راز خانههای تسخیر شده؛ چرا بعضی محیطها حس بد به ما میدهند؟
زومیت: محققان کانادایی می گویند که لوله ها و سیستم های تهویه قدیمی ممکن است امواجی تولید کنند که ناخودآگاه مغز انسان را مختل کند.
آیا تا به حال به یک ساختمان قدیمی، یک زیرزمین تاریک یا یک خانه متروکه رفته اید و ناگهان احساس کرده اید که چیزی “درست نیست”؟ بسیاری از مردم چنین تجربه ای را به حضور نیروهای ماورایی یا مالکیت نسبت می دهند. احساس مبهمی که گاهی با اضطراب، لرز، ناراحتی یا احساس تماشا شدن همراه است. اما یک تحقیق جدید نشان می دهد که شاید توضیح این تجربیات ارواح و موجودات ماوراء طبیعی نباشد، بلکه پدیده ای فیزیکی و نامرئی به نام «فرصوت» باشد.
در یک مطالعه جدید، دانشمندان دریافته اند که امواج فروصوت می تواند استرس، تحریک پذیری و احساسات ناخوشایند را در مدت زمان کوتاهی در انسان افزایش دهد. آن هم بدون اینکه مردم حتی متوجه وجود این صداها شوند.
رادنی اشملتز، روانشناس دانشگاه MacEwan در کانادا و نویسنده اصلی این مطالعه، توضیح می دهد: «فرض کنید وارد ساختمانی می شوید که گفته می شود جن زده است. خلق و خوی شما تغییر می کند، احساس آشفتگی و ناراحتی می کنید، اما چیز غیرعادی نمی بینید یا نمی شنوید.
اشملتز میگوید در ساختمانهای قدیمیتر، بهویژه زیرزمینها، احتمال بیشتری برای امواج فراصوت وجود دارد. لوله های فرسوده، سیستم های تهویه قدیمی، موتورخانه ها و تجهیزات مکانیکی می توانند ارتعاشات با فرکانس بسیار پایین ایجاد کنند. انسان به طور معمول این صداها را نمی شنود، اما بدن و مغز ممکن است همچنان به آنها واکنش نشان دهد.
به گفته اشملتز، اگر فردی از قبل معتقد باشد که ساختمان خالی از سکنه است، احتمالاً احساس اضطراب و ناراحتی خود را به نیروهای ماوراء طبیعی نسبت می دهد، در حالی که علت واقعی ممکن است فقط قرار گرفتن در معرض امواج فراصوت باشد.
صداهای با فرکانس کمتر از 20 هرتز که توسط انسان شنیده نمی شود می توانند استرس، تحریک پذیری و ناراحتی را افزایش دهند.
مادون صوت به صداهایی اطلاق می شود که فرکانس آنها کمتر از محدوده شنوایی آگاهانه انسان است. یعنی حدود 20 هرتز یا کمتر. در مقابل، بیشتر صداهایی که انسان در زندگی روزمره می شنود فرکانس بالاتری از این دارد. هرچه فرکانس صدا کمتر باشد طول موج آن بیشتر می شود و این ویژگی به امواج فروصوت اجازه می دهد از موانع عبور کرده و در فواصل طولانی پخش شود.
اگرچه انسان معمولاً این صداها را نمی شنود، اما بدن ممکن است آنها را به صورت ارتعاش، فشار یا احساس مبهم ناراحتی تجربه کند. برخی از تحقیقات قبلی حتی نشان داده اند که امواج فروصوت می تواند باعث ترس، اضطراب، غم و اندوه یا وجود چیزی نامرئی در برخی افراد شود.
منابع تولید مادون صوت بسیار متنوع است. در ساختمان های قدیمی، لوله ها، آسانسورها، موتورهای صنعتی و سیستم های تهویه می توانند چنین امواجی را ایجاد کنند. اما فراصوت تنها به این محیط ها محدود نمی شود. پدیده های طبیعی مانند طوفان، زلزله، فوران های آتشفشانی، رعد و برق و حتی شفق های قطبی نیز می توانند مادون صوت تولید کنند.
دانشمندان سالهاست که میدانند برخی از حیوانات از امواج فراصوت برای ارتباط و جهتیابی استفاده میکنند. برای مثال، فیلها میتوانند پیامهایی با فرکانس بسیار پایین تولید کنند که توسط سایر فیلها مایلها دورتر دریافت میشوند. برخی از نهنگ ها نیز از امواج با فرکانس پایین برای برقراری ارتباط در اقیانوس استفاده می کنند.
