از تجارت تا تولید؛ آیا منطقه آزاد انزلی در حال تغییر ریل است؟
در سال ۱۴۰۴ منطقه آزاد انزلی از منطقه تجارت محور به منطقه تولید محور تبدیل شده است. رشد صادرات، افزایش ارزش تولید و جهش واردات ماشین آلات صنعتی از نشانه های مثبت توسعه بخش تولید است.
افق میهن گزارش عملکرد ۱۲ ماهه سازمان منطقه آزاد انزلی اگرچه در نگاه اول مجموعه ای از اعداد و درصدهای رشد است. اما پشت این ارقام، روایتی از تغییر تدریجی عملکرد یکی از مهمترین مناطق آزاد کشور و اولین منطقه آزاد شمال وجود دارد. روایتی که در صورت تداوم می تواند جایگاه منطقه آزاد انزلی را از دروازه ای برای تجارت به قطب تولید و صادرات در شمال کشور ارتقا دهد.
بررسی شاخص ها نشان می دهد مهم ترین اتفاق سال گذشته جهش ۱۸۲ درصدی صادرات کالاهای تولید شده در منطقه است. صادرات که از ۳.۴ میلیون دلار به ۹.۶ میلیون دلار افزایش یافته است، اگرچه از نظر حجمی همچنان فاصله قابل توجهی با ظرفیت های منطقه وجود دارد، اما از منظر نرخ رشد حکایت از حرکت واحدهای صنعتی به سمت بازارهای خارجی دارد. در عین حال، رشد ۱۶ درصدی ارزش تولید و افزایش ۶۶ درصدی صادرات خدمات نیز این تصور را تقویت می کند که اقتصاد منطقه در حال دور شدن از وابستگی به فعالیت های تجاری است.
یکی دیگر از شاخص های امیدوارکننده رشد ۳۵۷ درصدی واردات ماشین آلات صنعتی است. برخلاف تصور عموم، افزایش واردات همیشه علامت منفی نیست. واردات تجهیزات تولیدی سرمایه گذاری برای آینده تلقی می شود و معمولا ظرفیت تولید، اشتغال و صادرات را در سال های بعد افزایش می دهد. این شاخص از آن جهت حائز اهمیت است که نشان می دهد فعالان اقتصادی همچنان به توسعه خطوط تولید در منطقه آزاد انزلی امیدوار هستند.
با این حال، کاهش ۸ درصدی صادرات مجدد می تواند نشانه ای از کاهش نقش منطقه در زنجیره تجارت منطقه ای، رقابت قوی تر از سایر بنادر یا تغییر مسیرهای تجاری باشد. موضوعی که نیازمند بررسی دقیق تری از سوی مدیران منطقه است.
از سوی دیگر کاهش ۱۶ درصدی واردات مواد اولیه نیز قابل تامل است. اگر این کاهش به دلیل استفاده بیشتر صنایع از مواد اولیه داخلی باشد، اتفاقی مثبت و در راستای تکمیل زنجیره ارزش است. اما اگر ریشه در محدودیت های ارزی یا کاهش فعالیت برخی واحدهای تولیدی داشته باشد، می تواند در سال های آینده تاثیر منفی بر روند تولید داشته باشد.
شاید چشمگیرترین رقم گزارش رشد ۱۷۵۴ درصدی واردات خودرو باشد. آماری که منعکس کننده تغییر سیاست های تجاری و مقررات واردات خودرو در کشور است.
در مجموع، گزارش عملکرد ۱۴۰۴ تصویر نسبتا امیدوارکننده ای از اقتصاد منطقه آزاد انزلی ارائه می دهد. تصویری که در آن نشانه هایی از تقویت تولید، سرمایه گذاری صنعتی و صادرات به چشم می خورد. اما این موفقیت زمانی پایدار خواهد بود که رشد تولید منجر به افزایش ارزش افزوده، اشتغال پایدار و حضور مستمر در بازارهای صادراتی شود. تجربه بسیاری از مناطق آزاد در جهان نشان داده است که موفقیت تنها با افزایش آمار تجاری حاصل نمی شود، بلکه با تشکیل زنجیره های تولید، توسعه صنایع صادرات محور، جذب سرمایه گذاری و تبدیل منطقه به قطب لجستیکی و صنعتی نیز به دست می آید.
حال سوال اصلی این است که آیا منطقه آزاد انزلی می تواند این روند را حفظ کند؟ اگر پاسخ مثبت است، آمار سال ۱۴۰۴ را نه تنها باید به عنوان گزارش عملکرد، بلکه نقطه شروع تغییر اقتصاد این منطقه از «تجارت محور» به «تولید و صادرات محور» دانست; تغییری که در صورت تداوم می تواند نقش منطقه آزاد انزلی را در اقتصاد ملی و تجارت حاشیه دریای خزر برجسته کند.
