برخی پتروشیمی‌ها به زودی مجبور به توقف کامل تولید می‌شوند | صادرات نفت کشور تقریباً به صفر رسیده است
افق میهن به نقل از اختازانیوز، افزایش محدودیت ها در مسیرهای تجاری ایران، این بار تنها محدود به تحریم های مالی و محدودیت های دریایی نیست، بلکه مسیرهای زمینی و مرزهای تجاری کشور را تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی تجارت با کشورهای همسایه که همواره یکی از راه های دور زدن محدودیت های خارجی و تامین نیازهای وارداتی و صادراتی ایران بوده، با چالش های جدیدی مواجه شده است.
طرح «دروازه آهنی» با هدف محدودسازی مسیرهای زمینی مبادلات تجاری ایران، نگرانی هایی را نسبت به آینده ارزهای کشور ایجاد کرده است. اما این طرح تا چه اندازه می تواند تجارت ایران را مختل کند؟ آیا با مسدود شدن راه های تجاری مواجه خواهیم شد یا افزایش هزینه های حمل و نقل و لجستیک شکل جدیدی از فشار اقتصادی بر ایران خواهد بود؟
این وضعیت در حالی رخ می دهد که بخش قابل توجهی از صنایع کشور برای تامین مواد اولیه و قطعات به واردات وابسته هستند و بخشی دیگر برای ادامه فعالیت نیازمند امکان صادرات محصولات خود هستند. در نتیجه، اختلال همزمان در مسیرهای واردات و صادرات می تواند فراتر از کاهش تجارت به زنجیره تولید، تامین کالاهای اساسی، اشتغال و سطح عمومی قیمت ها سرایت کند.
تلاش آمریکا برای مسدود کردن مسیرهای ورود و خروج کالا به ایران
در همین راستا دکتر محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان به تشریح پیامدهای محدودیت در مسیرهای زمینی، وضعیت تجارت با کشورهای همسایه و خطر توقف فعالیت صنایع در صورت ادامه این شرایط پرداخته است.
این کارشناس اقتصادی در ابتدا در پاسخ به این سوال که “آمریکا با هدف ایجاد اختلال در مسیرهای زمینی ایران از تشکیل یگان ویژه “دروازه آهنین” خبر داده است، این اقدام از نظر اقتصادی و تجاری چه تفاوتی با تحریم های قبلی و محدودیت های دریایی دارد و چه بخش هایی از تجارت خارجی ایران را هدف قرار می دهد؟ وی بیان کرد: هرچه دایره ورود و خروج کالا سخت تر شود، تبعات منفی آن برای اقتصاد بیشتر خواهد بود. به نظر می رسد آمریکایی ها در این زمینه بسیار فعال هستند و مرتب با کشورهای همسایه صحبت می کنند تا آنها را متقاعد کنند که ورود و خروج کالا با ایران را مسدود کنند و تا حدودی در این مسیر موفق بوده اند. البته همسایگان ایران نه تنها به خاطر ایران، بلکه به خاطر منافع و تجارت خود نمی خواهند این مسیرها را مسدود کنند.
تأثیر انسداد مرزهای ایران بر تجارت و صنعت ترکیه و عراق
وی بیان کرد: ترکیه تجارت قابل توجهی با ایران دارد و رفت و آمد ایرانیان همواره عامل رونق اقتصادی ترکیه بوده است تا جایی که می توان گفت تحریم های ایران طی چهل سال گذشته یکی از مهمترین عوامل رشد و توسعه ترکیه بوده است. در مورد عراق، حجم تجارت ایران سالانه نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار است و عراقی ها وابستگی زیادی به این تجارت دارند. زمانی که این مسیرها مسدود می شود، فشار ناشی از آن نه تنها بر ایران وارد می شود، بلکه تجارت و صنعت کشورهایی مانند ترکیه و عراق را نیز تحت تأثیر قرار می دهد که به ایران کالا صادر می کردند یا از ایران کالا وارد می کردند.
وی افزود: عراق بیشتر واردکننده کالا از ایران و ترکیه صادرکننده کالا است. بنابراین هر دو کشور متضرر می شوند و با توجه به ضررهایی که خودشان متحمل می شوند، مسدود شدن کامل این دروازه ها برای آنها خوشایند نیست. اما منافع و روابط این کشورها با آمریکا بسیار گسترده تر است و وقتی بین حفظ منافع با آمریکا و تجارت با ایران قرار می گیرند، طبیعی است که منافع روابط با آمریکا را ترجیح می دهند و به همین دلیل شروع به بستن راه ها کرده اند. هر چند این مسیرها هرگز ۱۰۰ درصد بسته نمی شوند.
