یک اتفاق عجیب در بازار؛ روغن موتور کمیاب شد | میلیونی شدن سرویسهای ساده خودرو
افزایش همزمان قیمت و اختلال در عرضه، بازار روغن موتور را شوکه کرده است. جایی که هزینه تعویض روغن خودروهای تیراژ بالا در عرض چند ماه میلیونی شده و بار اصلی گرانی را بر عهده مصرف کننده است.
افق میهن، بیش از یک ماه است که بازار لوازم یدکی خودرو به ویژه روغن موتور با چالش کمبود و گرانی مواجه شده است. بازدید میدانی از مراکز تعویض روغن خودرو و فروشگاه های عرضه روغن موتور در مناطقی مانند محله بهارستان، خیابان ملت (لامپ برق)، خیابان اکباتان و محله های همجوار نشان می دهد که بازار این کالای مصرفی در هفته های اخیر با ترکیبی از افزایش قیمت، کاهش عرضه و سردرگمی مصرف کننده مواجه بوده است. وضعیتی که فعالان صنفی از آن با عنوان شوک قیمتی بی سابقه یاد می کنند.
به نوشته مهر در مراکز تعویض روغن اولین چیزی که جلب توجه می کند کاهش ترافیک مشتریان است. فروشندگانی که می گویند تا چند ماه پیش برای تعویض روغن صف بود، حالا از کاهش قابل توجه تقاضا خبر می دهند. یکی از فعالان این اتحادیه صنفی در خیابان ملت می گوید: مردم با شنیدن قیمت یا تعلل در خدمت دارند یا فقط حداقل ها را انجام می دهند.
فروشنده دیگری نیز از جهش شدید قیمت ها خبر می دهد و می گوید: قیمت محصولات یکی از شرکت های تولید کننده روغن موتور فقط در دیماه حدود ۴۰ درصد افزایش داشته که فقط مربوط به سهمیه دولتی است.
ریشه یابی نوسانات؛ وابستگی به ارز و آمار تولید
وضعیت بازار روغن موتور و روان کننده ها مانند قطعات یدکی است. بخش قابل توجهی از مواد اساسی، افزودنی ها و ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در تولید روغن موتور وارداتی بوده و مستقیماً تحت تأثیر نرخ ارز قرار دارند. به همین دلیل تغییرات نرخ ارز به سرعت در قیمت نهایی این محصولات منعکس می شود.
از سوی دیگر، در بخش لوازم یدکی، آمارهای ثبت شده نشان می دهد که در سال ۱۴۰۴ تولید لوازم یدکی خودرو در ایران حدود ۳۵۰ هزار تن بوده که ۷۰ درصد نیاز داخلی را پوشش می دهد. واردات عمدتاً از چین و ترکیه و حدود ۱۰۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰۰ تن است و کل مصرف بر اساس ۲۵ میلیون ناوگان خودرو ۵۰۰۰۰۰ تن در سال تخمین زده می شود. آمارها حاکی از آن است که روند تولید در کشور رو به افزایش است اما به واردات مواد اولیه بستگی دارد و این در حالی است که مصرف فصلی و فرسودگی ناوگان این زنجیره را تحت فشار قرار داده است. تولیدات داخلی در نیمه اول سال ۱۴۰۴ نیز بیش از ۱۷۵۰۰۰ تن گزارش شده است که شامل قطعات الکتریکی، لاستیک و روغن بوده است.
در این میان اظهارات فعالان بازار حاکی از آن است که جهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی قیمت روغن موتور همزمان با کاهش موجودی کالا و کندی روند عرضه اتفاق افتاده است. شرایطی که باعث شده تا برخی از برندهای معروف به سختی در بازار پیدا شوند و یا با نرخ های بالاتر از قیمت های اعلام شده به فروش برسند. نتیجه این وضعیت، شکل گیری فضای ملتهب در بازار و تضعیف اعتماد مصرف کننده به فرآیند قیمت گذاری است.
