پَتی؛ ویلایی متفاوت در صومعه سرا

افق میهن پروژه پتی در Some Sera نمونه ای از معماری معاصر ایران است که بر اساس سادگی، شفافیت و استفاده هوشمندانه از امکانات موجود، تعریف متفاوتی از ویلای مسکونی ارائه می دهد. این پروژه که توسط آتلیه دزران ایگر و با همکاری میدان آفیس طراحی شده است، به جای تکیه بر تزئینات و پیچیدگی های رایج، بر کیفیت فضا، ارتباط درون و بیرون و نمایش صادقانه مصالح و عناصر ساختمانی تمرکز دارد. پتی با زیربنای ۱۰۲ متر مربع در زمینی به مساحت ۴۵۷ متر مربع در آرامستان استان گیلان ساخته شد و در بیست و پنجمین دوره جایزه معمار ۱۴۰۴ مقام دوم گروه مسکونی تک واحدی را کسب کرد.

از یک سازه نیمه کاره گرفته تا ایده ای متفاوت برای زندگی
زمانی که پروژه به طراحان پیشنهاد شد، بخشی از ساختار اولیه ساختمان شامل هشت ستون و تیر بتنی در سطح اول اجرا شده بود. درخواست اولیه طراحی ویلایی در حدود ۱۰۰ متر مربع بود که کیفیت بالاتری نسبت به نمونه های مشابه در ساخت و سازهای معمولی داشته باشد. با این حال، وضعیت سازه و قرار گرفتن آن بر روی زمین چالش هایی را برای طراحان ایجاد کرد.

یکی از مسائل اصلی محدودیت عرض راه های ارتباطی اطراف ساختمان بود. مسیرهایی که قرار بود قسمت شمالی و جنوبی سایت را به هم متصل کنند. تیم طراحی به جای اینکه فقط به دنبال راه حلی برای پوشش ساختار موجود باشد، از زاویه دیگری به مشکل نگاه کرد: اگر عملکردهای سرویس در یک حجم فشرده و مرکزی جمع شوند، چه فضایی برای برقراری ارتباط با محیط اطراف ایجاد می شود؟

این سوال مبنای شکل گیری ایده اصلی پتی شد. طراحان تصمیم گرفتند قطعاتی مانند آشپزخانه، حمام و فضاهای نگهداری لباس را در یک هسته مرکزی قرار دهند تا فضاهای اصلی خانه از جهات مختلف با محیط بیرون ارتباط برقرار کنند. نتیجه ویلایی است که به جای تقسیم شدن به تعداد زیادی اتاق بسته، حول یک هسته خدماتی سازماندهی شده و از شفافیت فضایی بیشتری برخوردار است.

patty خانه ای با حداقل پوشش و حداکثر ارتباط با محیط
نام پروژه از کلمه “Patti” گرفته شده است. کلمه ای که در فرهنگ لغت دارای معانی خالی، ساده، عریان و آشکار است. این معنا به خوبی با رویکرد معماران در طراحی ساختمان مرتبط است.

از نظر طراحان، پتی شدن به معنای کنار گذاشتن پوشش های غیر ضروری و آشکار ساختن ماهیت واقعی اجزای ساختمان است. این ویلا نیز مانند فضایی که تنها قسمت های ضروری آن پوشیده شده و بقیه سطوح قابلیت دیده شدن و ارتباط با محیط را دارند، بی دلیل سعی می کند از پوشش فضاها و عناصر خود فاصله بگیرد.

البته این برهنگی به معنای نادیده گرفتن حریم خصوصی یا آسایش ساکنین نیست. قسمت هایی که نیاز به حریم خصوصی دارند با استفاده از پرده ها و عناصر مناسب پوشانده می شوند. در مقابل، فضاهای عمومی بیشتری تا حد امکان باز و شفاف باقی می مانند. به این ترتیب به جای اینکه همیشه با دیوارهای سفت و سخت مشخص شود، مرز بین داخل و خارج با توجه به نیازهای زندگی روزمره تغییر می کند.

این رویکرد در نحوه برخورد با سازه، مصالح، جزئیات اجرایی و حتی مبلمان ادامه یافته است. در پتی، سادگی فقط یک ویژگی ظاهری نیست، بلکه به فرآیند اصلی تصمیم گیری در مراحل مختلف طراحی و ساخت تبدیل شده است.

سه حوزه اصلی؛ خدمات، زندگی و اوقات فراغت
سازماندهی فضایی پروژه بر سه حوزه اصلی استوار است: بخش خدمات، فضای زندگی و فضای تفریحی. این تقسیم بندی هم در پلان و هم در برش ساختمان دنبال می شود و کمک می کند تا عملکردهای مختلف با وضوح بیشتری مشخص شود.

بخش خدمات؛ هسته چوبی در مرکز خانه
آشپزخانه، حمام و فضاهای خصوصی برای نگهداری لباس ها به شکل یک حجم مرکزی پوشیده شده با چوب گردآوری شده است. این هسته، علاوه بر سازماندهی عملکردهای خدماتی، به عنصر اصلی سازمان دهنده فضای داخلی تبدیل شده است.

