کشف غافلگیر کننده در چرنوبیل: ذرات سوخت هسته‌ای بعد از ۴۰ سال هنوز سالم‌اند
زومیت: ذرات میکروسکوپی سوخت هسته‌ای چرنوبیل پس از ۴۰ سال هنوز ساختار خود را حفظ کرده‌اند. آیا این مقاومت چه معنایی برای سلامت انسان و محیط زیست دارد؟
چهار دهه پس از فاجعه هسته‌ای چرنوبیل، دانش‌آمیز دریافت کرده‌اند که ذرات بسیار ریز سوخت‌های هسته‌ای پراکنده‌شده در محیط، سطح انتظار حفظ ساختار خود را حفظ کرده‌اند. این از یک طرف امیدوار کننده است، زیرا نشان می دهد مواد رادیواکتیو احتمالاً با سرعت کمتری وارد محیط زیست می شود. اما از طرف دیگر، به این معناست که خطری وجود دارد که همچنان پابرجاست و ممکن است دهه‌ها ادامه پیدا کند.
به گزارش ساینس آلرت، پژوهشگران دانشگاه لایبنیتس هانوفر و مرکز هلمهولتس درسدن-روسندورف در آلمان، برای بررسی وضعیت سوخت هسته‌ای چرنوبیل، شش ذره رادیواکتیو را که از منطقه ممنوعه اطراف نیروگاه جمع‌آوری شده بودند، بررسی کردند. هدف آن‌ها این بود که بفهمند ۴۰ سال قرار گرفته در شرایط محیطی چه تأثیری بر ساختار این ذرات و مواد خطرناک درون آن‌ها به‌تدریج آزاد شده‌اند یا خیر.
نتایج نشان داد که ذرات سوخت‌های بسیار مقاوم‌تر از چیزی هستند که می‌توانند تصور کنند. ذرات بررسی شده بین ۸ تا ۵۰ میکرومتر اندازه؛ یعنی حتی بزرگ‌ترین آن‌ها نیز از یک میلی‌متر به اندازه ۲۰ کمتر است. با وجود بسیار ریز، این ذرات می‌توانند حاوی مواد رادیواکتیو باشند که به بدن وارد شوند، به‌ویژه از راه‌های خطرناک، خطرناک است.
پژوهشگران ذرات را تغییراتی که هنگام انفجار رآکتور تجربه کرده بودند، به سه گروه تقسیم کردند. گروه اول از نظر ساختار شیمیایی و شبیه به سوخت اصلی رآکتور، یعنی دیاکسید اورانیوم بود. گروه دوم شامل ذرات می‌شد که براثر حرارت شدید، تا حدی یا به‌طور کامل با پوشش زیرکونیومی خود ترکیب شده بود. گروه سوم نیز در جریان آتش‌گرفتن گرافیت موجود در رآکتور شکل گرفته بود.
پایداری شگفت انگیز این ذرات نشان می دهد که مواد رادیواکتیو احتمالاً با سرعت کمتری از نتایج پیشین وارد محیط زیست می شوند.
پژوهشگران معتقدند یافته‌های جدید نشان می‌دهد که سرعت آزادسازی مواد رادیواکتیو از برخی ذرات سوخت چرنوبیل احتمالاً کمتر از ارزیابی‌های پیشین است. این اطلاعات می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر خطرات بلندمدت مصرف‌کننده‌ها و بهبود ایمنی نیروگاه‌های کمک کند.
اما مشکل مهمی وجود دارد: مواد رادیواکتیو هنوز همان‌جا هستند و سالم‌ماندن ذرات به معنای بی‌خطرشدن آن‌ها نیستند. ذرات بسیار ریز باد است براثر وزش، فرسایش خاک یا حرکت حیوانات دوباره در هوا پراکنده می شوند.
اگر این ذرات وارد دستگاه تنفسی انسان شوند، می‌توانند خطرات جدیدی را برای ایجاد سلامت ایجاد کنند. از طرفی، مقاومت آن‌ها ممکن است در آینده آسیب ببیند و مواد رادیواکتیو محبوس‌شده آزاد شوند. بنابراین، کشف جدید به معنای ایمن‌شدن منطقه ممنوعه چرنوبیل یا امکان بازگشت بدون تجهیزات محافظ نیست.
پژوهشگران می‌سازند که نتایج مطالعه هنوز محدود است. آن‌ها فقط شش ذره را از دو نقطه منطقه ممنوعه بررسی کرده‌اند. ذرات پخش شده در جریان فاجعه چرنوبیل می‌توانند ترکیب شیمیایی و رفتار متفاوتی داشته باشند.
توبیاس وایسنبورن، فیزیکدان دانشگاه لایبنیتس هانوفر، توضیح می‌دهد که اگر علم الگوی متوسط تخریب ذرات را مشخص کند، باز هم نمی‌تواند درباره خطرات سلامتی در کل منطقه نتیجه‌گیری قطعی داشته باشد. به گفته او، همیشه ذراتی وجود خواهد داشت که مقاوم‌تر از بقیه هستند و می‌توانند مواد رادیواکتیو خود را بسیار دیرتر آزاد کنند.
برای شناختن خطرات، باید تعداد بیشتری از ذرات را در نقاط مختلف چرنوبیل و در بازه‌های زمانی طولانی‌تر بررسی کنیم.