خدمات چند صد هزار تومانی میلیونی شد
در همین راستا، بررسی میدانی نرخ سرویس تعویض روغن نیز نشان می دهد که افزایش قیمت روغن موتور هم اکنون به صورت مستقیم در صورتحساب سرویس دوره ای خودرو منعکس شده است. به طوری که هزینه هایی که تا همین اواخر برای بسیاری از رانندگان قابل تحمل بود امروز به مرزهای جدیدی رسیده است. به عنوان نمونه سرویس پژو پارس و پژو ۲۰۶ با موتور جدید که قبلا کمتر از ۲ میلیون تومان بود، اکنون نزدیک به سه میلیون تومان است. در خودروهای چینی و مونتاژی سرویس معمولی که حدود ۱ تا ۱۸۰۰۰۰۰ تومان بود، اکنون به بالای ۳۰۰۰۰۰۰ تومان رسیده است و ارقامی مانند ۳۱۰۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰۰۰ تومان دیده می شود.
در این میان نرخ سرویس خودروهای پرتیراژ بیشترین توجه را به خود جلب می کند. بررسی ها نشان می دهد که خدمات پراید در موج قبلی گرانی ها، قیمت ها در محدوده ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان بود، اکنون در اکثر واحدهای تعویض روغنی قیمت از مرز یک میلیون تومان عبور کرده و حتی در برخی مراکز ارقامی در محدوده یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان نیز مشاهده می شود.
همزمان با افزایش هزینه خدمات، عرضه روغن موتور نیز با عدم قطعیت و نوسانات قیمت همراه است. بررسی های میدانی نشان می دهد که برخی از روغن ها با نرخ هایی فراتر از قیمت درج شده در بسته بندی به فروش می رسند. نفتی که تا چندی پیش حدود ۹۴۰ هزار تومان مبادله می شد، اکنون در بسیاری از مراکز بیش از یک میلیون تومان به فروش می رسد.
شایان ذکر است در برخی موارد قیمت مصرف کننده درج شده روی کالا تغییری نکرده و همچنان رقم ۹۴۰ هزار تومان روی بسته بندی دیده می شود، اما همین کالا با نرخ های بین ۱ میلیون و ۲۰۰ تا ۱.۶ میلیون تومان به مشتریان فروخته می شود. اختلافی که پرسش های جدی در مورد نظارت و شفافیت بازار ایجاد کرده است.
در چنین فضایی، اینکه کدام شرکت یا شبکه توزیع مسئولیت عرضه را بر عهده دارد، برای مصرف کننده تفاوت چندانی ندارد. آنچه در نهایت اتفاق می افتد تحمیل مستقیم افزایش قیمت بر خریدار نهایی است. موضوعی که به گفته فعالان صنفی بیش از هر عامل دیگری اعتماد و قدرت خرید مردم را تحت تاثیر قرار داده است.
فقدان، تاخیر و شوک در یک زمان
از سوی دیگر مسئولان نظارتی از بهبود قریب الوقوع شرایط صحبت می کنند. رئیس اداره نظارت بر فرآورده های نفتی سازمان حمایت اعلام کرد کمبود ایجاد شده موقتی است و با تصمیمات اتخاذ شده هم افزایش قیمت و هم تقویت تولید و توزیع برای جلوگیری از تکرار نوسانات اخیر در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، مشاهدات میدانی از سطح بازار داستان متفاوتی را نشان می دهد. جایی که افزایش ثبت شده ۳۰ تا ۴۰ درصدی قیمت ها همچنان بر معاملات سایه افکنده و ابهام ایجاد می کند که آیا سیاست افزایش قیمت می تواند به تنظیم بازار منجر شود یا خود محرکی برای موج جدید گرانی ها خواهد بود.
فعالان صنفی هشدار می دهند در صورت ادامه این روند بدون نظارت موثر و شفاف سازی در مکانیزم قیمت گذاری و توزیع، فشار بیشتری بر خانوارها وارد می شود و بی ثباتی در بازار روغن موتور و زنجیره تامین آن تشدید می شود. موضوعی که به اعتقاد آنها نیازمند ورود جدی تری نهادهای مسئول است.
