وقتی آب کافی نبود، انسان‌های اولیه وجود سنگ را نیز ملاک افق میهن سکونتگاه می‌دانستند

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

زومیت: انسان‌های ماقبل تاریخ حتی در نزدیکی دریاچه‌های پرآب و مناطق سرسبز زندگی نمی‌کردند، مگر اینکه سنگ مناسب برای ساخت ابزار در دسترس داشته باشند.

امروزه دسترسی به آب شیرین یکی از مهم ترین عوامل در افق میهن محل زندگی است، اما به نظر می رسد که انسان های اولیه اولویت دیگری داشته اند. یک تحقیق جدید نشان می دهد که ساکنان ماقبل تاریخ شبه جزیره عربستان لزوماً در نزدیکی دریاچه های پرآب و مناطق سبز زندگی نمی کردند. زیرا برای ساختن ابزار لازم زندگی به منابع سنگی مناسب نیاز داشتند.

به گزارش نیوساینتیست، محققان پس از یک سفر ۱۵۰۰ کیلومتری در صحرای رباب الخالی و بررسی داده های باستان شناسی دریافتند که دسترسی به سنگ مناسب برای ساخت ابزار به همراه آب شیرین یکی از عوامل تعیین کننده برای اسکان انسان های اولیه بوده است.

صحرای روبال خالی در جنوب شبه جزیره عربستان با مساحتی در حدود ۶۵۰۰۰۰ کیلومتر مربع بزرگترین منطقه تپه های ماسه ای پیوسته در جهان است. این منطقه امروزه تقریباً کاملاً خشک است، اما همیشه اینطور نبوده است.

شواهد زمین‌شناسی نشان می‌دهد که در دوره‌های گذشته، افزایش بارندگی‌های موسمی باعث تشکیل دریاچه‌های آب شیرین و واحه‌های سبز در بخش‌هایی از این کویر شده است. دانشمندان این دوره های مرطوب را بخشی از تاریخ «عربستان سبز» می دانند.

برای مدت طولانی، محققان تصور می کردند که این شرایط مساعد راه را برای مهاجرت انسان های اولیه از آفریقا به شبه جزیره عربستان هموار می کند. کشف ابزار سنگی در نزدیکی برخی دریاچه های باستانی نیز این فرضیه را تایید می کند. این در حالی است که بیشتر آثار سکونت انسان در حومه رباب الخالی به دست آمده است و مشخص نیست که چرا قسمت های داخلی کویر با وجود داشتن دریاچه های آب شیرین در گذشته، نشانه های زیادی از حضور انسان در آن دیده نمی شود.

پیش از این مشخص نبود که چرا قسمت های داخلی کویر رباب الخالی با وجود داشتن دریاچه های آب شیرین در گذشته، نشانه های زیادی از حضور انسان در آن دیده نمی شود.

در سال ۲۰۲۳، گروهی از محققان به رهبری رودولف دلمور از دانشگاه وین سفری ۳۵ روزه را به فضای خالی آغاز کردند. آنها ۱۲۵ مکان را برای یافتن آثاری از دریاچه هایی که بین ۱۲۲۰۰۰ تا ۶۷۰۰۰ سال پیش وجود داشته اند بررسی کردند.

محققان شواهدی از دریاچه های قدیمی در ۵۵ مکان پیدا کردند. از جمله پوسته حلزون ها و صدف های آب شیرین، بقایای تخم شترمرغ و بقایای حیواناتی که در بستر گلی دریاچه ها زندگی می کردند. این یافته ها نشان داد که قسمت هایی از بیابان زمانی محیط مناسبی برای زندگی حیوانات بوده است. با این حال، هیچ ابزار سنگی یا شواهد دیگری از سکونت انسان های ماقبل تاریخ در اطراف هیچ یک از ۵۵ دریاچه یافت نشد.

دلمور می گوید که محققان حتی پوسته های بسیار کوچک حلزون را شناسایی کردند. بنابراین اگر ابزار سنگی روی سطح وجود داشت، احتمالاً آنها را نیز پیدا می کردند.

برای یافتن پاسخ، محققان با استفاده از مدل‌های کامپیوتری، مکان منابع آب باستانی و ذخایر سنگی در شبه جزیره عربستان را بررسی کردند. آنها سپس نتایج را با مکان صدها مکان باستانی شناخته شده مقایسه کردند.

بررسی ها نشان داد که ۵۷ درصد از زمین های شبه جزیره عربستان که به منابع آبی دسترسی داشتند، سنگ مناسبی برای ساخت ابزار ندارند. در مقابل، آثار سکونت انسان اولیه بیشتر در مناطقی یافت شد که هم آب و هم سنگ مناسب در دسترس بود.

جفری رز، محقق دانشگاه آلگاروه پرتغال، توضیح می دهد که ساخت ابزارهای سنگی در دوران ماقبل تاریخ به مواد خام زیادی نیاز داشت. برای ساختن سرنیزه سنگی، انسان ممکن است مقدار زیادی سنگ را خرد کرده و بیشتر آن را دور بیندازد. به همین دلیل، زندگی طولانی مدت در مناطقی که سنگ هایی مانند سنگ چخماق، چرت و کوارتز نداشتند دشوار بود.

دریاچه‌های رباب الخالی عمدتاً از آب‌های زیرزمینی تغذیه می‌شدند و برخلاف رودخانه‌ها، سنگ‌های مناسب برای ابزارسازی را از سایر مناطق اطراف خود حمل نمی‌کردند. انسان‌های اولیه می‌توانستند ابزارهای خود را با خود ببرند، اما این احتمالاً فقط امکان حضور کوتاه‌مدت گروه‌های کوچک را فراهم می‌کرد.

ساخت ابزار سنگی در دوران ماقبل تاریخ به مواد اولیه زیادی نیاز داشت

یافته های جدید نشان می دهد که شرایط آب و هوایی تنها عامل تعیین کننده مسیر مهاجرت و اسکان انسان های اولیه نبوده است. ویژگی های زمین شناسی و دسترسی به مواد خام برای ساخت ابزار نیز احتمالاً از اهمیت بالایی برخوردار بوده است.

مانوئل ویل، محقق دانشگاه توبینگن آلمان، می گوید که شگفت انگیزترین بخش این مطالعه عدم وجود ابزار سنگی در مناطقی است که از نظر دسترسی به آب شیرین و شرایط محیطی برای زندگی مناسب به نظر می رسید. به گفته وی، این یافته ها نشان می دهد که انسان های اولیه در افق میهن محل زندگی خود سخت گیرتر از آن چیزی بوده اند که تصور می کنیم.

البته نبود بقایای باستان شناسی به تنهایی ثابت نمی کند که هیچ انسانی تا کنون از این دریاچه ها بازدید نکرده است. با این حال، نتایج تحقیقات نشان می دهد که برای انسان عصر حجر، داشتن آب کافی بدون دسترسی به سنگ مناسب برای ساخت ابزار، لزوما به معنای یافتن مکان مناسب برای زندگی نبوده است.