چرا برخی افراد بعد از دریافت واکسن تب می‌کنند و برخی هیچ چیز حس نمی‌کنند؟

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

زومیت: برخی افراد پس از دریافت واکسن تب، خستگی یا دردهای عضلانی را تجربه می کنند، اما برخی دیگر تقریباً هیچ علامتی ندارند.

ب- خستگی، درد عضلانی، سردرد یا درد در محل تزریق، تجربه ای آشنا برای بسیاری از افراد پس از واکسیناسیون است. اما گروهی دیگر پس از دریافت واکسن مشابه تقریبا هیچ علامتی را احساس نمی کنند و این تفاوت گاهی این سوال را ایجاد می کند که آیا این واکسن همان اثر را در بدن آنها داشته است یا خیر؟

محققان می گویند که پاسخ کوتاه این است که وجود یا عدم وجود عوارض جانبی معیار دقیقی برای میزان موثر بودن یک واکسن نیست. بدن افراد مختلف به یک محرک ایمنی واکنش متفاوتی نشان می دهد و یک فرد ممکن است همان پاسخ محافظتی را بدون احساس تب یا خستگی به عنوان فرد دیگری با چندین روز ناراحتی ایجاد کند.

هدف این واکسن آشنایی سیستم ایمنی با بخشی از یک پاتوژن، پروتئین‌های خاص آن یا دستورالعمل‌های ساخت این مولکول‌ها است تا در صورت مواجهه مجدد با همان عامل، بدن بتواند با سرعت و دقت بیشتری واکنش نشان دهد. واکسن معمولاً بیماری ایجاد نمی کند، اما یک “ورزش کنترل شده” برای سیستم ایمنی بدن فراهم می کند تا سلول های ایمنی عامل خارجی را شناسایی کرده و برای مبارزه با آن آماده شوند.

پس از واکسیناسیون، سلول های ایمنی ذاتی مانند ماکروفاژها و سلول های دندریتیک فعال می شوند و اطلاعات مربوط به عامل خارجی را به سایر قسمت های سیستم ایمنی منتقل می کنند. در مرحله بعد، سلول های ایمنی خاص مانند سلول های B و T فعال می شوند و بدن شروع به تولید آنتی بادی ها و سلول های حافظه ایمنی می کند. سلول هایی که می توانند در مواجهه بعدی واکنش سریع تری ایجاد کنند.

در طی این فرآیند، بدن پیام رسان های شیمیایی مختلفی تولید می کند. مولکول هایی مانند اینترفرون ها و سیتوکین ها به هماهنگ کردن فعالیت سلول های ایمنی و تنظیم التهاب کمک می کنند. افزایش موقت این پیام رسان ها می تواند علائمی مانند تب، خستگی، دردهای عضلانی، سردرد یا احساس بی حسی ایجاد کند.

این واکنش ها معمولاً بخشی از فعالیت طبیعی سیستم ایمنی هستند و نشان می دهند که بدن به محرک واکسن پاسخ می دهد. با این حال، شدت این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و برخی افراد ممکن است به دلیل تفاوت های ژنتیکی، سن، وضعیت ایمنی یا عوامل دیگر، کم و بیش شدید واکنش نشان دهند. از سوی دیگر، نداشتن این علائم به معنای فعال نشدن سیستم ایمنی یا بی اثر بودن واکسن نیست. زیرا پاسخ ایمنی می تواند بدون التهاب قابل توجه تشکیل شود.

سیستم ایمنی انسان ها به یک شکل عمل نمی کند. تفاوت های ژنتیکی، سن، جنسیت، سابقه مواجهه با بیماری ها، وضعیت سلامت عمومی و حتی تجربیات قبلی بدن با واکسن ها می تواند بر شدت واکنش تاثیر بگذارد.

به عنوان مثال، برخی تحقیقات نشان داده اند که افراد جوان و برخی از زنان تمایل به پاسخ های ایمنی قوی تری دارند و ممکن است در نتیجه عوارض جانبی بیشتری مانند تب یا درد عضلانی را تجربه کنند. یک توضیح احتمالی این است که فعالیت سیستم ایمنی می تواند در این گروه ها متفاوت باشد، اگرچه عوامل دقیق هنوز به طور کامل مشخص نشده اند.

این ایده که هرچه عوارض بیشتر باشد، واکسن بهتر عمل کرده است، همیشه درست نیست. برخی از مطالعات رابطه ای بین واکنش های شدیدتر و برخی از شاخص های پاسخ ایمنی پیدا کرده اند، اما این رابطه به اندازه کافی قوی نیست که قدرت ایمنی فرد را از روی میزان عوارض پیش بینی کند.

برعکس، نداشتن علائم به این معنی نیست که واکسن شکست خورده است. سیستم ایمنی می تواند سلول های ایمنی و آنتی بادی های لازم را بدون ایجاد التهاب قابل توجه تولید کند.

برای درک بهتر اینکه چرا مردم به واکسن ها واکنش متفاوتی نشان می دهند، محققان از رویکردی به نام سیستم ایمنی شناسی استفاده می کنند. در این روش، سیستم ایمنی بدن به عنوان مجموعه ای از قطعات به هم پیوسته بررسی می شود. یعنی محققان تنها یک سلول یا یک مولکول خاص را اندازه گیری نمی کنند، بلکه همزمان تغییرات هزاران نشانگر ایمنی از جمله فعالیت سلول های مختلف، بیان ژن ها، سطح پروتئین ها و پیام رسان های شیمیایی مانند سیتوکین ها را دنبال می کنند.

تحقیقات در زمینه ایمونولوژی سیستم ها به دانشمندان کمک می کند تا الگوهای پیچیده واکنش بدن پس از واکسیناسیون را شناسایی کنند. به عنوان مثال، دو نفر ممکن است هر دو یک پاسخ ایمنی محافظتی ایجاد کنند، اما یکی از آنها ممکن است مسیرهای التهابی فعال تری داشته باشد که در نتیجه علائم بیشتری مانند تب، خستگی یا درد عضلانی ایجاد می کند. در حالی که فرد دیگری همان پاسخ ایمنی را بدون التهاب قابل توجه ایجاد می کند.

محققان امیدوارند که با درک بهتر این تفاوت‌های فردی، بتوانند واکسن‌هایی را طراحی کنند که برای گروه‌های مختلف جمعیتی مناسب‌تر باشد و همچنین بهتر پیش‌بینی کنند که چه کسی ممکن است واکنش‌های شدیدتر یا خفیف‌تری داشته باشد. با این حال، تاکنون هیچ مدرکی مبنی بر اینکه شدت عوارض پس از واکسن، معیار مستقیم درجه ایمنی ناشی از آن باشد، وجود ندارد. بنابراین، عدم وجود علائم پس از واکسیناسیون به تنهایی به معنای ضعیف بودن پاسخ ایمنی نیست.