قرار دادن این بخش در مرکز ساختمان باعث می شود فضاهای اطراف آزادی بیشتری در نحوه برقراری ارتباط با محیط داشته باشند. در عین حال، هسته مرکزی نقش های متفاوتی را به طرق مختلف ایفا می کند و به فضای بسته برای استقرار خدمات محدود نمی شود.

یکی از ایده های جالب پروژه استفاده از سقف این حجم به عنوان سطح قابل استفاده است. به این ترتیب سطح بالای هسته خدماتی نیز جزئی از تجربه فضایی خانه می شود و امکان استراحت و قرار گرفتن در ارتفاع متفاوت را فراهم می کند.

فضای زندگی؛ پیوند درون و بیرون
نشیمن، غذاخوری و اتاق خواب ها در اطراف هسته مرکزی واقع شده اند. در این بخش ارتباط دو طرفه بین محیط داخلی و خارجی بسیار مهم است. پنجره ها و بازشوهای شیشه ای به نور طبیعی اجازه ورود به خانه را می دهند و فضاهای نشیمن با مناظر و محیط اطراف ارتباط برقرار می کنند.

در این سازمان فضای داخلی به مجموعه ای از اتاق ها کاملا مجزا از یکدیگر تبدیل نمی شود، بلکه قسمت های مختلف آن نسبت به یکدیگر و با محیط اطراف تعریف می شود. نتیجه فضایی است که با وجود زیرساخت های محدود، ظرفیت بیشتری برای تجربه های متنوع زندگی روزمره دارد.

فضای تفریحی؛ افزایش عمر به فضای باز
عرصه سوم به فعالیت هایی اختصاص دارد که در ارتباط مستقیم با فضای باز انجام می شود. سکوی توسعه یافته، استخر، محوطه تماشای فیلم و فضاهای تفریحی در این بخش قرار دارند و فضای نشیمن را از داخل ساختمان به محوطه بیرونی گسترش می دهند.

در اینجا، فضای باز فقط یک منطقه اطراف ساختمان نیست. بلکه جزئی از برنامه عملکردی پروژه محسوب می شود. گسترش کف و سقف و ایجاد فضاهای نیمه باز امکان استفاده از محیط بیرون را افزایش می دهد و مرز بین فضای مسکونی و فضای تفریحی را انعطاف پذیرتر می کند.

سقفی دولایه و سکویی که فراتر از مرزهای ساختمان است
یکی از تصمیمات مهم در طراحی پتی، گسترش کف و سقف فراتر از مرز اصلی ساختمان است. معماران با ادامه دال بتنی موجود، سکوی وسیع تری را ایجاد کرده اند که به فضاهای داخلی محدود نمی شود و نسبت به محوطه اطراف گسترش می یابد.

در قسمت فوقانی سقف ساده و حفاظ گونه روی تیرهای موجود شکل گرفته است. این سقف با استفاده از عناصر چوبی و پوشش فلزی، ضمن هماهنگی با ساخت و سازهای آشنای منطقه، نقش مهمی در ایجاد سایه و محافظت از فضاها در برابر باران و تابش مستقیم آفتاب دارد.

سقف پروژه دو لایه طراحی شده است; راهکاری که ارتباط مستقیمی با شرایط اقلیمی گیلان و لزوم حفظ فضای داخلی در برابر باران دارد. گسترش پوسته بیرونی، علاوه بر ایجاد فضای پوشیده بیشتر، به هدایت آب باران به نوار سبز مجاور مسیرهای جانبی کمک می کند.

علاوه بر این ترتیبات، قرار دادن فضای نشیمن در ارتفاع بالاتر از سطح زمین نیز مهم است. کف ساختمان به دلیل ضخامت پی از زمین جدا شده است. تصمیمی که در کنار سایر جزئیات، به سازگاری بیشتر فضای داخلی با شرایط محیطی کمک می کند.

شیشه، پرده های سفید و تنظیمات حریم خصوصی
پنجره های شیشه ای یکی از عناصر تعیین کننده در شکل گیری شخصیت معماری پاتی است. این پنجره ها ضمن حفظ ارتباط بصری با محیط، اجازه ورود نور طبیعی را می دهند و به باز شدن فضای داخلی کمک می کنند.

اما شفافیت در این پروژه به معنای حذف کامل مرزهای فضایی نیست. پرده های سفید به ساکنین این امکان را می دهد که میزان دید و حریم خصوصی را با توجه به موقعیت و نیاز خود تنظیم کنند. در نتیجه فضای خانه می تواند در زمان های مختلف از حالت باز و پیوسته به محیطی خصوصی تر تغییر کند.

