چرا جوامع غیر صنعتی کمتر دچار بی‌خوابی می‌شوند؟
زومیت: مطالعه جوامع شکارچی-گردآورنده نشان می دهد که هماهنگی با نور روز و کاهش دمای شبانه از اختلالات خواب در بین آنها جلوگیری می کند.
خواب انسان در دنیای مدرن پر از قوانین و اعداد است. هشت ساعت خواب کامل، زمان مشخص برای خواب، بیدار شدن دقیقا در یک زمان و حتی سنجش کیفیت خواب با ساعت های هوشمند. اما اگر به شیوه زندگی جوامع شکارچی-گردآورنده نگاه کنیم، تصویر دیگری را می بینیم.
دانشمندان سال هاست که در تلاش برای درک الگوهای خواب اجداد انسان بوده اند. برخلاف تصور قدیمی که انسان‌های اولیه موجوداتی بودند که هنگام غروب خورشید می‌خوابیدند و با طلوع خورشید بیدار می‌شدند، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که الگوهای خواب آنها احتمالاً پیچیده‌تر بوده و همیشه با چرخه طبیعی روز و شب هماهنگی ندارد.
با این حال، بررسی جوامع شکارچی-گردآورنده مدرن که نزدیک‌ترین نمونه به مطالعه سبک زندگی انسان‌های پیش از کشاورزی و صنعتی هستند، حقیقت جالبی را نشان می‌دهد: این افراد معمولاً مشکلات خواب را تجربه نمی‌کنند.
جروم سیگل، محقق خواب در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، که الگوهای خواب گروه‌هایی مانند هادزا در تانزانیا، تسیمان در بولیوی و سان در نامیبیا را مطالعه کرده است، می‌گوید که اگر از اعضای این جوامع بپرسید: “آیا تا به حال مشکل خواب داشته‌اید؟”، ممکن است حتی معنای این سوال را متوجه نشوند.
قرار گرفتن در معرض نور طبیعی روز به تنظیم ساعت بیولوژیکی بدن و هماهنگی زمان خواب و بیداری کمک می کند.
جالب اینجاست که این افراد لزوما بیشتر از ما نمی خوابند. تحقیقات نشان داده است که افراد در جوامع غیر صنعتی معمولا مدت خواب کوتاه تری دارند و در طول شب بیشتر از خواب بیدار می شوند. با این حال، آنها کمتر از بی خوابی و اختلالات خواب شکایت دارند. پس چه چیزی خواب آنها را طبیعی تر می کند؟
بررسی زندگی این جوامع نشان می دهد که عوامل ساده ای در محیط و سبک زندگی آنها وجود دارد که شاید انسان امروزی بتواند از آنها بیاموزد.
یکی از پایه های اصلی خواب خوب، هماهنگی ساعت درونی بدن با محیط اطراف است. بدن انسان یک سیستم زمان بندی طبیعی به نام ریتم شبانه روزی دارد. این سیستم تعیین می کند چه زمانی احساس بیداری کنیم و چه زمانی برای خواب آماده شویم.
اما زندگی مدرن بسیاری از این نشانه های طبیعی را مختل کرده است. دیوید سامسون، مدیر آزمایشگاه خواب و تکامل انسان در دانشگاه تورنتو، می‌گوید انسان‌های امروزی در محیط‌هایی زندگی می‌کنند که این سیستم زمان‌بندی باستانی را از کار افتاده است.
مهمترین عامل تنظیم کننده این ساعت بیولوژیکی نور است. بدن ما از نور به عنوان نشانه ای برای تعیین زمان روز استفاده می کند. به همین دلیل، محققان توصیه می کنند پس از بیدار شدن از خواب تا حد امکان در معرض نور طبیعی قرار بگیرید.
برای بسیاری از مردم مشکل این است که روز را در ساختمان های بسته زیر نور مصنوعی می گذرانند و شب ها ساعت ها جلوی صفحه نمایش می گذرانند. مطالعات نشان داده اند که نور شدید صفحه قبل از خواب می تواند زمان به خواب رفتن را اندکی به تاخیر بیندازد. اما اگر فرد در طول روز نور کافی دریافت کرده باشد، این تاثیر کمتر خواهد بود.
ما نیازی به تغییر بزرگ نداریم. چند دقیقه پیاده روی در فضای باز، خوردن ناهار در بیرون، یا نشستن کنار پنجره در حین کار می تواند به تنظیم ساعت بدن شما کمک کند.
