معمای شورش بریتانیا در روم باستان؛ تاریخدانان نقش خشکسالیها را زیر سوال بردند
یافتههای زیستمحیطی که خشکسالی را به سقوط بریتانیای روم نسبت میدادند، اکنون به دلیل تفسیر نادرست منابع تاریخی مورد انتقاد مورخان قرار گرفته است.
محققان در مورد این ادعا که خشکسالی به درگیری ها در اواخر امپراتوری روم در استان بریتانیا کمک کرده است، اختلاف نظر دارند. اقلیم شناسان شواهدی مبنی بر همزمانی خشکسالی با ناآرامی و جنگ پیدا کرده اند، اما مورخان می گویند که آنها منابع کلیدی نوشتاری را اشتباه تفسیر کرده اند. این اختلاف منعکس کننده مشکلات مداومی است که محققان در تلاش برای ترکیب داده های آب و هوایی گذشته با سابقه تاریخی با آن مواجه هستند
داستان از جایی شروع می شود که سال گذشته، گروهی از محققان به رهبری اولف بونتگن، جغرافیدان دانشگاه کمبریج، با بررسی دقیق حلقه های درختان در جنوب بریتانیا و شمال فرانسه، توانستند تصویر نسبتاً روشنی از شرایط آب و هوایی بین سال های ۲۸۸ تا ۲۰۰۰ پس از میلاد ارائه دهند.
محققان مجموعه ای از خشکسالی های شدید را با “توطئه بربرها” در سال ۳۶۷ مرتبط کردند. زمانی که جنگجویان از بریتانیا و ایرلند یک سری شکست ها را به امپراتوری روم وارد کردند. اگرچه امپراتوری توانست دوباره کنترل خود را به دست گیرد، اما به تدریج در طی ۵۰ سال آینده از بریتانیا عقب نشینی کرد. بونتگن و همکارانش استدلال کردند که خشکسالی محصول کشاورزی را کاهش داد و رهبران محلی را به شورش علیه رومیان سوق داد.
تیم تحقیقاتی یافته های خود را به کل امپراتوری روم گسترش داد. آنها با استفاده از مجموعه داده ای از ۱۰۶ نبرد و ترکیب آن با داده های حلقه درختی از سراسر اروپا، دریافتند که احتمال وقوع نبرد در سال های پس از تابستان های خشک و سال های بسیار گرم بیشتر است.
به گزارش نیوساینتیست، اکنون گروه دیگری از محققان پاسخ انتقادی خود را در همین مجله به نام «تغییر آب و هوا» منتشر کرده اند. هلن فوکسال فوربس، مورخ دانشگاه کافوسکاری ونیز در ایتالیا میگوید: «ما احساس میکردیم مشکلات زیادی در این مقاله وجود دارد که نباید بدون چالش باقی بماند». او میگوید دادههای آب و هوایی باستانی «بسیار جالب» هستند، اما تفسیر تیم تحقیقاتی از منابع تاریخی و باستانشناسی اغلب اشتباه است.
تنها منبع در مورد “توطئه بربرها” آمیانوس مارسلینوس است. نویسنده رومی که بین سال های ۳۳۰ تا ۴۰۰ پس از میلاد می زیست. چند دهه پس از آن وقایع، او تاریخ رم به نام Res gestae را نوشت که تنها قطعاتی از آن باقی مانده است.
مشکل اینجاست که قسمتهای مربوط به «توطئه بربرها» در متن آمیانوس پراکنده و مبهم است. معنای دقیق اصطلاح “barbarica conspiratio” مشخص نیست: آیا این یک قیام هماهنگ بود یا فقط یک سری غارت و اغتشاش پراکنده؟ علاوه بر این، آمیانوس وضعیت بریتانیایی ها را در آن زمان در حالت «بیچارگی شدید» توصیف می کند. عبارتی که می تواند به قحطی اشاره کند، اما لزوماً به این محدود نمی شود.
نکته کلیدی اینجاست: آمیانوس به وضوح بیان کرد که وضعیت درماندگی نتیجه توطئه وحشیانه است نه علت. یعنی خشکسالی نمیتوانست مستقیماً باعث شورش شود، اما احتمالاً یکی از عوامل تشدیدکننده بوده است.
در پاسخ، بونتگن و همکارانش، در مقاله ای دیگر، به مطالعه ای در سال ۱۹۸۴ اشاره می کنند که «اینوپیام» را دقیقاً به معنای «قحطی» تفسیر می کند. با این حال، فاکسال-فوربس و همکارانش همچنین به تحلیل جامعی که در سال ۲۰۰۹ منتشر شد، اشاره کردند که زبان و بافت تاریخی آثار آمیانوس را دوباره بررسی می کند.
مشکل دیگر این است که پایگاه داده نبرد یکنواخت نیست: برخی از نبردها درگیری های نظامی تمام عیار بودند، در حالی که برخی دیگر صرفاً اختلالات شهری بودند. از نبردهای تمام عیار گرفته تا ناآرامی های شهری، کمبود غذا و گرسنگی می تواند جرقه شورش را برانگیزد، اما اثبات این ارتباط نیاز به تحلیل دقیق تری دارد. نکته کلیدی در اینجا این است که تیم مطالعات محیطی فاقد متخصص در تاریخ روم باستان بود.
این مناقشه نشان می دهد که ارتباط دقیق داده های آب و هوا با رویدادهای تاریخی چقدر دشوار است. محققان باید تمامی منابع تاریخی را به دقت بررسی کنند و از هرگونه تفسیر عجولانه خودداری کنند. بونتگن همچنین بر اهمیت بحث سازنده و همکاری میان رشته ای تاکید می کند. او امیدوار است که این بحث منجر به تجزیه و تحلیل دقیق تر داده ها و درک عمیق تر از ارتباط بین آب و هوا و تاریخ شود.
در نهایت، تفسیر تاریخ همیشه چالش برانگیز است: خشکسالی به هر حال رخ داد، اما آیا صرفاً عاملی تشدید کننده برای شورش بود یا تعیین کننده بود. شاید هیچوقت نفهمیم داستان خشکسالی و شورش در بریتانیای رومی هنوز ناتمام است. شاید هرگز مطمئن نباشیم که آیا خشکسالی سرنوشت یک امپراتوری را تغییر داده است یا خیر، اما این جنجال به ما یادآوری می کند که تاریخ داستانی پیچیده و چند وجهی است که درک همه طرف ها را می طلبد.
این مطالعه در مجله Climate Change منتشر شد.
منبع: زومیت