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: علت عدم امکان انسداد کامل این است که در کنار مسیرهای رسمی، مسیرهای قاچاق نیز باز می شود. البته میزان قاچاق بسیار کمتر خواهد بود اما هزینه های آن برای هر دو طرف بسیار بیشتر خواهد بود و اساسا هر دو کشور در حجم بسیار کمتری وارد فعالیت های غیررسمی خواهند شد. ایران حتی در مرزهای ترکمنستان هم مشکل دارد و پاکستان خیلی زودتر از سایرین به این روند پیوسته است. هر یک از این کشورها بهانه های مختلفی را مطرح می کنند. یکی بهانه‌های فنی می‌آورد، پاکستانی‌ها موانع تعرفه‌ای ایجاد کرده‌اند و ترکیه به گونه‌ای دیگر عمل می‌کند، اما علت اصلی همه این رفتارها فشارهای آمریکاست.
وی در ادامه به تشریح آمار تجارت پرداخت و گفت: قبل از جنگ، کل واردات کشور از مرزهای زمینی و دریای خزر حداکثر ۲۵ تا ۳۰ میلیون تن در سال بود. این در حالی است که حجم واردات و صادرات از بنادر جنوب کشور حدود ۱۵۰ تا ۱۸۰ میلیون تن بوده است. این بدان معناست که مجموع مرزهای زمینی همراه با دریای خزر حداکثر یک ششم کل واردات و صادرات کشور را تشکیل می دهد. بنابراین حدود ۸۰ درصد واردات و صادرات کشور از طریق مرزهای جنوبی انجام می شد که متأسفانه مدت هاست که مسدود شده است.
بهکیش افزود: در صورت عدم توافق، همان ۲۰ تا ۲۵ میلیون تنی که از طریق مرزهای زمینی قابل واردات بود، احتمالاً در قالب قاچاق به حدود ۵ تا ۶ میلیون تن در سال کاهش می یابد. این اتفاق ضربه بسیار بزرگ و سنگینی به صنایع کشور وارد می کند و حتی تامین کالاهای اساسی کشور را با مشکلات جدی مواجه می کند. هر کشوری همواره دارای ذخایر ملی به ویژه در زمینه کالاهای اساسی است که ایران نیز از آن برخوردار بود و به همین دلیل کشور در چند ماه گذشته با کمبود جدی مواجه نبوده است.
انبارهای کارخانه های پتروشیمی فعال به دلیل عدم امکان صادرات مملو از محصولات است
وی خاطرنشان کرد: با وجود اینکه آمار دقیقی از موجودی کالاهای مختلف در دست نیست، اما قطعا تا یکی دو ماه آینده احتمال بروز مشکلات جدی بسیار زیاد خواهد بود. کارخانه ها عموماً ذخایر خود را مصرف کرده اند و مهمتر از آن اینکه به عنوان مثال انبارهای پتروشیمی های فعال به دلیل عدم امکان صادرات مملو از محصول است. فقط مقدار کمی از تولید برای نیازهای داخلی استفاده می شود که به دلیل افزایش قیمت ها با کاهش شدید تقاضای داخلی مواجه شده است. بسیاری از کارخانه ها دیگر فضایی در انبارهای خود برای نگهداری محصولات جدید ندارند و بر اساس گزارش ها، برخی واحدهای پتروشیمی در حال حاضر با حدود ۱۰ درصد ظرفیت خود فعالیت می کنند و ممکن است به زودی مجبور به توقف کامل خطوط تولید خود شوند.
این کارشناس اقتصادی در ادامه افزود: اکثر کارخانجات کشور به مواد اولیه نیاز دارند و از آنجایی که مواد اولیه در دسترس آنها نیست و یا با قیمت های بسیار بالا تهیه می شود، قیمت تمام شده محصول نهایی آنقدر گران می شود که دیگر خریدار وجود ندارد و به همین دلیل تولید آنها رو به توقف است. گروه دیگری از صنایع صادرات محور هستند مانند پتروشیمی و فولاد. به عنوان مثال بیشتر مواد اولیه پتروشیمی ها داخلی است اما به دلیل عدم امکان صادرات محصول، تولید آنها متوقف می شود.