یکی دیگر از عواملی که در خواب نقش مهمی دارد دما است. در طبیعت دمای محیط معمولاً در طول شب کاهش می یابد و در طول روز دوباره افزایش می یابد. بدن انسان طی هزاران سال با این چرخه سازگار شده است.
برای نزدیک‌تر شدن به شرایط طبیعی‌تر، محققان پیشنهاد می‌کنند قبل از خواب دمای اتاق را کمی پایین بیاورید، از تنظیمات دمایی که به تدریج کاهش می‌یابد ترموستات استفاده کنید یا پنجره را باز بگذارید تا هوای خنک وارد شود.
همچنین، قرار نیست خواب انسان همیشه در طول سال یکسان باشد. در جوامع شکارچی-گردآورنده، مدت زمان خواب با فصول تغییر می کند. آنها در روزهای طولانی و گرم کمتر می خوابند و در فصول سردتر و تاریک تر بیشتر می خوابند. بنابراین، تغییرات جزئی در میزان خواب همیشه نشانه مشکل نیست.
آلیسا کریتندن، انسان شناس دانشگاه نوادا، لاس وگاس، که بیش از دو دهه با هادزای تانزانیا کار کرده است، می گوید که فعالیت های روزانه این جوامع معمولاً در مورد مسائل عملی مانند یافتن غذا، مراقبت از کودکان و برنامه ریزی است. اما با فرا رسیدن شب این فعالیت ها متوقف می شود و فضای دیگری شکل می گیرد. به گفته وی، این انتقال شدید بین روز کاری و شب آرام پیام مهمی را به مغز و بدن ارسال می کند: زمان آماده شدن برای خواب است.
این در حالی است که بسیاری از افراد درست قبل از خواب به محل کار ایمیل، پیام های کاری یا پرداخت صورتحساب می روند. این کار باعث فعال نگه داشتن مغز و حل مسئله می شود.
شب های شکارچی و گردآورنده فقط آرامش بخش نیستند. اجتماعی هم هست. افراد این جوامع معمولا شب ها کنار هم می مانند. آنها وقت خود را با خانواده، دوستان یا اعضای گروه می گذرانند و اغلب حتی هنگام خواب به دیگران نزدیک هستند. کریتندن این مدل را «موقعیت همکاری شبانه» نامید. یعنی زمانی که تعامل اجتماعی احساس امنیت و حمایت را تقویت می کند.
مطالعات نشان داده است که احساس تنهایی می تواند کیفیت خواب را کاهش دهد. همچنین، برخی از مطالعات نشان داده‌اند که افراد ممکن است احساس کنند وقتی در کنار شخص دیگری می‌خوابند بهتر می‌خوابند.
برای انسان های امروزی که اغلب به تنهایی زندگی می کنند یا خانواده های کوچک تری دارند، ایجاد چنین ارتباطی همیشه آسان نیست. اما فعالیت های ساده مانند شام با دوستان، تماس با اقوام یا شرکت در یک فعالیت گروهی عصرانه می تواند بخشی از این نیاز را تامین کند.
شاید مهم ترین چیزی که می توانیم از شکارچیان بیاموزیم این است که خواب همیشه الگوی ثابت و دقیقی ندارد.
محققان بارها تاکید کرده اند که افراد در جوامع غیر صنعتی معمولا کمتر از هشت ساعت خواب استاندارد رایج در جوامع مدرن می خوابند و در طول شب بیشتر از خواب بیدار می شوند. با این حال، خواب آنها لزوما مشکل ساز نیست.
گاندی یتس، انسان شناس تکاملی و نویسنده اصلی مطالعه خواب هادزا، تسیمانه و سان می گوید: انتظار نداشته باشید که خواب شما هر شب دقیقاً یکسان باشد. همانطور که شما هر روز دقیقاً یک غذا را نمی خورید، نباید انتظار داشته باشید که خواب شما دقیقاً هر شب یکسان باشد.
بدن انسان یک ماشین نیست. میزان انرژی، تمرکز و احساس خستگی در روزهای مختلف تغییر می کند. البته بی خوابی مزمن یا خستگی شدید موضوعی است که نباید آن را نادیده گرفت و در صورت نگرانی باید توسط پزشک معاینه شود. اما تغییرات جزئی در سطح خواب و انرژی بخشی طبیعی از زندگی انسان است. پذیرش این ممکن است یکی از راه‌هایی باشد که به ما کمک می‌کند آرام‌تر بخوابیم.