بازشوهای دو پنجره نیز در بهبود شرایط محیطی نقش دارند. امکان باز شدن پنجره ها باعث تهویه طبیعی فضا می شود و در عین حال طراحی سقف و لایه های محافظ به برقراری ارتباط با هوای آزاد بدون تماس مستقیم با باران کمک می کند.

به طور کلی، مجموعه این تصمیمات سعی می کند شفافیت، راحتی حرارتی، تهویه طبیعی و حریم خصوصی را متعادل کند. تعادلی که در ویلایی واقع در آب و هوای مرطوب گیلان اهمیت خاصی دارد.

مواد آشنا و نمایش صادقانه جزئیات
پتی در انتخاب متریال و نحوه اجرای جزئیات از رویکردی ساده و بی تکلف پیروی می کند. معماران به جای استفاده گسترده از پوشش های تزئینی سعی کرده اند با عناصر موجود و آشنا در محیط محلی کار کنند. سقف متشکل از تیرهای چوبی و پوشش فلزی، دیوارهای بلوک سیمانی و استفاده از پوشش های چوبی در قسمت های داخلی بخشی از این رویکرد است.

در فضای داخلی، هسته خدمات با پوشاندن بردهای OSB از سایر بخش ها متمایز می شود. کابینت های آشپزخانه و برخی سطوح نیز با همین زبان متریال شکل گرفته اند و در کنار صفحات فلزی و المان های بتنی ترکیبی ساده و کاربردی را ایجاد می کنند.

نکته مهم این است که مواد در این پروژه سعی نمی کنند هویت واقعی خود را در پشت لایه های متعدد پنهان کنند. هر عنصر تا حد امکان با همان طبیعت و کیفیتی که دارد نمایش داده می شود. این رویکرد در جزئیات بازشوها، تاسیسات مکانیکی و الکتریکی، مبلمان و سازه های فلزی نیمه باز منطقه ادامه دارد.

توجه به محیط محلی تنها به انتخاب مصالح محدود نمی شود. همکاری با نیروهای فنی و تکنسین های محلی نیز بخشی از روند پیشبرد پروژه بوده است. رویکردی که ایده طراحی و روش های ساخت را در منطقه به هم پیوند می دهد.

معماری در خدمت کیفیت زندگی است نه نمایش تجمل
آنچه پتی را از بسیاری از ویلاهای معمولی متمایز می کند، تلاش برای افزایش کیفیت زندگی بدون تکیه بر عوارض غیر ضروری است. در این پروژه ارزش معماری بیش از آنکه به دنبال تزئینات گران قیمت یا فرم های نمایشی باشد، در نحوه ساماندهی فضا، کیفیت ارتباط با محیط و استفاده از امکانات موجود شکل گرفته است.

سازه بتنی از پیش اجرا شده محدودیتی بود که می توانست مسیر طراحی را به سمت راه حل های رایج هدایت کند. اما معماران از این موقعیت برای ایجاد فضایی متفاوت با تعریف هسته خدمات مرکزی، گسترش کف و سقف و بازکردن پنجره ها استفاده کردند.

مجموع این تصمیمات باعث شده است که ساختمانی با زیرساخت های نسبتاً محدود دارای مناطق مختلفی برای زندگی، استراحت و بازدید باشد. ارتباط بین فضاهای داخلی و خارجی نیز به گونه ای تعریف شده است که حیاط، تراس و استخر به اجزای مکمل زندگی روزمره تبدیل می شوند.

پتی را می توان تلاشی برای رسیدن به نوعی سادگی آگاهانه دانست. سادگی که نه از حذف ملزومات زندگی، بلکه از کنار گذاشتن عناصر غیر ضروری و تمرکز بر کیفیت فضا به دست می آید. این پروژه نشان می دهد که گاهی یک مداخله محدود اما دقیق می تواند ظرفیت های پنهان یک سازه موجود را آشکار کند و کیفیت جدیدی به آن ببخشد.

مشخصات پروژه پتی
نام پروژه: پتی

مکان: ایران، استان گیلان، صومعه سرا، روستای کلنگستان

کاربری: ویلایی مسکونی

زیربنا: ۱۰۲ متر مربع

مساحت زمین: ۴۵۷ متر مربع

جایزه: مقام دوم گروه مسکونی تک واحدی بیست و پنجمین دوره جایزه معمار ۱۴۰۴

دفتر طراحی: استودیو طراحی ایگر، با همکاری دفتر میدان

معماران مسئول: امیرعلی علایی، علی چای چیان و میثم سلطانی

کارفرما: میثم سلطانی

تیم طراحی: ساجد خیراللهی، تینا زارعی و طهورا زارعی

تیم اجرا: میشم سلطانی و طهمورت ظهرابی

نظارت: دفتر میدان

ساختار و جزئیات اجرا: میشم سلطانی، تینا زارعی، ساجد خیراللهی و محمد کریمی

تاسیسات برق: فرزان رحمتی

تاسیسات مکانیکی: رضا نصیری

گرافیک: طراحان آتلیه اگر

عکاس پروژه: سروش مجیدی

منبع: عصر ایران