از هانتاویروس تا ابولا: چرا شیوع اخیر ویروسها دانشمندان را سردرگم کرده است؟
ابولا بوندیبوگیو و هانتاویروس آند گونه های شناخته شده متفاوتی هستند و واکسن های قبلی موثر نیستند. این تفاوت موجی از نگرانی ها و هشدارها را به همراه داشته است.
دو شیوع اخیر ویروس تصویری نگران کننده از ناشناخته های دنیای ویروس ها ارائه کرده است. هانتاویروسی که بر خلاف الگوهای شناخته شده بین انسان ها منتقل شده است و سویه ای از ابولا که بعید است واکسن ها و درمان های موجود علیه آن موثر باشند. محققان می گویند که این رویدادها نشان می دهد که در پشت نام های آشنا مانند ابولا یا هانتا ویروس، مجموعه ای از گونه ها و گونه های بسیار متفاوت پنهان شده است. تفاوت هایی که می تواند رفتار ویروس، شدت بیماری و حتی امکان کنترل شیوع را کاملاً تغییر دهد و بسیاری از فرضیات علمی و پزشکی را زیر سوال ببرد.
در هفتههای اخیر، دو بیماری همزمان در صدر اخبار قرار گرفتهاند: اولی شیوع هانتا ویروس در کشتی کروز MV Handios بود که 13 نفر را مبتلا و سه نفر جان خود را از دست دادند. پس از آن، شیوع ابولا در آفریقا گزارش شد که تاکنون بیش از 900 مورد و 220 مورد مرگ را ثبت کرده است.
در هر دو رویداد، این خبر نه تنها نگران کننده، بلکه حتی برای دانشمندان گیج کننده بود. هانتاویروس رفتاری متفاوت از آنچه از این خانواده انتظار می رفت، داشت و ویروس ابولا آن چیزی نبود که دانشمندان می دانستند.
هانتاویروس ها معمولاً توسط جوندگان و برخی پستانداران دیگر منتقل می شوند. اغلب هنگامی که انسان ادرار یا بزاق خشک شده این حیوانات را استنشاق می کند. اما اتفاقی که در کشتی هادیوس افتاد، انتقال مستقیم انسان به انسان بود که پیش از این در هانتاویروس اتفاق نیفتاده بود.
در مورد شیوع ابولا در آفریقا، وضعیت به همان اندازه نگران کننده است. سال ها تلاش محققان به دستاوردهای قابل توجهی در مبارزه با ابولا منجر شده است: واکسن هایی که سرعت انتشار را کاهش می دهند و داروهای ضد ویروسی که می توانند عفونت را درمان کنند. اما احتمالاً این ابزارها در برابر شیوع کنونی ضعیف یا ناکارآمد خواهند بود، زیرا این بار با گونهای متفاوت سروکار داریم. اما دقیقاً ریشه این سردرگمی کجاست؟
دنیای ویروس ها بسیار متنوع است، اما واژگانی که ما برای توصیف آنها استفاده می کنیم محدود است. انتظار اینکه همه ویروسهای تحت نام یکسان رفتار یکسانی داشته باشند مانند این است که نهنگهای آبی، خفاشهای میوه و ببرهای سیبری را یکسان بدانیم، فقط به این دلیل که همه آنها پستانداران هستند.
به گزارش نیویورک تایمز، ینس کوهن، ویروس شناس و عضو کمیته بین المللی طبقه بندی ویروس ها، می گوید شیوع های اخیر شکاف های عمیقی را در درک ما از “ویروسفر” – میلیون ها، شاید تریلیون ها، گونه های ویروسی که در اطراف ما در گردش هستند، آشکار کرده است. او می افزاید: «نمونه های حکایتی از شیوع های اخیر نشان می دهد که چرا طبقه بندی مهم است. آیا این دو چیز یکی هستند یا متفاوت؟ اگر آنها متفاوت باشند، آنچه ما در مورد یکی می دانیم روی دیگری کار نمی کند.”
ابولا؛ وقتی اسم کافی نیست
ویروس ابولا نام خود را از محل یکی از اولین شیوع های مستند در سال 1976 گرفته است: رودخانه ابولا در زئیر آن زمان و اکنون جمهوری دموکراتیک کنگو. دانشمندانی که خون قربانیان را بررسی کردند، ویروسهای طولانی و مار مانندی پیدا کردند که شبیه هیچ گونهی شناختهشدهای نبود.
در همان سال، صدها کیلومتر دورتر در جایی که سودان آن زمان بود و اکنون سودان جنوبی نامیده می شود، شیوع دیگری در حال وقوع بود. تب خونریزی دهنده مشابه، با ویروس های طولانی تر و مار مانند. اما زمانی که محققان ژن های این دو ویروس را با هم مقایسه کردند، به تفاوت های قابل توجهی پی بردند. در سالهای بعد، چندین بار شیوع ابولا رخ داد و در بیشتر موارد، ویروسهای عامل آن شبیه یکی از این دو نوع بودند.
در نهایت کوهن و همکارانش این دو را به عنوان گونه های جداگانه شناختند و برای هر کدام یک نام لاتین گذاشتند:
1. Orthoebolavirus zairense که معمولاً به عنوان ویروس ابولا (EBOV) شناخته می شود.
2. Orthoebolavirus sudanense (Orthoebolavirus sudanense) که قبلاً ویروس ابولا سودان نامیده می شد.
در پنجاه سال گذشته اقوام دیگری پیدا شده اند. در سال 2007، در منطقه بوندیبوگیو اوگاندا، 149 نفر به تب خونریزی دهنده مبتلا شدند و 37 نفر جان باختند. ویروس یافت شده در این بیماران از نظر ژنتیکی بیش از 30 درصد با ویروس های زئیر و سودان تفاوت داشت. این گونه جدید اکنون Orthoebolavirus bundibugyoense نامیده می شود.
