منطقه آزاد انزلی؛ فرصتی برای جهش لجستیکی و اقتصادی گیلان

توسعه منطقه آزاد انزلی و بندر کاسپین را نباید صرفاً یک پروژه سازمانی دانست. این طرح در صورت تداوم حمایت های ملی و استانی می تواند به یکی از محرک های اصلی اقتصاد گیلان تبدیل شود.

افق میهن گزارش اخیر مصطفی طاعتی مقدم رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی به مناسبت هفته دولت نشان از ورود این منطقه به مرحله جدیدی از توسعه اقتصادی خود دارد. مرحله ای که بندر کاسپین، شبکه ریلی، کریدورهای بین المللی، توسعه صنعتی و افزایش سرمایه گذاری در کنار هم قرار گرفته اند تا ظرفیت های گیلان را به فرصت های واقعی اقتصادی تبدیل کنند.

همجواری با دریای خزر و دسترسی به بازار کشورهای شمالی، قرار گرفتن در مسیر کریدورهای بین المللی و اتصال تدریجی به شبکه ریلی کشور، ظرفیتی است که شاید تعداد کمی از استان های کشور به طور همزمان از آن برخوردار باشند و در این میان، بندر خزر می تواند مهمترین حلقه این زنجیره باشد.

اتصال ریلی بندر کاسپین بی شک یکی از مهم ترین رویدادهای زیرساختی سال های اخیر گیلان است. این ارتباط می تواند زمینه ساز تغییر مدل حمل و نقل، کاهش هزینه ها، افزایش سرعت جابجایی کالا و تقویت نقش گیلان در تجارت منطقه ای باشد.

امروز که مسیرهای ریلی چین، آسیای مرکزی و کریدور شرق به غرب مطرح می شود و همزمان برنامه توسعه خطوط ریلی داخلی بندر خزر و اتصال مخازن به شبکه ریلی مطرح می شود، در واقع تکه های مختلف یک پازل بزرگ در کنار هم قرار می گیرد.

این معما چیزی نیست جز تبدیل گیلان به یکی از نقاط مهم لجستیکی ایران در حاشیه دریای خزر.

افزایش 25 درصدی عملکرد بندر کاسپین در 5 ماهه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته، نشانه امیدوارکننده ای از همین روند است. ورود 350 هزار تن کالاهای اساسی در این مدت و فعال شدن مسیرهای جدید صادراتی نشان می دهد که ظرفیت بندر نه تنها یک امکان بالقوه است و در حال تبدیل شدن به یک فعالیت اقتصادی واقعی است. البته هنوز راه زیادی در پیش است، اما مهم این است که حرکت آغاز شده است.

ظرفیت طراحی شده 11 میلیون تنی بندر کاسپین نیز چشم انداز بلندمدتی را برای گیلان فراهم می کند. آغاز عملیات اجرایی چهار پست اسکله جدید و برنامه توسعه خطوط ریلی می تواند ظرفیت عملیاتی بندر را به میزان قابل توجهی افزایش دهد و فرصت بیشتری را برای حضور سرمایه گذاران، تجار و صاحبان کالا فراهم کند.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که آن را در کنار کریدور شمال به جنوب قرار دهیم.

اتصال بنادر شمال به شبکه ریلی کشور و ادامه این مسیر به سمت جنوب و چابهار، می تواند فرصتی تاریخی برای ایران و به ویژه گیلان ایجاد کند. در چنین شرایطی، بندر خزر می تواند نقش رابط میان بازارهای اوراسیا و آب های آزاد را ایفا کند. نقشی که در صورت تکمیل زیرساخت ها و تثبیت جریان کالا، آثار آن به منطقه آزاد انزلی محدود نمی شود و می تواند اقتصاد استان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

در کنار بخش لجستیک، رویداد مهم دیگر حرکت به سمت توسعه صنعتی در محدوده جدید منطقه آزاد انزلی است.