وی افزود: هر دو گروه صنعت در ایران به شدت آسیب دیده اند و تولید آنها به دلیل عدم واردات یا صادرات متوقف می شود. واحدهای واردات مواد اولیه با مشکل جدی مواجه هستند. حتی در مورد دارو که محصول بسیار سبکی است و در حجم کم قابل حمل است، به دلیل مسدود شدن مسیرهای هوایی، واردات مواد اولیه دارویی کشور هم اکنون با بحران شدیدی مواجه شده است. دارو محصولی نیست که بتوان به راحتی وارد آن شد، زیرا فاقد امنیت لازم است و نیاز به رعایت استانداردهای حمل و نقل خاصی دارد.
وی تاکید کرد: بنابراین کشور از نظر دارویی با مشکلات جدی مواجه خواهد شد و در زمینه کالاهای اساسی به ویژه نهاده ها و مواد اولیه تولید مرغ نیز چالش های بسیار شدیدی ایجاد خواهد شد. آثار و پیامدهای این وضعیت به صورت افزایش چشمگیر تورم در بازار ظاهر می شود، زیرا از یک سو تقاضای داخلی به شدت کاهش یافته و از سوی دیگر عرضه کالا با افت بسیار شدیدتری مواجه شده و در نتیجه قیمت ها به سرعت در حال رشد است.
کارخانه ای که با ۱۰ درصد ظرفیت کار می کند یا در آستانه تعطیلی است، حداکثر می تواند یک یا دو ماه حقوق بدهد.
بهکیش تصریح کرد: این روند باعث می شود که مردم در آینده ای نه چندان دور حتی در صورت وجود کالا نتوانند خرید کنند. همانطور که الان هم همین شرایط حاکم شده و امکان تقاضا و خرید موثر وجود ندارد و در نتیجه بازار رو به رکود و توقف کامل می رود. مثلاً یک واحد صنفی و مغازه در هر نقطه از شهر که حجم معاملات به زیر یک حد می رسد، توانایی پرداخت اجاره بها و تأمین حقوق بشر را از دست می دهد.
وی افزود: کارخانجات نمی توانند حقوق ماهانه را به همین صورت پرداخت کنند. کارخانه ای که با ۱۰ درصد ظرفیت کار می کند یا در آستانه تعطیلی است، حداکثر می تواند یک یا دو ماه حقوق بدهد و بعد مجبور به تعدیل و تعدیل نیرو می شود که کشور را با موج بسیار بزرگی از بیکاری مواجه می کند. از سوی دیگر تامین نیازهای اولیه غذایی نیز با مشکل مواجه است که پیش از این نیز اتفاق افتاده است. در نتیجه شیوع بیماری ها در جامعه افزایش یافته و هزینه های درمان بر دوش بودجه سلامت کشور وارد می شود و فشار زیادی بر بیمارستان ها و بخش پزشکی وارد می شود.
این کارشناس اقتصادی هشدار داد: در چنین شرایطی با کمبود دارو، مرگ و میر افزایش می یابد و این زنجیره بسیار خطرناکی را ایجاد می کند که توجه ویژه ای را می طلبد. بنابراین باید هر چه زودتر برای رفع این محاصره توافق حاصل شود.
صادرات نفت این کشور تقریبا به صفر رسیده است
باکیش در خصوص وضعیت حوزه انرژی کشور و تاثیر آن بر خطوط تولید صنعتی گفت: صادرات نفت کشور تقریبا به صفر رسیده و ظرفیت صادراتی وجود ندارد، موضوعی که خود رئیس جمهور نیز اعلام کرده است. چاه‌های نفت فعال که عمدتاً آرتزینی هستند هزینه‌های بسیار بالایی برای مسدود کردن دارند و از سوی دیگر بخش تولید خوراک پالایشگاه‌های داخلی نیز به شدت آسیب دیده است. بخش پالایشگاهی کشور نیز با چالش مواجه است، زیرا اساساً قیمت فروش نفت، بنزین و فرآورده های انرژی در کشور به دلیل یارانه های پنهان گسترده در کل سیستم، تناسبی با قیمت تمام شده ندارد و این امر اکنون مشکلات زیادی را به وجود آورده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: در نتیجه این اختلالات، کشور در روزهای آینده با مشکلات بسیار جدی در حوزه انرژی از جمله برق و گاز مواجه خواهد شد و در صورت عدم برق رسانی برای تامین برق و گاز کارخانه ها، این چرخ نیمه فعال و تولید لنگ نیز به طور کامل متوقف خواهد شد. سیل بیکاری ناشی از این توقف، خشم و پیامدهای اجتماعی و پیامدهای آن در جامعه به شدت نگران کننده است.