امروزه مادون صوت به طور گسترده در محیط های مدرن وجود دارد. صدای ترافیک شهری، قطارها، توربین ها، کارخانه ها و سیستم های تهویه مطبوع همگی می توانند چنین امواجی را ایجاد کنند. البته محققان تاکید میکنند که همه انواع اینفراسوند خطرناک یا مشکلساز نیستند. Infrasound طیف گسترده ای از فرکانس ها و شدت ها را پوشش می دهد و اثرات آن احتمالاً به نوع، شدت و مدت زمان نوردهی بستگی دارد.
با این حال، از آنجایی که انسان به طور مرتب در معرض این امواج قرار می گیرد، دانشمندان معتقدند که باید اثرات احتمالی آن را جدی گرفت. به خصوص اگر برخی از فرکانس ها بتوانند بدن را در حالت هشدار و استرس قرار دهند.
به گزارش Science Alert، محققان دانشگاه McEwan آزمایشی را روی 36 دانشجو برای بررسی این موضوع انجام دادند. شرکت کنندگان به تنهایی در اتاقی نشستند و به موسیقی گوش دادند. برخی از موسیقی آرامش بخش و برخی آزار دهنده بود. اما بخش مهم آزمایش این بود که برای نیمی از شرکت کنندگان، بلندگوهای مخفی به طور همزمان مادون صوت را با فرکانس 18 هرتز پخش می کردند. بدون اینکه مردم از این موضوع مطلع باشند.
فرکانس 18 هرتز کمی کمتر از محدوده طبیعی شنوایی انسان است. اکثر مردم به طور معمول این صدا را نمی شنوند، اما ممکن است بدنشان همچنان به آن واکنش نشان دهد.
پس از جلسه، از شرکت کنندگان خواسته شد تا پرسشنامه ای در مورد احساسات خود پر کنند و توضیح دهند که موسیقی چگونه بر آنها تأثیر می گذارد. همچنین، محققان نمونههای بزاق را قبل و بعد از آزمایش برای اندازهگیری سطح هورمون کورتیزول گرفتند.
جالب اینجاست که شرکتکنندگان نمیتوانستند بفهمند که اینفراسوند چه زمانی پخش میشود. به عبارت دیگر، بدن آنها در حال واکنش بود، بدون اینکه ذهن خودآگاه آنها از وجود این صدا آگاه باشد.
محققان همچنین افزایش قابل توجهی در سطح کورتیزول در افرادی که در معرض امواج مادون صوت بودند مشاهده کردند. این یافته بسیار مهم است، زیرا مطالعات قبلی بیشتر بر احساسات و تجربیات ذهنی تمرکز داشتند، اما این بار تغییرات فیزیولوژیکی واقعی در بدن نیز ثبت شد.
کایل اسکترتی، عصبشناس رفتاری در دانشگاه آلبرتا و نویسنده ارشد این مطالعه میگوید: «افزایش تحریکپذیری و افزایش کورتیزول معمولاً با هم مرتبط هستند، زیرا وقتی افراد بیشتر احساس استرس یا ناراحتی میکنند، بدن به طور طبیعی کورتیزول ترشح میکند. اما او توضیح می دهد که تأثیر امواج فراصوت فراتر از این ارتباط طبیعی بود و به نظر می رسید که قرار گرفتن در معرض این امواج خود باعث تغییر در هر دو عامل شده است.
برخی از حیوانات قبل از زلزله، سونامی یا طوفانهای شدید رفتار غیرعادی از خود نشان میدهند و یک توضیح احتمالی این است که آنها زودتر از انسانها امواج فروصوت را از این رویدادها تشخیص میدهند. شاید مغز انسان نیز تا حدی برای واکنش به چنین سیگنال هایی برنامه ریزی شده باشد. سیگنال هایی که در طبیعت می تواند نشانه ای از خطر قریب الوقوع باشد.
محققان می گویند این مطالعه هنوز محدودیت هایی دارد. تعداد شرکت کنندگان کم بود و تنها اثر یک فرکانس 18 هرتز مورد بررسی قرار گرفت. به گفته کایل اسکاتارتی، این تحقیق تنها اولین قدم در درک تأثیر امواج فروصوت بر انسان است و فرکانسهای دیگر ممکن است تأثیرات متفاوتی بر ذهن و بدن داشته باشند.
علیرغم محدودیتها، یافتههای جدید میتوانند به توضیح علمی برخی از تجربیات ظاهراً فراطبیعی کمک کنند. تجربیاتی که مردم در ساختمانهای قدیمی، تونلها، زیرزمینها یا مکانهای متروکه گزارش میکنند. این تحقیق همچنین میتواند بر قوانین آینده مرتبط با آلودگی صوتی، طراحی ساختمان و استانداردهای سیستمهای تهویه و تجهیزات صنعتی تأثیر بگذارد. زیرا اگر امواج فروصوت واقعاً بتواند بر سلامت روان و فیزیولوژی انسان تأثیر بگذارد، شاید لازم باشد به حضور آن در محیط های زندگی و کار توجه بیشتری شود.