ویروس Bundibugyo در سال 2012 شیوع کوچکی ایجاد کرد و اکنون دوباره به صحنه بازگشته است. واکسنها و داروهایی که برای گونههای زئیری ساخته شدهاند در برابر این ویروس مؤثر نیستند، زیرا این ویروس از شاخههای تکاملی متفاوتی است. همان چیزی که کارشناسان بهداشت عمومی را به شدت نگران کرده است.
هانتا ویروس؛ از رودخانه هانتان تا عرشه کشتی
هانتا ویروس نیز نام خود را از رودخانه ای گرفته است: رودخانه هانتان در منطقه مرزی کره شمالی و کره جنوبی، جایی که هر ساله یک بیماری کلیوی ناشناخته افراد را مبتلا می کرد. در سال 1978، محققان علت این بیماری را شناسایی کردند: ویروسی که توسط موش های راه راه حمل می شود.
از آن زمان، هانتاویروس ها در جوندگان و سایر پستانداران در سراسر جهان یافت شدند. برخی باعث آسیب کلیه می شوند، برخی دیگر قلب و ریه ها را درگیر می کنند. بتسی آراکاوا، همسر جین هکمن بازیگر مشهور آمریکایی، سال گذشته بر اثر نوعی ویروس هانتا به نام سین نومبره در خانه آنها در ایالت نیومکزیکو درگذشت. هکمن که قبلاً از آلزایمر رنج می برد چند روز بعد درگذشت.
هانتا ویروس ها در تکامل خود با پستانداران مختلف در آب و هوای مختلف بسیار متنوع بوده اند که کوهن و همکارانش تاکنون 38 گونه را در جنس Orthohantavirus شناسایی کرده اند. در مقایسه، جنس ابولا تنها شش گونه دارد. هر گونه به نوبه خود دارای تنوع داخلی قابل توجهی است. هر بار که یک ویروس تکثیر میشود، جهشهای جدیدی جمع میشوند که میتوانند بهطور چشمگیری زیستشناسی ویروس را تغییر دهند.
شیوع بهار امسال در کشتی Handius توسط گونه ای به نام Orthohantavirus andesense ایجاد شد که توسط چندین نوع جونده در آمریکای جنوبی حمل می شود. این گونه دارای چهار سویه است و علت شیوع اخیر سویه ای به نام ویروس آند بوده است. بر خلاف سه گونه دیگر از همان گونه و بر خلاف 37 گونه دیگر هانتا ویروس، ویروس آند توانایی انتقال مستقیم از انسان به انسان را دارد.
کوهن میگوید: «به نظر میرسد جهشهایی وجود دارد که تحت شرایط خاصی میتوانند انتقال انسان به انسان را در ویروس آند فراهم کنند. هیچ کس هنوز نمی داند این جهش ها چیست. او معتقد است که سایر سویه های مرتبط با ویروس آند احتمالا در جوندگان پنهان شده اند و همین توانایی را دارند. کوهن پیشبینی میکند که پس از حادثه Handius، دانشمندان در آرژانتین و شیلی نمونههای ذخیرهشده در آزمایشگاههای خود را توالیبندی میکنند تا دریابند که همه این گونهها واقعاً چه هستند.
همه چیز هنوز پنهان است
در مورد ابولا، کوهن انتظار شگفتی های ناخوشایند بیشتری را دارد. به عنوان مثال، او Orthoebolavirus taiense را که به عنوان ویروس جنگل تای نیز شناخته می شود، ذکر می کند. تنها باری که این گونه دیده شد در سال 1994 بود، زمانی که یک دانشمند در طی کالبد شکافی یک شامپانزه مرده به آن مبتلا شد. او علائم ابولا را پیدا کرد اما در نهایت بهبود یافت. کوهن میگوید: «مطمئنم که ویروس هنوز وجود دارد، اما چون فقط یک مورد وجود دارد، هیچکس در مورد آن صحبت نمیکند. به نظر من این یک اشتباه بزرگ است.”
احتمالا گونه های دیگری مانند ابولا وجود دارند که هنوز در حیوانات آفریقایی ناشناخته هستند. سیستم طبقه بندی که کوهن به توسعه آن کمک کرد می تواند فرآیند شناسایی را آسان تر کند. او انتظار ندارد کسی از نام های لاتین مانند Orthohantavirus indescens در مکالمات روزمره استفاده کند، اما پیشنهاد می کند به جای ویروس ابولا از نام دقیق تر “Bondibugovirus” استفاده شود. او توضیح میدهد: «لحظهای که بوندیبوگیو را با ابولا یکی میدانیم، این تصور را ایجاد میکند که راهحلی داریم، در حالی که نداریم».
کوهن میگوید مشکل فقط نام اشتباه ویروس نیست، بلکه اشتباهی است که میتواند احساس امنیت کاذب ایجاد کند. به گفته او، وقتی ویروس بوندیبوگیو را صرفاً «ابولا» مینامیم، ناخودآگاه این تصور را ایجاد میکند که دانشمندان قبلاً واکسن یا درمان مؤثری برای آن دارند. در حالی که واقعیت می تواند کاملا متفاوت و بسیار نگران کننده تر باشد. شاید بزرگترین هشدار از شیوع های اخیر این باشد: دنیای ویروس ها بسیار پیچیده تر از برچسب هایی است که ما به آنها داده ایم.
منبع: زومیت
