد.
«تیلو رهرن» استاد باستان شناسی دانشگاه کالج لندن و یکی از نویسندگان این پژوهش توضیح داد: در نسخه خطی فارسی قرن سیزدهم که توسط دکتر علیپور ترجمه شده بود، فولاد چاهک به دلیل حکاکی ظریف و زیبا معروف بود، اما شمشیرهای آن شکننده توصیف شده و به همین دلیل ارزش بازار خود را از دست دادند. وی افزود: امروز چاهک روستایی کوچک متکی به کشاورزی است که قبل از تشخیص اهمیت باستان شناسی آن فقط به خاطر زمین های کشاورزی اش شناخته می شد.
نتایج این تحقیق نشان می دهد که چاه های سنتی متفاوت از روش های شناخته شده آسیای مرکزی در ازبکستان و ترکمنستان شکل گرفته اند. صنعتگران این منطقه فولاد بوش کم کروم را با حدود یک درصد وزنی کروم تولید می کردند و بدین ترتیب سنت مستقل ایرانی در تولید فولاد کرومی ایجاد کردند.
منبع: دیجیاتو
