آیا حیوانات قادر به دروغگویی هستند؟ این پرنده حیله‌گر می‌تواند پاسخ دهد

پایگاه خبری تحلیلی افق میهن (ofoghmihan.ir):

زومیت: دروغ ممکن است مختص انسان نباشد. رفتار پرنده ای حیله گر که بیش از ۵۰ صدای فریبنده دارد سوالات جدیدی را در مورد هوش حیوانات ایجاد کرده است.

معمولاً دروغ گفتن را رفتاری مختص انسان می دانند، اما در طبیعت حیواناتی هستند که دیگران را برای به دست آوردن غذا یا فرار از خطر فریب می دهند. یکی از جالب ترین نمونه ها یک پرنده آفریقایی است که صداهای هشدار حیوانات دیگر را تقلید می کند و آنها را مجبور به فرار می کند و غذای آنها را می دزدد. اما آیا این پرنده واقعاً می داند که دروغ می گوید؟

به گزارش لایو ساینس، جیمز اوهانلون، زیست شناس و نویسنده علمی، در کتاب جدید خود با عنوان «دروغگویان، متقلب ها و مقلدان» به بررسی فریبکاری در دنیای حیوانات پرداخته و سعی کرده به سوالی که مدت هاست ذهن محققان رفتاری را به خود مشغول کرده پاسخ دهد: آیا حیوانات می توانند آگاهانه دروغ بگویند؟

فریب در طبیعت پدیده جدیدی نیست. به عنوان مثال، آخوندک ارکیده مانند یک گل به نظر می رسد و برخی از پروانه ها شکارچیان را با علائم چشم مانند روی بال های خود می ترسانند. با این حال، این ویژگی ها نتیجه میلیون ها سال تکامل است و لزوما به معنای تصمیم آگاهانه برای فریب دیگران نیست.

اما رفتار برخی از حیوانات پیچیده تر به نظر می رسد. انگار با افق میهن روش صحیح سعی در گمراهی سایر حیوانات دارند.

یکی از نمونه های جالب فریب در طبیعت پرنده ای به نام بوجانگا دم چنگالی (Dicrurus adsimilis) است که در آفریقا زندگی می کند و توانایی قابل توجهی در تقلید صدای حیوانات دیگر دارد. این پرنده می تواند صدای اخطار میرکت ها را تقلید کند. میرکت ها پستانداران کوچکی هستند که به صورت گروهی زندگی می کنند و صداهای هشدار دهنده مشخصی برای هشدار دادن به یکدیگر از خطر تولید می کنند.

هنگامی که بوجانگا دم چنگالی صداهای هشداردهنده میرکات ها را تقلید می کند، تصور می کنند که یک شکارچی خطرناک در حال نزدیک شدن است. در نتیجه سریع فرار می کنند و غذایی را که پیدا کرده اند رها می کنند. پرنده نیز از فرصت استفاده می کند و غذای باقی مانده را می دزدد.

نکته شگفت‌انگیز این است که این پرندگان نه تنها یک تماس هشدار را تکرار می‌کنند، بلکه مدام روش فریب خود را تغییر می‌دهند. محققان بیش از ۵۰ نوع صدای فریبنده را در مجموعه صداهای این پرندگان شناسایی کرده اند. بوجانگا دم چنگالی علاوه بر میرکات، زنگ هشدار برخی از پرندگان را نیز تقلید می کند.

تغییر مداوم صداهای هشدار باعث می شود حیوانات دیگر به راحتی از فریبکاری آگاه نشوند. اگر پرنده همیشه زنگ خطر کاذب را تکرار کند، قربانیان ممکن است به تدریج یاد بگیرند که به آن واکنش نشان ندهند.

این رفتار به طرز جالبی شبیه داستان چوپان دروغگو است. با این تفاوت که پرنده با تغییر نوع اخطار احتمال موفقیت فریب خود را حفظ می کند.

میرکات تنها قربانیان بوجانگای دم چنگالی نیستند. لیکوی ابلق و جولی اجتماعی که غذا را به صورت گروهی روی زمین پیدا می کنند، گاهی با شنیدن هشدارهای دروغین بوجانگا دم چنگالی فرار می کنند و غذای خود را گم می کنند.

با وجود رفتار پیچیده بوجانگا دم چنگالی، دانشمندان هنوز نمی توانند با قاطعیت بگویند که این پرندگان آگاهانه دروغ می گویند.

برای اینکه رفتاری را دروغ عمدی بدانیم، باید مشخص باشد که حیوان از نادرستی پیامی که می دهد آگاه است و می خواهد باور یا رفتار موجود دیگری را تغییر دهد. تشخیص این نوع هوشیاری در حیوانات دشوار است. زیرا محققان نمی توانند مستقیماً به افکار و انگیزه های خود دسترسی داشته باشند.

اوهانلون معتقد است که حیواناتی که در گروه‌های اجتماعی زندگی می‌کنند، نامزدهای خوبی برای بررسی فریب‌کاری هدفمند هستند. زیرا ارتباط مداوم بین اعضای گروه می تواند فرصت هایی را برای دستکاری رفتار دیگران فراهم کند.

با وجود شواهدی مبنی بر رفتار فریبنده، هنوز مشخص نیست که آیا پرندگان مانند انسان ها قصد دروغ گفتن دارند یا صرفاً رفتارهایی آموخته اند که به نفع آنهاست.

محققان هنوز نمی‌دانند که آیا رفتارهای مشابهی در ارتباط صوتی نهنگ‌ها و دلفین‌ها، پیام‌های شیمیایی مورچه‌ها و موریانه‌ها یا صدای سگ‌های وحشی وجود دارد یا خیر.

به گفته اوهانلون، احتیاط دانشمندان در پذیرش دروغ های حیوانی تا حدی به روش علمی مربوط می شود. محققان باید توضیحات مختلفی را بررسی کنند و نمی توانند به سادگی به این نتیجه برسند که یک رفتار دارای انگیزه یکسانی است زیرا شبیه به دروغگویی انسان است.

رفتار بوجانگا دم چنگالی نشان می دهد که برخی از حیوانات می توانند با استفاده از پیام های گمراه کننده رفتار سایر موجودات را به نفع خود تغییر دهند. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا این پرندگان از نادرستی پیام خود در هنگام ایجاد هشدارهای اشتباه آگاه هستند یا فقط از یک استراتژی موفق برای به دست آوردن غذا استفاده می کنند.

پاسخ به این سوال می تواند درک دانشمندان از هوش حیوانات، ارتباطات اجتماعی و توانایی شناختی گونه های دیگر را دقیق تر کند.