سرمایه گذاری بیش از 12 همت در شهرک صنعتی خمرها و فعال شدن ظرفیت شهرک های صنعتی صومعه سرا و سفیدرود نشان می دهد که توسعه منطقه آزاد به بندر محدود نمی شود و تلاش می شود زنجیره بندر، صنعت، تولید و صادرات در کنار هم شکل بگیرد. این رویکرد در بلندمدت می تواند یکی از مهم ترین مزیت های اقتصادی گیلان در سال های آینده باشد.

اگر تولیدکنندگان بتوانند از مزیت های منطقه آزاد، زیرساخت های لجستیکی و دسترسی به بازارهای خارجی استفاده کنند، صنایع استان می توانند از محصولات سنتی و کم ارزش به سمت محصولات رقابتی و صادرات محور حرکت کنند.

افزودن مناطق جدید نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. ورود شهرک‌های صنعتی و مناطق جدید به منطقه آزاد در صورتی که با توسعه زیرساخت‌ها، تسهیل سرمایه‌گذاری و حمایت از تولیدکنندگان همراه باشد، می‌تواند ظرفیت‌های جدیدی را برای توسعه صنعتی گیلان ایجاد کند.

از این منظر، تفاهم سازمان منطقه آزاد انزلی با اداره کل صنعت، معدن و تجارت و شرکت شهرک های صنعتی استان برای راهنمایی صاحبان صنایع برای استفاده از ظرفیت های منطقه آزاد گامی قابل توجه است. زیرا زمانی توسعه اقتصادی موفقیت آمیز خواهد بود که مزیت های قانونی و زیرساختی به صورت عملی در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد.

افزایش چشمگیر پلاک خودروها در منطقه آزاد انزلی نشانه دیگری از افزایش حجم فعالیت های اقتصادی در این منطقه است. ثبت نام بیش از 14 هزار خودرو در یک سال در کنار ترخیص 2500 خودرو در مرداد ماه نشان می دهد که حجم خدمات و فعالیت های مرتبط با این حوزه افزایش چشمگیری داشته است.

طبیعی است که افزایش چنین حجمی از فعالیت مستلزم هماهنگی بیشتر نهادهای مختلف اعم از گمرک، استاندارد، محیط زیست و پلیس است و مدیریت این حجم از خدمات بخشی از روند توسعه منطقه محسوب می شود.

با این حال، شاید مهمترین نکته در مجموعه این تحولات، همزمانی چندین روند مثبت باشد. توسعه بندر، توسعه ریلی، افزایش ترانزیت، ورود کالاهای اساسی، ایجاد مسیرهای صادراتی، توسعه شهرک‌های صنعتی، افزایش سرمایه‌گذاری و گسترش منطقه آزاد.

با کنار هم قرار گرفتن این رویدادها، تصویر امیدوارکننده ای از آینده اقتصادی گیلان شکل می گیرد.

البته توسعه پایدار مستلزم ادامه این روند است. باید زیرساخت ها تکمیل شود، سرمایه گذاری ها به تولید واقعی تبدیل شود، جریان کالا در مسیرهای ترانزیتی تثبیت شود و سهم صادرات و ارزش افزوده در اقتصاد منطقه افزایش یابد.

اما آنچه امروز حائز اهمیت است این است که بخش مهمی از زیرساخت های لازم در حال شکل گیری است و قطار توسعه منطقه آزاد انزلی روی ریل افتاده است و اکنون باید از این فرصت به بهترین نحو استفاده شود.

گیلان می تواند از یک استان مصرفی صرف در شمال کشور به استانی موثر در زنجیره تجاری، ترانزیت، لجستیکی و تولید صادرات محور تبدیل شود و بندر کاسپین می تواند یکی از مهم ترین موتورهای این تحول باشد.

به همین دلیل توسعه منطقه آزاد انزلی و بندر کاسپین را نباید صرفاً یک پروژه سازمانی دانست. این طرح در صورت تداوم حمایت های ملی و استانی می تواند به یکی از محرک های اصلی اقتصاد گیلان تبدیل شود.