یارانه نقدی چقدر آب رفته و چند درصد از هزینههای خانوارها را پوشش میدهد؟
آخرین گزارش مرکز آمار ایران از درآمد و هزینه خانوار مربوط به سال 1403 است. مقایسه میانگین درآمد خانوار در دهک های مختلف با میزان کل یارانه خانوار نشان می دهد که در مناطق شهری کشور طی سال 1403 یارانه نقدی به طور متوسط نزدیک به 4 درصد از کل درآمد خانوارها را به خود اختصاص داده است.
افق میهن به نقل از فرهیختگان، در روزهای گذشته سازمان هدفمندسازی یارانه ها اعلام کرد که یارانه نقدی مهر ماه 1404 را به حساب سرپرستان خانوارهای دهک های چهارم تا نهم واریز کرده است. بر اساس اعلام این سازمان، یارانه این مرحله به حساب 14.5 میلیون سرپرست خانوار واریز شده و تعداد یارانه بگیران دهک های چهارم تا نهم با حذف پردرآمدها به 42 میلیون و 313 هزار نفر رسیده است. همچنین بر اساس اعلام این سازمان ۱۰ میلیون و ۲۳۲ هزار خانوار با جمعیت ۲۸ میلیون و ۱۴۹ هزار نفر در دهک های اول تا سوم هستند که یارانه آنها حدود یک هفته زودتر از سایر دهک ها پرداخت می شود.
در مجموع حدود 70.5 میلیون نفر در کشور ماهانه یارانه نقدی دریافت می کنند. اما اینجا یک سوال وجود دارد. این یارانه های نقدی چقدر کفاف هزینه خانوارها را می دهد؟ این سوالی است که در ادامه به آن پاسخ خواهیم داد.
یارانه نقدی چقدر رفته است؟
آذر در سال 1388 در مرحله اول پرداخت یارانه نقدی، دولت به ازای هر نفر 45 هزار و 500 تومان به حساب خانوارهای ایرانی واریز کرد. این عدد در همان زمان برابر با 45 دلار بود. بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران، یارانه نقدی طی سال 1388 معادل 16.5 درصد از کل درآمد ماهانه یک خانوار شهری و 30.4 درصد از کل درآمد ماهانه یک خانوار روستایی بوده است. عدم اجرا و ادامه سیاست هدفمندی یارانه ها و تثبیت قیمت ها برای چندین سال (صرف نظر از اینکه سیاست درستی بوده یا نبوده) باعث شد دولت منابع کافی برای افزایش یارانه نقدی متناسب با تورم در سال های بعد نداشته باشد و همچنان اردیبهشت در سال 1401 تقریباً همان یارانه ماهانه 45 هزار و 500 تومان را به اکثر عشرها پرداخت کرد. این موضوع باعث شد که سهم یارانه نقدی در درآمد خانوارهای شهری و روستایی به سرعت کاهش یابد و با سقوط آزاد شدید، سهم یارانه نقدی در درآمد خانوارهای شهری از 16.5 درصد در سال 1388 به 1.6 درصد در سال 1400 رسید. همچنین در این مدت، سهم یارانه نقدی از کل درآمد ماهانه خانوارهای روستایی از 4.9 درصد در 20 درصد به 20 درصد افزایش یافت. 2.8 درصد در سال 2010.
در پایان اردیبهشت در سال 1401 دولت سیزدهم با اجرای طرح حذف ارز 4200 و به نصف رساندن نرخ ترجیحی، یارانه 45 هزار و 500 تومانی را برای دهک های اول تا سوم به 400 هزار تومان و دهک های چهارم به 10 را 300 هزار تومان افزایش داد. این عمل یارانه ای باعث شد که سهم یارانه نقدی در درآمد خانوارهای شهری از 1.6 درصد در سال 1400 به 8 درصد در سال 1401 افزایش یابد. همچنین در مناطق روستایی سهم 2.8 درصدی یارانه نقدی از کل درآمد ماهانه خانوار در سال 1400 به 14.1 درصد در سال 1401 و پس از حذف ارز نقدی 20 درصد افزایش یافت. اکنون طی سه سال گذشته بار دیگر یارانه نقدی به دلیل تورم کاهش یافته و سهم آن در مناطق شهری از 8 درصد در سال 1401 به 9/3 درصد در سال 1403 رسیده است.
این رقم در سال جاری کاهش یافته و باید منتظر آمارهای مرکز آمار ایران باشیم تا سهم واقعی این رقم مشخص شود. در روستاها نیز روند مشابهی رخ داد و سهم یارانه نقدی از 14 درصد کل درآمد خانوار طی سال 1400 به 9/6 درصد در سال 1403 رسید.
سهم یارانه از 1 تا 12 درصد درآمد خانوارهای شهری
آخرین گزارش مرکز آمار ایران از درآمد و هزینه خانوار مربوط به سال 1403 است. مقایسه میانگین درآمد خانوار در دهک های مختلف با میزان کل یارانه خانوار نشان می دهد که در مناطق شهری کشور طی سال 1403 یارانه نقدی به طور متوسط نزدیک به 4 درصد از کل درآمد خانوارها را به خود اختصاص داده است. این رقم در دهک های اول، دوم و سوم به ترتیب 12.1، 8.8 و 6.9 درصد بوده و در دهک چهارم معادل 4.9 درصد درآمد خانوار بوده است. این عدد در دهک های پنجم، ششم و هفتم به ترتیب 4.2، 3.8 و 3.3 درصد و در دهک های هشتم، نهم و دهم به ترتیب 2.9، 2.4 و 1.5 درصد بوده است.
سهم یارانه از سیستان و بلوچستان به تهران
نگاهی به وضعیت استانی یارانه نقدی نیز قابل تامل است. در حالی که در سال 1403 در مناطق روستایی استان سیستان و بلوچستان سهم یارانه نقدی از کل درآمد خانوار 18.3 درصد، در استان لرستان 9.6 درصد، در استان های آذربایجان غربی و خراسان شمالی و کردستان به ترتیب 9 تا 10 درصد، در نواحی روستایی یزد، مازندران و استان 4 درصد و البرز 8 درصد بوده است. به ترتیب 4.3 درصد
در مناطق شهری، در حالی که سهم یارانه نقدی از کل درآمد خانوار طی سال 1403 در استانهای سیستان و بلوچستان، ایلام، لرستان، آذربایجان غربی، کرمان و کرمانشاه به ترتیب 7.3، 6.1، 5.8 و 5.7 درصد بوده است، این رقم در تهران 2.6 درصد و در مازندران 3.5 درصد و در استانهای چرمحالتی 3.3 درصد بوده است. در استان های گیلان و البرز
لازم به ذکر است که اگرچه آمار استانی در دسترس نیست، اما با توجه به اینکه میانگین فاصله دهک دهم تا دهک اول در روستاها 7 برابر و این فاصله در نقاط شهری 4 برابر است، به نظر می رسد در مناطق روستایی استان هایی مانند سیستان و بلوچستان، یارانه نقدی سهمی بیش از 50 درصد از کل درآمد این استان در دهک اول را داشته باشد و حدود 30 درصد باشد.
